Nispi Ticari Dava Nedir?

Ticari davalar, Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) iki ana başlık altında düzenlenmiştir: mutlak ticari davalar ve nispi ticari davalar. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari sayılan davalardır. Nispi ticari davalar ise TTK m. 4/1 uyarınca, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafın da tacir olduğu hukuk davalarıdır. Bu tanım, 6102 sayılı TTK'nın 4. maddesinin birinci fıkrasında açıkça belirtilmiştir.

Nispi ticari dava, adından da anlaşılacağı üzere "nispi" yani göreceli bir nitelik taşır. Bir davanın nispi ticari dava sayılabilmesi için şu iki koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  • Her iki tarafın da tacir olması,
  • Davanın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğması.

Bu koşullar sağlandığında, dava nispi ticari dava niteliği kazanır ve asliye ticaret mahkemesinde görülmesi gerekir.

Yasal Dayanak

Nispi ticari dava ve görevli mahkeme konusundaki temel düzenlemeler şunlardır:

  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 4/1: "Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları" nispi ticari dava olarak tanımlanmıştır.
  • 6102 sayılı TTK m. 5/1: Ticari davaların asliye ticaret mahkemesinde görüleceği belirtilmiştir.
  • 6102 sayılı TTK m. 5/4: Yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde, asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması hâlinde görevsizlik kararı verilemeyeceği düzenlenmiştir. Bu hüküm, 6335 sayılı Kanun ile getirilmiştir.
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 1: Göreve ilişkin düzenlemelerin kamu düzenine ilişkin olduğu ve mahkemelerce re'sen dikkate alınacağı belirtilmiştir.

Ayrıca, 6762 sayılı eski TTK döneminde asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişki "iş bölümü" olarak nitelendirilirken, 6102 sayılı TTK ve 6335 sayılı Kanun değişikliği sonrasında bu ilişki "görev" ilişkisi hâline gelmiştir. Bu değişiklik, uygulamada önemli sonuçlar doğurmuştur.

Görevli Mahkeme: Asliye Ticaret Mahkemesi

Yukarıdaki yasal düzenlemeler çerçevesinde, nispi ticari dava niteliğindeki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakamaz. Zira görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup mahkemelerce ve temyiz incelemesi aşamasında Yargıtayca re'sen dikkate alınır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 30.06.2020 tarihli, E:2019/231, K:2020/487 sayılı kararı bu konuyu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Kararda, asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişkinin artık iş bölümü değil görev ilişkisi olduğu vurgulanmış; asliye ticaret mahkemesinin bakması gereken davalarda asliye hukuk mahkemesinin görevli sayılamayacağı belirtilmiştir. Somut olayda her iki tarafın da tacir olması ve davanın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması nedeniyle davanın nispi ticari dava olduğu ve asliye ticaret mahkemesinde görülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

İstisna: Asliye Ticaret Mahkemesi Bulunmayan Yerler

TTK m. 5/4 uyarınca, yargı çevresinde ayrı bir asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde, asliye hukuk mahkemelerine açılan davalarda görev kuralına dayanılmamış olması hâlinde görevsizlik kararı verilemez. Bu düzenleme, pratik ihtiyaçlardan kaynaklanmakta olup, ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde davaların asliye hukuk mahkemesinde görülmesine imkân tanımaktadır. Ancak bu istisna, yalnızca görev kuralına dayanılmaması hâlinde geçerlidir; yoksa asliye hukuk mahkemesi genel olarak görevli hâle gelmez.

Dava Şartı: Arabuluculuk

6102 sayılı TTK m. 5/A uyarınca, ticari davalarda (nispi ticari davalar dâhil) dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu düzenleme, 7155 sayılı Kanun ile getirilmiştir. Dolayısıyla, nispi ticari dava niteliğindeki bir uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabuluculuk yoluna gidilmesi zorunludur. Arabuluculuk süreci sonunda anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.

Görevsizlik Kararı ve Sonuçları

Bir dava nispi ticari dava niteliğinde olmasına rağmen asliye hukuk mahkemesinde açılmışsa, mahkeme görevsizlik kararı vermelidir. Görevsizlik kararı üzerine dosya, görevli asliye ticaret mahkemesine gönderilir. Görevsizlik kararı, kamu düzenine ilişkin olduğundan, taraflar ileri sürmese bile mahkemece re'sen dikkate alınır. Temyiz aşamasında da Yargıtay, görev konusunu re'sen inceleyerek kararı bozabilir.

Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde, davacı dilerse dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini isteyebilir. Bu durumda dava, görevli mahkemede kaldığı yerden devam eder. Görevsizlik kararı nedeniyle davanın reddi söz konusu olmaz; sadece yargı yeri değişir.

Sık Sorulan Sorular

1. Nispi ticari dava ile mutlak ticari dava arasındaki fark nedir?

Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın TTK'da ticari sayılan davalardır (örneğin, TTK'da düzenlenen hususlardan kaynaklanan davalar). Nispi ticari davalar ise her iki tarafın tacir olması ve uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgili olması koşuluna bağlıdır.

2. Nispi ticari davada görevli mahkeme hangisidir?

Asliye ticaret mahkemesidir. Asliye hukuk mahkemesi görevli değildir.

3. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde hangi mahkeme görevlidir?

TTK m. 5/4 uyarınca, asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemeleri görevlidir. Ancak bu durumda dahi görev kuralına dayanılmamış olması gerekir.

4. Görevsizlik kararı verilirse ne olur?

Dosya görevli asliye ticaret mahkemesine gönderilir. Dava, görevli mahkemede görülmeye devam eder.

5. Nispi ticari davada arabuluculuk zorunlu mudur?

Evet, TTK m. 5/A uyarınca ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Bu nedenle dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır.

6. Görev itirazı ne zaman yapılmalıdır?

Görev itirazı, cevap dilekçesiyle birlikte ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir. Ancak görev kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkemece re'sen de dikkate alınır.

7. Yargıtay'ın konuya ilişkin yaklaşımı nedir?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun E:2019/231, K:2020/487 sayılı kararı, asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki ilişkinin görev ilişkisi olduğunu ve nispi ticari davalarda asliye ticaret mahkemesinin görevli olduğunu vurgulamaktadır.

Sonuç

Nispi ticari dava, her iki tarafın tacir olduğu ve uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgili olduğu davalardır. Bu davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup mahkemelerce ve Yargıtayca re'sen dikkate alınır. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemeleri görevli olabilir. Ayrıca, ticari davalarda arabuluculuk dava şartı olduğundan dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Uyuşmazlığınızın niteliğine göre doğru mahkemede dava açmak, yargılama sürecinin sağlıklı ilerlemesi açısından büyük önem taşır.