Limited ve Anonim Şirketlerin Kuruluşu
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), limited ve anonim şirketlerin kuruluşunu ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Her iki şirket türü de yasal düzenlemelere aykırı olmamak kaydıyla her çeşit ekonomik amaç ve konu için kurulabilir; buradaki ekonomik amaç kazanç elde etmektir. Aşağıda her iki şirket türünün tanımı, kuruluş yolları, kurucu şartları, esas sözleşme zorunlulukları ve sermaye yükümlülükleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.
Limited Şirketlerin Kuruluşu
Limited Şirketin Tanımı ve Unsurları
TTK md.573, limited şirketi meydana getiren üç ana unsuru düzenlemektedir. Buna göre limited şirket; bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulan, esas sermayesi belirli olan ve bu sermayesi esas sermaye paylarının toplamından oluşan, ortaklarının şirket borçlarından sorumlu olmadığı, yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ile yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlü olduğu şirkettir.
Limited Şirketin Kuruluş Yolları
Limited şirketler dört farklı şekilde kurulabilir:
- Yeni kuruluş (TTK md.573-588): Kurucular, kanuna uygun olarak düzenledikleri, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri esas sözleşmeyi ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalayarak yeni bir limited şirket kurar.
- Birleşme yoluyla (TTK md.136 vd.): Bir şirketin başka bir şirketi devralması (devralma yoluyla birleşme) ya da iki farklı şirketin üçüncü yeni bir şirket çatısında birleşmesi (yeni kuruluş şeklinde birleşme) mümkündür.
- Bölünme yoluyla (TTK md.159 vd.): Bir şirketin tüm malvarlığının bölünerek başka şirketlere devredilmesi (tam bölünme) veya malvarlığının bir ya da birden fazla bölümünün başka bir şirkete devredilmesi (kısmi bölünme) ile limited şirket kurulabilir.
- Tür değiştirme yoluyla (TTK md.180 vd.): Mevcut bir şirketin tür değiştirmesi suretiyle limited şirkete dönüşmesi mümkündür.
Anonim Şirket Kuruluşundan Ayrılan Yönler
Yeni kuruluş yoluyla limited şirket kurmak, anonim şirket kuruluşuyla benzerlik taşımakla birlikte bazı farklılıklar içerir:
- Limited şirkette esas sözleşmenin ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalanması yeterlidir; anonim şirketten farklı olarak imzaların noterce onaylanmasına gerek yoktur.
- Esas sözleşme ile aksi kararlaştırılmamışsa, nakden taahhüt edilen esas sermaye paylarının kuruluşta hiçbir kısmının ödenmesi zorunlu değildir; ancak şirketin tescilinden itibaren 24 ay içinde esas sermayenin tamamı ödenmelidir.
Limited Şirkette Yeni Kuruluş Türleri
Limited şirketin yeni kuruluş yöntemiyle kurulabilmesi için üç farklı yol bulunur:
- Ani kuruluş: Kurucular sermayenin tamamını taahhüt eder. Anonim şirketlerin aksine limited şirketlerde halka arz edilmek üzere pay taahhüdü söz konusu değildir.
- Nakdi kuruluş: Sermayenin tamamı nakit olarak taahhüt edilmelidir. Esas sözleşmede tescilden önce tamamının ya da bir kısmının ödenmesi zorunlu kılınmamışsa, payların itibari değeri tescil tarihinden itibaren 24 ay içinde ödenir. Nakit sermaye yalnızca paradan oluşur; alacak bedelleri ile kıymetli evraklar nakit sermaye sayılmaz.
- Nitelikli kuruluş: Şirket kazancından kuruculara özel menfaat sağlanması, kuruluşta ayni sermaye getirilmesi ve kuruluş esnasında bir işletmenin ya da aynın devralınması hallerinde söz konusu olur. Bu durumda ayni sermayenin türü, niteliği, biçilen değer ve karşılık olarak belirlenen esas sermaye payları esas sözleşmede mutlaka belirtilmelidir. Bu hallerde anonim şirketlerde geçerli olan esaslar limited şirketlerde de uygulanır.
Limited Şirkette Kurucular
Limited şirkette kurucu sıfatına sahip olmak için şirketin kuruluşunda pay taahhüt ederek esas sözleşmeyi bizzat ya da yasal bir temsilci aracılığıyla imzalamak gerekir. Kurucu ortaklar; hak ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler ile Türk vatandaşı veya yabancı uyruklu kişilerden oluşabilir.
Limited Şirkette Esas Sözleşmenin Hazırlanması ve İmzalanması
TTK md.575, limited şirket esas sözleşmesinin geçerliliğini bazı şartlara bağlamıştır:
- Yazılı şekil şartı: Esas sözleşme Türkçe olarak ve yazılı şekilde düzenlenmelidir. Sözlü sözleşme mümkün olmadığı gibi ticaret sicilde tescil de edilemez.
- Yetkilendirilmiş personel huzurunda imza: Yazılı esas sözleşme, tüm kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanmalıdır (TTK md.575/1). Şirket sözleşmesini içeren kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaz (TTK md.575/2).
- Sicil müdürünün incelemesi: İmzadan sonra sicil müdürü, tescil için aranan kanuni şartların var olup olmadığını inceler (TTK md.32/1). Bu incelemede sözleşmenin emredici hükümlere aykırı olup olmadığı ve kanunun zorunlu kıldığı hükümleri içerip içermediği kontrol edilir (TTK md.32/2). Tescil edilecek hususların gerçeği tam yansıtması, üçüncü kişilerde yanlış izlenim yaratmaması ve kamu düzenine aykırı olmaması şarttır (TTK md.32/3). Bu şartlara uymayan hususu haber alan sicil müdürü, kurucuları uygun bir süre içinde kanuni zorunluluklarını yerine getirmeye veya o hususun tescilini gerektiren sebeplerin bulunmadığını ispata çağırır (TTK md.33/1).
Limited Şirkette Esas Sözleşmede Bulunması Zorunlu Kayıtlar
TTK md.576 uyarınca esas sözleşmede bulunması zorunlu kayıtlar şunlardır:
- Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunduğu yer
- Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde şirketin işletme konusu
- Esas sermayenin itibarî tutarı, esas sermaye paylarının sayısı, itibarî değerleri, varsa imtiyazlar ve esas sermaye paylarının grupları
- Müdürlerin adları, soyadları, unvanları ve vatandaşlıkları
- Şirket tarafından yapılacak ilanların şekli
Ticaret unvanı: Unvanda şirketin işletme konusu belirtilmeli ve "Limited şirket" ibaresi yer almalıdır.
Merkez: Limited şirketin merkezinin neresi olduğu esas sözleşmede belirtilmelidir. Merkez, şirketin kanuni yerleşim yeri olup şirket merkezi ile adresinin aynı olması zorunlu değildir.
İşletme konusu: Limited şirketler kanunen yasaklanmamış her alanda faaliyet gösterebilir; işletmenin amaç ve konusu esas sözleşmede yer almalıdır.
Limited Şirkette Sermaye
Limited şirketlerde taşınır-taşınmaz mal, hak, patent, alacak, para gibi malvarlığı değerleri sermaye olarak konulabilir. TTK md.580 uyarınca esas sermaye en az onbin Türk Lirası olup bu tutar Cumhurbaşkanınca on katına kadar artırılabilir. TTK md.581 gereğince üzerlerinde sınırlı ayni bir hak, haciz veya tedbir bulunmayan; nakden değerlendirilebilen ve devrolunabilen fikrî mülkiyet hakları ile sanal ortamlar ve adlar da dâhil malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar ise sermaye olarak konulamaz.
Anonim Şirketlerin Kuruluşu
Anonim Şirketin Tanımı
TTK md.329'da anonim şirket, "sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan ve borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirket" olarak tanımlanmıştır. Anonim şirketler de yasal düzenlemelere aykırı olmamak kaydıyla her çeşit ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.
Anonim Şirkette Ticaret Unvanı
Tüm tüzel kişiliklerde olduğu gibi anonim şirketin de kurulabilmesi için bir unvana sahip olması gerekir (TTK md.18/1). TTK md.339/2'de esas sözleşmede şirketin ticaret unvanının yer alması gerektiği ifade edilmiştir. Anonim şirket unvanı "çekirdek" ve "ek" olmak üzere iki kısımdan oluşur. TTK md.43'te unvanda yer alması zorunlu çekirdek kısımlar "şirketin işletme konusu" ile "anonim şirket" ifadesi olarak belirtilmiştir. Çekirdek kısma ek olarak, yasal düzenlemelere aykırı olmamak kaydıyla, isteğe bağlı ekler de unvanda yer alabilir.
Anonim Şirketin Kuruluş Yolları
Mevcut TTK, artık yürürlükte olmayan 6762 sayılı Ticaret Kanunu'na (eTK) kıyasla anonim şirket kuruluşunda önemli farklılıklar getirmiştir. Bunlardan en önemlisi asgari kurucu sayısıdır: eTK md.277'de en az beş kurucu ortak öngörülmüşken, yürürlükteki TTK md.338/1 ile anonim şirketlerin tek kurucu ile de kurulabileceği düzenlenmiştir.
Anonim şirketler beş farklı şekilde kurulabilir:
- Yeni kuruluş (TTK md. 335 vd.): Kurucular, kanuna uygun olarak düzenledikleri, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri, imzalarının noterce onaylandığı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzaladıkları esas sözleşme ile yeni bir anonim şirket kurar.
- Birleşme yoluyla (TTK md. 136 vd.): Devralma yoluyla birleşme ya da yeni kuruluş şeklinde birleşme mümkündür.
- Bölünme yoluyla (TTK md. 159 vd.): Tam bölünme veya kısmi bölünme ile anonim şirket kurulabilir.
- Tür değiştirme yoluyla (TTK md. 180 vd.): Mevcut bir şirketin tür değiştirmesi mümkündür.
- Bir ticari işletmenin anonim şirkete dönüşmesi yoluyla: Ticari işletmenin anonim şirkete dönüşmesiyle kuruluş gerçekleşir.
Anonim Şirkette Kuruluş Türleri
Anonim şirket kuruluşunda iki temel tür bulunur:
- Ani kuruluş: Anonim şirketlerin temel kuruluş yolu olup kurucular, kuracakları şirketin sermayesinin tamamını taahhüt eder. Ani kuruluş "basit" ve "nitelikli" olarak ayrılır.
- Basit ani kuruluşta kurucu intifa senetleri, yüksek kurucu masrafları, bazı kişilere mali ayrıcalıklar sağlanması gibi paysahiplerinin ya da alacaklıların menfaatlerini olumsuz etkileyebilecek unsurlar bulunmaz. Sermaye nakitten oluşur; ayni sermaye söz konusu değildir.
- Nitelikli ani kuruluşta ayni sermayenin değerlemesiyle birlikte kabul edilmesi ve birtakım menfaatlerin onanması gibi işlemler gerçekleştirilir. Ayni sermaye konulması söz konusu olup kuruluş sürecinde bir işletme ve/veya ayın devralınır. Ayrıca kuruculara özel menfaatler tanınır ve paysahiplerinin ve alacaklıların zarar görmemesi için kanun koruyucu hükümler belirler. Kuruculara veya yönetim kurulu üyelerine sağlanan faydalara ücret, tahsisat ya da ödül verilmesi örnek gösterilebilir.
- Payların halka arz edilmesinin taahhüt edilmesi ile kuruluş: eTK'da düzenlenen tedrici kuruluş TTK'da kaldırılmış ve yerine pay taahhüt edilerek halka açık anonim şirket kurabilme usulü düzenlenmiştir (TTK md. 346/1). Buna göre esas sözleşmede taahhüt edilmiş olup da taahhüt sahiplerince şirketin tescilinden itibaren en geç iki ay içinde halka arz edileceği esas sözleşmede belirtilmiş ve ayrıca garanti edilmiş bulunan nakdî payların karşılıkları, satıştan elde edilen gelirden ödenecek ve pay senetlerinin halka arzı sermaye piyasası mevzuatına göre yapılacaktır. Satış süresinin sonunda payların itibarî değerlerinin, varsa çıkarma priminin karşılığı şirkete; giderler düştükten sonra kalan tutar ise pay senetlerini halka arz eden pay sahiplerine ödenir.
Anonim Şirkette Kurucular
Pay taahhüt ederek esas sözleşmeyi imzalayan gerçek ya da tüzel kişiler "kurucu" olarak nitelendirilir (TTK md. 337/1). Kurucular, pay taahhüt ederek esas sözleşmeyi üçüncü bir kişinin hesabına imzaladıkları takdirde, bu kişi de kuruluştan doğan sorumluluk bakımından kurucu sayılır. Söz konusu üçüncü kişi, kendisi hesabına iş gören kimsenin bildiği veya bilmesi gereken bir hususu kendisinin bilmediğini ileri süremez (TTK md. 337/2).
Anonim Şirkette Kuruluş İçin Gerekli Belgeler
TTK md. 336 uyarınca anonim şirketin kurulabilmesi için gerekli belgeler şunlardır:
- Esas sözleşme
- Değerleme raporları
- Ayın ve işletme devralınmasına ilişkin olanlar da dâhil olmak üzere, kurulmakta olan şirketle kurucular ve diğer kişilerle yapılan ve kuruluşla ilgili sözleşmeler
Bu kuruluş belgeleri sicil dosyasına konulur ve birer nüshaları şirket tarafından beş yıl süreyle saklanır.
Anonim Şirkette Kuruluş İşlemleri
Anonim şirketin kurulabilmesi için sırasıyla şu işlemler yapılır:
- Esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması veya esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması (TTK md. 339/1)
- Sermayenin yasal düzenleme ya da esas sözleşmede belirlenen usule uygun olarak ödenmesi
- Bakanlığın izni (gerekli olması halinde)
- Ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi'nde ilan
Anonim Şirkette Esas Sözleşmede Bulunması Zorunlu Hususlar
TTK md. 339/2 uyarınca esas sözleşmede yer alması gereken hususlar şunlardır:
- Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer
- Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde şirketin işletme konusu
- Şirketin sermayesi ile her payın itibarî değeri, bunların ödenmesinin şekil ve şartları
- Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları
- Paradan başka sermaye olarak konan haklar ve ayınlar; bunların değerleri; bunlara karşılık verilecek payların miktarı; bir işletme ve ayın devralınması söz konusu olduğunda bunların bedeli ve şirketin kurulması için kurucular tarafından şirket hesabına satın alınan malların ve hakların bedelleriyle, şirketin kurulmasında hizmetleri görülenlere verilmesi gereken ücret, ödenek veya ödülün tutarı
- Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kimselere şirket kârından sağlanacak menfaatler
- Yönetim kurulu üyelerinin sayıları, bunlardan şirket adına imza koymaya yetkili olanlar
- Genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacakları; oy hakları
- Şirket bir süre ile sınırlandırılmışsa bu süre
- Şirkete ait ilanların nasıl yapılacağı
- Pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarları
- Şirketin hesap dönemi
Bu hususlar esas sözleşmede yer alması gereken zorunlu hususlar olup emredici düzenlemelere aykırı olmamak kaydıyla ilave düzenlemelere de yer verilebilir. Ayrıca ilk yönetim kurulu üyeleri de esas sözleşme ile atanır (TTK md. 339/3).
Anonim Şirkette Pay Bedellerinin Ödenmesi
Anonim şirketin kuruluş aşamasında, kanunda ya da esas sözleşmede belirlenen ve nakden taahhüt edilen pay bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esaslar TTK'da düzenlenmiştir. Sermayenin yasal düzenleme ya da esas sözleşmede belirlenen usule uygun olarak ödenmesi kuruluş işlemlerinin zorunlu bir adımıdır.