Türk Ceza Kanunu'nun "Yabancı Devletlerle Olan İlişkilere Karşı Suçlar" bölümünde yer alan 340 ve 342. maddeler, yabancı devlet başkanları ile yabancı devlet temsilcilerine karşı işlenen suçları özel olarak düzenlemektedir. Bu hükümler, milletlerarası ilişkilerin korunması ve karşılıklılık esası çerçevesinde diplomatik temsilcilere ve devlet başkanlarına belirli ayrıcalıklar tanımaktadır.
Yabancı Devlet Başkanına Karşı Suç (TCK 340)
TCK 340. maddeye göre, yabancı devletlerden birinin başkanına karşı bir suç işleyen kişiye verilecek ceza, sekizde biri oranında artırılır. Eğer suç müebbet hapis cezasını gerektiriyorsa, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur. Ancak bu hükümlerin uygulanabilmesi için karşılıklılık koşulunun bulunması gerekir (TCK m.443). Ayrıca, suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlardan ise, soruşturma ve kovuşturma yabancı devletin şikayetine bağlıdır.
Madde gerekçesine göre, yabancı devlet başkanlarına yönelik suçlarda cezanın artırılarak verilmesi öngörülmüştür. Bunun için ilgili yabancı devletin Türkiye tarafından tanınmış olması temel koşuldur. Şikayete bağlı suçlarda şikayet hakkı, ilgili yabancı devlet hükümeti tarafından kullanılabilir.
Yabancı Devlet Temsilcilerine Karşı Suç (TCK 342)
TCK 342. madde uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti'nde sürekli veya geçici olarak görevlendirilmiş yabancı devlet temsilcileri ile bunların diplomasi memurları veya uluslararası kuruluşların temsilcileri ve diplomatik ayrıcalık ve bağışıklık tanınan memurları, kendilerine karşı görevlerinden dolayı işlenen suçlar bakımından kamu görevlisi kabul edilir. Bu kişilere karşı suç işleyenler hakkında, Kanun'un ilgili hükümlerine göre cezaya hükmolunur. Eğer işlenen suç hakaret ise, soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikayetine bağlıdır. Bu maddede yazılı hükümlerin uygulanması da karşılıklılık koşuluna bağlıdır (TCK m.443).
Madde gerekçesine göre, Türkiye'de görevli yabancı devlet temsilcilerine veya diplomasi memurlarına ya da uluslararası kuruluş temsilcilerine karşı görevlerinden dolayı herhangi bir suç işlenmesi halinde, kanunda o suça özgü cezanın uygulanacağı belirtilmiştir. Böylece, Türkiye'deki memurlara karşı görevlerinden dolayı işlenen suçlarla aynı hükümlerin uygulanması sağlanmıştır.
Şikayet Süresi ve Zamanaşımı
Her iki suç tipi için de şikayete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma, mağdurun veya ilgili devletin şikayetine bağlıdır. Şikayete tabi olmayan suçlar ise savcılık tarafından resen soruşturulur ve bu suçlarda şikayet süresi yoktur. Şikayetten vazgeçme, ceza davasının düşmesi sonucunu doğurmaz. Suç, dava zamanaşımı süresine riayet edilmek kaydıyla her zaman soruşturulabilir.
Dava zamanaşımı, suçun işlendiği tarihten itibaren belli bir süre geçtiği halde dava açılmamış veya dava açılmasına rağmen kanuni süre içinde sonuçlandırılmamış ise ceza davasının düşmesi sonucunu doğuran bir ceza hukuku kurumudur. Yabancı devlet başkanına veya temsilcilerine karşı işlenen suçlarda olağan dava zamanaşımı süresi, işlenen suçun vasfına göre 8 yıl ile 30 yıl arasında değişmektedir. Bu süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz.
Görevli Mahkeme
Yabancı devlet başkanına karşı suç (TCK 340) ve yabancı devlet temsilcilerine karşı suç (TCK 342) nedeniyle yapılan yargılamalar ağır ceza mahkemesi tarafından yerine getirilir.
Karşılıklılık Koşulu
Her iki maddede yazılı hükümlerin uygulanması, karşılıklılık koşuluna bağlıdır (TCK m.443). Bu koşul, ilgili yabancı devletin de Türk devlet temsilcilerine veya başkanına karşı benzer suçlarda aynı korumayı sağlaması anlamına gelir.