Ticari Nitelikteki İtirazın İptali Davalarında Zorunlu Arabuluculuk

Ticari hayatta sıkça karşılaşılan itirazın iptali davaları, alacaklının icra takibine yapılan haksız itirazın kaldırılmasını sağlamak için başvurduğu önemli bir hukuki yoldur. Ancak 7155 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme, bu tür davalarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmasını zorunlu hale getirmiştir. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2020/1943 E. ve 2020/4052 K. sayılı kararı, bu zorunluluğu açıkça vurgulamakta ve arabuluculuğa başvurulmamış olmasını bir dava şartı eksikliği olarak nitelendirmektedir. Bu makalede, söz konusu karar ışığında ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında zorunlu arabuluculuk konusu detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

İtirazın İptali Davası Nedir?

İtirazın iptali davası, İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesinde düzenlenen bir dava türüdür. Alacaklı, borçlunun icra takibine yaptığı itirazın haksız olduğunu düşünüyorsa, itirazın iptali için mahkemeye başvurabilir. Bu dava sonucunda itirazın iptaline karar verilirse, takip kaldığı yerden devam eder ve alacaklı alacağına kavuşabilir. İtirazın iptali davası, genel olarak takip talebinde bulunulan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Ancak ticari nitelikteki itirazın iptali davaları için özel bir dava şartı öngörülmüştür: arabuluculuk.

Yasal Dayanak: TTK 5/A ve HMK 114/2

7155 sayılı Kanun'un 20. maddesi ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'na eklenen 5/A maddesi, "Ticari davalarda, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır" hükmünü içermektedir. Bu düzenleme, 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren uygulanmaya başlamıştır. Ticari nitelikteki itirazın iptali davaları da ticari dava olduğundan, bu dava türü için de arabuluculuk bir dava şartı haline gelmiştir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114/2 maddesi ise dava şartlarının neler olduğunu belirtir ve bu şartların dava açılırken mevcut olması gerektiğini, eksikliği halinde davanın usulden reddedileceğini hükme bağlar. TTK 5/A'daki arabuluculuk şartı da bu kapsamda değerlendirilir. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2020/1943 E. ve 2020/4052 K. sayılı kararı, bu iki hükmü birleştirerek, ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında arabuluculuğa başvurulmuş olmasının HMK 114/2 ve TTK 5/A gereği dava şartı olduğunu ve uyuşmazlığın bu şekilde giderilmesi gerektiğini karara bağlamıştır.

Zorunlu Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Ticari nitelikteki itirazın iptali davası açmadan önce, alacaklının arabulucuya başvurması gerekir. Arabuluculuk süreci, tarafların bir arabulucu eşliğinde bir araya gelerek uyuşmazlığı çözmeye çalıştıkları bir yöntemdir. Süreç şu adımlardan oluşur:

  • Başvuru: Alacaklı veya vekili, yetkili arabuluculuk bürosuna ya da doğrudan bir arabulucuya başvurarak arabuluculuk talebinde bulunur. Başvuruda uyuşmazlığın konusu ve tarafların bilgileri yer alır.
  • Arabulucunun Atanması: Adalet Bakanlığı'nca tutulan arabulucular siciline kayıtlı bir arabulucu görevlendirilir. Taraflar anlaşarak da bir arabulucu seçebilirler.
  • İlk Toplantı ve Görüşmeler: Arabulucu, tarafları toplantıya davet eder. Toplantıda tarafların talepleri dinlenir ve ortak bir çözüm yolu aranır. Arabulucu, taraflara hukuki tavsiye vermez, sadece iletişimi kolaylaştırır.
  • Anlaşma veya Anlaşamama: Taraflar anlaşırsa, bir anlaşma belgesi düzenlenir ve bu belge icra edilebilirlik şerhi alınarak icra dairesine sunulabilir. Anlaşma sağlanamazsa, arabulucu son tutanağı düzenler ve dava açılabilir.

Arabuluculuk süreci, dava açma süresini durdurur. Yani, arabuluculuğa başvurulduğunda itirazın iptali davası açma süresi durur; arabuluculuk süreci sona erdiğinde süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Süreler ve Zamanaşımı

İtirazın iptali davası açma süresi, İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesi uyarınca, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıldır. Bu süre hak düşürücü süredir; kaçırılması halinde dava açılamaz. Arabuluculuk süreci, bu bir yıllık süreyi durdurur. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren bir yıllık süre kaldığı yerden işlemeye başlar. Dolayısıyla, alacaklının önce arabulucuya başvurması, hem dava şartını yerine getirmek hem de süreyi durdurmak açısından kritiktir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında görevli mahkeme, Asliye Ticaret Mahkemesi'dir. Yetkili mahkeme ise genel hükümlere göre belirlenir; kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Ancak sözleşmede yetki şartı varsa veya taraflar tacir ise, yetkili mahkeme sözleşmede kararlaştırılan yer olabilir. Ayrıca, icra takibinin yapıldığı yer mahkemesi de yetkili olabilir. Dava açılmadan önce arabuluculuk şartı yerine getirilmezse, mahkeme dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddeder.

Yargıtay Kararının Önemi

Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2020/1943 E. ve 2020/4052 K. sayılı kararı, ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında arabuluculuğun dava şartı olduğunu net bir şekilde ortaya koymuştur. Kararda, "ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmasının zorunlu olduğuna ve arabulucuya başvurulmuş olmasının HMK'nın 114/2 ve TTK'nın 5/A maddeleri gereği dava şartı olduğuna, uyuşmazlığın bu şekilde giderilmesine" denilerek, arabuluculuk şartının önemi vurgulanmıştır. Bu karar, uygulamada tereddütleri gidermiş ve arabuluculuğa başvurmadan dava açan alacaklıların davalarının reddedileceğini göstermiştir.

Sık Sorulan Sorular

  • Arabuluculuğa başvurmadan itirazın iptali davası açabilir miyim?
    Hayır, ticari nitelikteki itraızın iptali davalarında arabuluculuk bir dava şartıdır. Başvurmadan dava açarsanız, mahkeme dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddeder.
  • Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
    Arabuluculuk süreci, tarafların tutumuna bağlı olarak genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişebilir. Ancak yasal olarak belirli bir süre sınırı yoktur; arabulucu, tarafları en kısa sürede sonuçlandırmaya teşvik eder.
  • Arabuluculukta anlaşamazsam ne olur?
    Anlaşamama halinde arabulucu son tutanağı düzenler. Bu tutanakla birlikte dava açabilirsiniz. Son tutanak, dava şartının yerine getirildiğini gösterir.
  • Arabuluculuk ücreti ne kadar?
    Arabuluculuk ücreti, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre hesaplanır. İlk iki saatlik ücret, anlaşma sağlansa da sağlanmasa da ödenir. Anlaşma sağlanırsa, ilave ücretler söz konusu olabilir. Ücret, kural olarak taraflarca eşit olarak paylaşılır, ancak anlaşmada farklı bir düzenleme yapılabilir.
  • Arabuluculuk görüşmelerine katılmazsam ne olur?
    Geçerli bir mazeretiniz olmaksızın ilk toplantıya katılmazsanız, arabuluculuk süreci sona erer ve dava açabilirsiniz. Ancak, mazeretsiz katılmama halinde yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilirsiniz.
  • Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir mi?
    Evet, arabuluculuk sonucunda düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alındıktan sonra ilam niteliğinde belge sayılır ve icra edilebilir.

Sonuç

Ticari nitelikteki itirazın iptali davalarında dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması, TTK 5/A ve HMK 114/2 uyarınca zorunlu bir dava şartıdır. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi'nin 2020/1943 E. ve 2020/4052 K. sayılı kararı, bu zorunluluğu teyit etmiş ve arabuluculuğa başvurulmadan açılan davaların usulden reddedileceğini açıkça ortaya koymuştur. Bu nedenle, ticari itirazın iptali davası açmayı düşünen alacaklıların öncelikle arabulucuya başvurmaları, hem dava şartını yerine getirmek hem de olası bir anlaşma ile uyuşmazlığı daha hızlı ve ekonomik bir şekilde çözmek açısından büyük önem taşımaktadır. Arabuluculuk süreci, tarafların iradesiyle şekillenen esnek bir yöntem olup, ticari hayatta barışçıl çözümler üretmek için etkili bir araçtır.