Trafik Kazalarında Tazminat Davalarına Genel Bakış

Trafik kazaları, ölüm veya yaralanma ile sonuçlandığında hem maddi hem de manevi açıdan ağır sonuçlar doğurabilir. Bu tür kazalarda zarar görenlerin veya yakınlarının tazminat talep etme hakları bulunmaktadır. Bu makalede, ölümlü ve yaralamalı trafik kazalarında tazminat davalarının tarafları, görevli ve yetkili mahkemeler, tazminat taleplerinin kapsamı ve zamanaşımı süreleri ele alınmaktadır.

1. Davanın Tarafları

a) Dava Açabilecek Olanlar

Trafik kazası sonucu ölen kişiden destek alan kişiler, bu desteği ispatlamaları hâlinde maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Ölen kişi evli ise eşi ve çocukları; bekâr ise anne ve babası destek gören kişiler olarak kabul edilir ve destek gördüklerini ispatlamak zorunda değildir. Bununla birlikte üçüncü kişiler dâhil diğer akraba ve yakınlarının maddi ve manevi tazminat talep edebilmeleri için ölen kişiden destek gördüklerini ispatlamaları gerekmektedir.

Trafik kazası sonucu yaralanan kişi ise maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Ağır derecede bir yaralanma söz konusu olduğunda, yaralanan kişinin yakınları manevi tazminat davası açabilir; ancak maddi tazminat davası açma hakları bulunmamaktadır.

b) Kimlere Karşı Dava Açılabilir

Maddi ve manevi tazminat davaları kusurlu araç sürücüsüne, araç sahibine, aracın işletenine ve sigorta şirketine karşı açılabilir. Ayrıca, kazaya ve zarara neden olan araç tespit edilemiyorsa, yalnızca maddi zararların tazmini için 14 Haziran 2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 14 üncü maddesiyle Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri bünyesinde kurulmuş olan Güvence Hesabı’na başvuru hakkı bulunmaktadır.

2. Görevli ve Yetkili Mahkeme

a) Görevli Mahkeme

Kural olarak görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir. Ancak sigorta şirketlerine karşı açılacak davalarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemeleri’dir.

b) Yetkili Mahkeme

Trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davalarında seçimlik yetki düzenlemeleri mevcuttur. Genel yetki kuralına göre davalılardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir. Ayrıca, trafik kazalarında haksız fiil hükümleri uygulandığından, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 16 uyarınca trafik kazasının gerçekleştiği yer mahkemesinde veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir.

3. Maddi ve Manevi Tazminat Taleplerinin Kapsamı

Karayolları Trafik Kanunu’nun 90. maddesine göre, trafik kazalarından doğacak zararlara ilişkin tazminat davalarında Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) haksız fiile ilişkin hükümleri uygulanır. Tazminat taleplerinin içeriği, şartları ve miktarının belirlenmesi gibi tüm hukuki işlemlerde haksız fiil hükümleri esas alınır.

Anayasa Mahkemesi’nin güncel bir kararı nedeniyle, tazminatların ilgili bakanlıklarca belirlenen şartlara göre hesaplanması artık söz konusu olmayıp, yalnızca kanun niteliğindeki hükümler dikkate alınacaktır.

a) Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Ölümlü Kazalar)

Trafik kazasında ölen kişinin hayatı boyunca destek olduğu kişilerin, ölüm sebebiyle destekten mahrum kalmaları nedeniyle talep edebilecekleri tazminat türüdür. Ölen kişinin muhtemel yaşayacağı süre ve destek miktarı göz önünde bulundurulur. TBK’nın sorumluluk hukuku hükümleri ile birlikte sigorta şirketleri açısından Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’ndaki hükümlere göre hesaplanır.

b) Cenaze Giderleri (Ölümlü Kazalar)

Trafik kazasında ölen kişinin cenaze ve defin giderleri, cenazenin bir yerden başka bir yere nakledilmesi için yapılan giderler, taziye törenlerinde dini ve örfi kurallara göre yapılan yemek vb. giderler, kefen masrafı gibi gider ve masraflar davalılardan talep edilebilir.

c) Tedavi Giderleri

Ölümlü kazalarda, ölen kişi kaza ile ölüm arasında geçen sürede tedavi görmüş ve bu tedavi için masraf yapılmışsa, yapılan masraflar davalılardan talep edilebilecektir. Yaralamalı kazalarda ise yaralanan kişinin trafik kazası nedeniyle gördüğü tedavi masrafları davalılardan talep edilebilir.

d) Kazanç Kaybı (Yaralamalı Kazalar)

Trafik kazasında yaralanan kişi, tedavi gördüğü, evinde veya hastanede yattığı ve bu sebeplerle çalışamadığı süreçte mahrum kaldığı kazançları için davalıdan talepte bulunabilir. Trafik kazası öncesinde çalışan kişiler dışında, kaza esnasında işsiz olan kişilerin ve ev hanımı olan kadınların da kazanç kaybı talep etmesi mümkündür.

e) Sürekli veya Geçici İş Göremezlik Sebebiyle Maddi Tazminat (Yaralamalı Kazalar)

Trafik kazası neticesinde yaralanan kişi, çalışma gücünü geçici ve/veya sürekli olarak kaybetmişse, bu sebeple ortaya çıkacak maddi kaybının tazminini isteme hakkına sahiptir. Çalışma gücünün geçici kaybı, sürekli kaybı, maluliyet oranı, kazanç miktarı gibi kıstaslara göre maddi tazminat hesabı yapılır.

f) Manevi Tazminat

TBK’nın 56. maddesi uyarınca: “Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.” Bu hükme göre, ölüm halinde ölenin yakınlarına, yaralanma halinde ise zarar görene yaşadıkları üzüntü ve manevi zararın tazmini için uygun bir miktar para manevi tazminat olarak ödenir. Ağır yaralanma durumunda yaralanan kişinin yakınları da manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat miktarı, durumun ve tarafların şartlarına göre hâkim tarafından makul bir bedel olarak takdir edilir.

4. Zamanaşımı Süresi

Trafik kazası nedeniyle zarar görenin, zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlükârda 10 yıllık zamanaşımı süresi vardır. Ancak trafik kazası nedeniyle bir suç meydana gelmişse ceza zamanaşımı süreleri de uygulanır.

Ölümlü trafik kazalarında taksirle adam öldürme suçu oluştuğundan, Türk Ceza Kanunu’na (TCK) göre 15 yıllık dava zamanaşımı süresi söz konusudur. Hatta bu zamanaşımı süresi dolmasına rağmen ceza davası devam ediyorsa zamanaşımı süresi dolmaz. Bu dava süresince de maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Yaralamalı trafik kazalarında ise taksirle yaralama suçu oluştuğundan, TCK’ya göre 8 yıllık dava zamanaşımı süresi söz konusudur. Bu süre dolmasına rağmen ceza davası devam ediyorsa zamanaşımı süresi dolmaz ve bu dava süresince de maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Sonuç

Trafik kazalarında tazminat davaları, hem ölümlü hem de yaralamalı kazalar için belirli hukuki çerçevede ele alınmaktadır. Dava açabilecek kişiler, davanın yöneltileceği taraflar, görevli ve yetkili mahkemeler, talep edilebilecek tazminat türleri ve zamanaşımı süreleri açısından dikkat edilmesi gereken hususlar bulunmaktadır. Hak kaybına uğramamak için bir avukattan profesyonel destek almanız önemlidir.