Miras Hakkının Temlik Sözleşmesi Nedir?

Miras hakkının temlik sözleşmesi, mirasçılardan birinin, terekeye dahil belirli bir taşınmaz mal üzerindeki miras hakkını, mirasın taksiminden önce diğer bir mirasçıya devretmesini konu alan bir sözleşmedir. Bu sözleşme ile temlik eden mirasçı, söz konusu taşınmazdaki miras payını temlik alan mirasçıya devreder; böylece temlik alan, ilgili taşınmaz bakımından mirasçı sıfatıyla hak sahibi olur.

Uygulamada sıklıkla "pay temliki" olarak da adlandırılan bu işlem, özellikle mirasın henüz taksim edilmediği ve mirasçılar arasında elbirliği mülkiyetinin (iştirak halinde mülkiyet) devam ettiği durumlarda gündeme gelir. Miras hakkının temliki, mirasçılar arasında yapılabileceği gibi üçüncü kişilere karşı da yapılabilir. Ancak bu yazının odağında, terekeye dahil belli bir taşınmaz maldaki miras hakkının diğer bir mirasçıya temliki yer almaktadır.

Yasal Dayanak

Miras hakkının temlikinin yasal dayanağı, 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin 612. maddesidir. Bu madde uyarınca mirasın taksiminden önce terekeye dahil belli bir taşınmaz maldaki miras hakkının diğer bir mirasçıya temlikine ilişkin sözleşmenin geçerli bulunması için, temlik edenin terekedeki tüm miras haklarını kapsaması gerekmez. Yani mirasçı, terekedeki tüm haklarını değil, yalnızca belirli bir taşınmazdaki miras hakkını devredebilir. Bu nitelikteki sözleşme geçerlidir ve iştirak hali bozulmadan tapuda işlem yapılmasını sağlar.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nda ise miras hakkının temliki 677. maddede düzenlenmiştir. Ancak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, 743 sayılı Kanun döneminde verilmiş olup, o dönemdeki 612. maddeye atıf yapmaktadır. Kararın gerekçesi ve sonucu, bugünkü uygulama açısından da yol gösterici niteliktedir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı

T.C. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kurulu, 24.5.1985 tarihli ve E. 1984/2, K. 1985/5 sayılı kararıyla, mirasın taksiminden önce terekeye dahil belli bir taşınmaz maldaki miras hakkının diğer bir mirasçıya temlikine ilişkin sözleşmenin geçerli olduğuna karar vermiştir. Kararda, bu tür bir sözleşmenin geçerli bulunması için temlik edenin terekedeki tüm miras haklarını kapsaması gerekmediği, sözleşmenin iştirak hali bozulmadan tapuda işlem yapılmasını sağlayacağı vurgulanmıştır.

Karar, 22.2.1984, 15.3.1985 ve 19.4.1985 günlerinde yapılan üç toplantıda görüşlerin belli bir doğrultuda birleştirilmesinde yeterli çoğunluk sağlanamadığı için 24.5.1985 gününde salt çoğunlukla alınmıştır. Yargıtay üyeleri arasında konu çok tartışılmış, 6 üye karşı görüş yazmıştır. Karşı görüş sahipleri, miras hakkının temlikinin terekenin tamamı üzerinde mi yoksa belirli bir mal üzerinde mi yapılabileceği konusunda farklı düşünceler ileri sürmüşlerdir. Ancak çoğunluk, belirli bir taşınmazdaki miras hakkının temlikinin geçerli olduğu yönünde karar vermiştir.

Temlik Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Şekli

Miras hakkının temliki sözleşmesi, mirasçılar arasında yapıldığında, miras payının devri niteliğindedir. Bu sözleşme, mirasın taksiminden önce yapıldığı için, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti devam etmektedir. Temlik ile birlikte, temlik eden mirasçı artık o taşınmaz üzerinde mirasçı sıfatıyla hak sahibi olmaktan çıkar; temlik alan mirasçı ise o taşınmazdaki miras payını elde eder.

Sözleşmenin geçerliliği için yazılı şekil şartı aranır. Uygulamada, tapu müdürlüğünde resmi şekilde yapılması veya noterde düzenleme şeklinde yapılması önerilir. Ancak Yargıtay kararlarına göre, adi yazılı şekilde yapılan temlik sözleşmeleri de geçerli olabilir. Yine de ispat kolaylığı ve tapu işlemleri açısından resmi şekil tercih edilmelidir.

Temlik Sözleşmesinin Tapuda İşlem Görmesi

Miras hakkının temliki sözleşmesi, tapu sicilinde işlem yapılmasını sağlar. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı'na göre, bu tür bir sözleşme iştirak hali bozulmadan tapuda işlem yapılmasını mümkün kılar. Yani, mirasçılar arasında elbirliği mülkiyeti devam ederken, temlik alan mirasçı, tapuda kendi adına tescil talep edebilir. Ancak bu tescil, mirasın taksimi sonucu yapılacak tescil değildir; doğrudan temlik sözleşmesine dayalı bir tescil söz konusudur.

Tapu müdürlüğüne başvurulduğunda, temlik sözleşmesi ve diğer mirasçıların muvafakati aranabilir. Uygulamada, temlik sözleşmesinin tapuda işlem görmesi için, temlik edenin kimliği, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) ve temlik sözleşmesi ibraz edilir. Tapu müdürlüğü, sözleşmenin geçerliliğini ve mirasçılık durumunu inceledikten sonra tescil işlemini gerçekleştirir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Miras hakkının temliki sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, Asliye Hukuk Mahkemesi'dir. Mirasçılık belgesi alınması gerektiğinde ise Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme ise genel hükümlere göre belirlenir; davalının yerleşim yeri mahkemesi veya taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkili olabilir. Mirasın taksimi davalarında ise terekenin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Süreler ve Zamanaşımı

Miras hakkının temliki sözleşmesi, mirasın taksiminden önce yapılmalıdır. Miras taksim edildikten sonra artık miras hakkı değil, paylı mülkiyet payı söz konusu olur ve temlik, pay devri hükümlerine tabi olur. Temlik sözleşmesinin geçerliliği için herhangi bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Ancak temlik sözleşmesinden kaynaklanan alacak hakları için genel zamanaşımı süreleri (10 yıl) uygulanabilir. Mirasçılık sıfatına itiraz gibi durumlarda ise hak düşürücü süreler söz konusu olabilir.

Sık Sorulan Sorular

1. Miras hakkının temliki sözleşmesi noterde mi yapılmalıdır?

Yazılı şekil yeterlidir; ancak ispat kolaylığı ve tapu işlemleri için noterde düzenleme şeklinde yapılması veya tapu müdürlüğünde resmi şekilde yapılması önerilir.

2. Temlik sözleşmesi ile mirasçılık sıfatı devredilir mi?

Hayır, temlik sözleşmesi yalnızca belirli bir taşınmazdaki miras hakkını devreder; mirasçılık sıfatı devredilmez. Temlik eden, diğer mirasçılık haklarını korur.

3. Temlik sözleşmesi tapuda nasıl işlem görür?

Temlik sözleşmesi, tapu müdürlüğüne ibraz edilir; mirasçılık belgesi ve kimlik belgeleri ile birlikte tescil talebinde bulunulur. Tapu müdürlüğü, sözleşmenin geçerliliğini inceledikten sonra tescil işlemini yapar.

4. Temlik sözleşmesine itiraz edilebilir mi?

Evet, temlik sözleşmesinin geçersizliği veya mirasçılık sıfatına itiraz gibi nedenlerle dava açılabilir. Bu durumda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi'dir.

5. Mirasın taksiminden sonra temlik mümkün müdür?

Miras taksim edildikten sonra artık miras hakkı değil, paylı mülkiyet payı söz konusu olur. Bu durumda temlik, pay devri hükümlerine tabi olur ve önalım hakkı gündeme gelebilir.

6. Temlik sözleşmesi için diğer mirasçıların onayı gerekli midir?

Hayır, temlik sözleşmesi temlik eden ve temlik alan arasında yapılır; diğer mirasçıların onayı gerekmez. Ancak tapu işlemleri sırasında diğer mirasçıların bilgilendirilmesi gerekebilir.

Sonuç

Miras hakkının temliki sözleşmesi, terekeye dahil belli bir taşınmazdaki miras hakkının diğer bir mirasçıya devrini sağlayan geçerli bir hukuki işlemdir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, bu tür sözleşmelerin geçerliliğini ve tapuda işlem yapılabileceğini açıkça ortaya koymuştur. Mirasçılar arasında yapılan bu tür sözleşmeler, mirasın taksimini beklemeden belirli bir taşınmaz üzerinde tasarruf imkanı sağlar. Ancak sözleşmenin yazılı yapılması, tapu işlemleri için resmi şekil tercih edilmesi ve olası uyuşmazlıklarda görevli mahkemenin doğru belirlenmesi önemlidir.