Boş çek yaprağının kaybolması halinde, ilgili bankaya ispat kolaylığı açısından noter aracılığıyla gecikmeksizin bildirim yapılmalıdır. Öncelikle belirtmek gerekir ki boş çek yaprağının kaybolması halinde ne yapılacağına ilişkin Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu'nda herhangi bir düzenleme olmamakla birlikte, uygulama ve Yargıtay kararları doğrultusunda yukarıda da belirtildiği üzere çekin ait olduğu bankaya ihtar çekilmesi gerekmektedir. Konuya ilişkin olarak öncelikle çekin unsurları ve boş çek yaprağının hukuki statüsü ile diğer önemli bazı hususları aşağıda belirtmekte yarar görüyoruz.

A) Çek Nedir, İçermesi Gereken Zorunlu Unsurlar Nelerdir?

Çek, kıymetli evrak niteliğine sahip, keşideci, lehtar ve muhatap arasındaki bir havale ilişkisini içeren, bir kambiyo senedi çeşididir. Bununla beraber çek, ticari hayatta en çok kullanılan kıymetli evrak türüdür. Kıymetli evrak olan çekin piyasada tedavül özelliğini haiz olması en belirleyici özelliklerinden biridir. Tedavül, çekin düzenleyen tarafından doldurulup imzalanıp zilyetliğini devretmesiyle sağlanır. Türk Ticaret Kanunu kapsamında çekin zorunlu unsurları 708. maddede belirlenmiştir. Bunlar:

  • Çek kelimesi
  • Koşulsuz belirli bir paranın havale emri
  • Ödeyecek bankanın ismi
  • Banka tarafından verilen seri numarası
  • Kare kodu
  • Keşide günü
  • Düzenleyenin imzası

B) Boş Bir Çek İçin İptal Davası Açılabilir Mi?

Düzenleyenin imzasının bulunmadığı (keşide edilmemiş, boş) çek, kanunda belirtilen zorunlu unsurlardan birini taşımadığı için kıymetli evrak sayılamaz. Burada şekil şartına ilişkin bir eksiklik söz konusu olduğundan, imzalanmamış çekin iptali hakkında herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Boş çek yaprağının kaybolması halinde çek iptal davasına konu edilemeyecektir. Uygulamada keşideciler zayi olan çeklerini daha sonra ispat kolaylığı olması açısından iptal davasına konu etseler de bu davalar usulden reddedilmektedir. Halihazırda kanundaki şekil şartlarını sağlamış olan bir çekte dahi iptal davasını açma yetkisi keşideciye değil hamile ve lehtara verilmiştir. Çek şekil şartlarını sağladığında dahi keşidecinin bu davayı açma yetkisi bulunmamaktadır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2018/3302 E. 2019/4506 K. ve 17.06.2019 tarihli kararında; “Mahkemece, dava konusu çek yapraklarının boş ve imzasız olduğu, çek vasfında olmayan boş çek yapraklarının tedavüle konmuş sayılamayacağı, bu nedenle de zayi nedeniyle iptalinin istenemeyeceği, dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, iddia ve tüm dosya kapsamına göre imzasız çek yaprağının kıymetli evrak vasfında olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir…. hükmün ONANMASINA” şeklinde hüküm kurulmuştur.

C) Boş ve İmzasız Çek Elden İrade Dışı Çıkmışsa Ne Yapılmalıdır?

Boş çek yaprağının kaybolması halinde ne yapılacağı Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu'nda düzenlenmemiştir; bu sebeple durum (zayi) ilgili bankaya ispat kolaylığı açısından noter aracılığıyla gecikmeksizin bildirilmelidir. Bankaya çekilen ihtarda çekin kendilerine ibraz edilmesi halinde ödenmemesi gerektiği bildirilmelidir. Aynı zamanda çekin rıza dışı elden çıkması dolandırıcılık gibi suç oluşturan bir durumdan ileri geliyorsa kolluk kuvvetlerine veya savcılığa şikayette bulunulmalıdır.

Unutulmamalıdır ki, boş çek yaprağı elden çıktıktan sonra kötü niyetli kişilerce doldurularak tahsile konabilir. Bu durumda bankanın, imzanın geçerliliğini kontrol etme yetkisi olmadığından, çek, ibraz halinde ödenecektir. Öte taraftan çeki ödemek bankaların hukuki sorumluluğudur. Kaldı ki uygulamada çekler çoğunlukla, takas sistemi aracılığıyla tahsil edilmekte, kendi şubesine ibraza dahi gerek kalmamaktadır. Öte taraftan savcılık şikayeti yapmış olmak da çekin ödenmesini kendiliğinden durdurmayacağından, boş çekin kaybolması, çalınması halinde çok hızlı bir şekilde uzman bir avukattan yardım alınması gerekecektir. Zira çekin ödenmesi halinde, kötü niyetli kişilerin sonradan bulunması, çek bedelinin geri alınabilmesini kendiliğinden sağlamayacaktır.

D) Boş Çek İmzalanıp Tedavüle Konulduysa İptal Davası Söz Konusu Olacak Mıdır?

Çeki haksız olarak elinde bulunduran hamil imzalayıp çeki tedavüle koyduysa bu durumda çeklerin icra takibine konulmasıyla birlikte İcra İflas Kanunu madde 72'ye göre menfi tespit davası açılabilir. Daha sonra keşideci için bir icra takibi başlatılacak olduğu takdirde keşideci (düzenleyen) imza itirazında bulunabilir.

E) Konuyla İlgili Yargıtay Kararları

“Davacı vekili, müvekkilinin eşine ait aracın kimliği belirsiz kişilerce soyulduğunu, araçta bulunan diğer eşyalarla birlikte müvekkili şirkete ait çek koçanlarının da çalındığını, her ne kadar çek yaprakları keşide edilmeden çalınmış ise de, boş çek yaprağının herhangi bir kâğıt olmadığını, işbu davanın açılmasında hukuki yarar bulunduğunu ileri sürerek, boş çek yapraklarının iptaline, iptale karar verilmeyecekse boş çek yapraklarının rıza dışında elden çıktığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Mahkemece, iddia ve tüm dosya kapsamına göre, davaya konu 44 adet çek yaprağından iki tanesinin yargılama evresinde bankaya ibraz edilerek karşılıklarının ödendiği, bu çekler yönünden davanın atiye terk edildiği, iptali istenen diğer çeklerin boş oldukları, boş çek yaprağının kambiyo senedi niteliğinde olmadığı ve iptalinin istenemeyeceği gerekçesiyle, iki adet çekle ilgili karar verilmesine yer olmadığına, diğer boş çek yapraklarına ilişkin istemin reddine karar verilmiştir. Kararı, davacı vekili temyiz etmiştir. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 01,25 TL temyiz ilam harcının temyiz edenden alınmasına, 25.10.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.” (11. Hukuk Dairesi 2010/3327 E., 2011/14442 K.)

“Davacı vekili, müşterisi bulunduğu muhatap bankanın verdiği boş çek yapraklarını kaybettiğini belirterek bu çek yapraklarının zayi sebebi ile iptaline karar verilmesini istemiştir. Mahkemece tüm dosya kapsamına göre; davacı, iptalini istediği çekin keşidecisi olduğu, Türk Ticaret Kanunu’nun 651/2 maddesine göre keşideci olan davacının dava açma hakkı bulunmadığı ayrıca dava konusu çek yapraklarının boş ve imzasız olduğu, çek vasfında olmayan boş çek yapraklarının tedavüle konmuş sayılamayacağı, davacı sıfatı oluşmadığından dava şartının sağlanmadığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verilmiştir. Kararı davacı vekili temyiz etmiştir. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı, davacı vekilinin bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı bakiye 3,70 TL temyiz ilam harcının temyiz edenden alınmasına, 13.03.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.” (11. Hukuk Dairesi 2015/13683 E., 2017/1484 K.)

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2018/3302 E. 2019/4506 K. ve 17.06.2019 tarihli kararında ise; “Mahkemece, dava konusu çek yapraklarının boş ve imzasız olduğu, çek vasfında olmayan boş çek yapraklarının tedavüle konmuş sayılamayacağı, bu nedenle de zayi nedeniyle iptalinin istenemeyeceği, dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, iddia ve tüm dosya kapsamına göre imzasız çek yaprağının kıymetli evrak vasfında olmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir…. hükmün ONANMASINA” denilmiştir.