Kıymetli evrak hukukunda, senetlerin kambiyo senedi vasfını taşıyabilmesi için belirli unsurları barındırması gerekir. Bu unsurlardan en önemlisi, senedin üzerinde ödenmesi gereken bedelin kesin ve açık bir şekilde belirtilmiş olmasıdır. Aksi halde senet, kambiyo senedi olarak kabul edilmez ve hakkında kambiyo senetlerine özgü takip yolları uygulanamaz. Bu makalede, belli bir bedeli içermeyen senedin kambiyo vasfına haiz olmadığına dair hukuki durum, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ışığında ele alınacaktır.

Kambiyo Senedi Nedir?

Kambiyo senedi, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen ve belirli şekil şartlarını taşıyan kıymetli evraktır. Türkiye'de kambiyo senetleri arasında poliçe, bono (emre muharrer senet) ve çek yer alır. Bu senetlerin ortak özelliği, senet üzerinde belirli bir bedelin ödenmesi taahhüdünü içermesidir. Kambiyo senedi, alacaklıya hızlı ve güvenli bir takip imkânı sunar; ancak bu imkânın kullanılabilmesi için senedin kanunda öngörülen unsurları taşıması şarttır.

Yasal Dayanak

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 776. maddesi, bono için gerekli unsurları sayar. Buna göre, bononun geçerli olabilmesi için üzerinde "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi vaadi" bulunmalıdır. Aynı şekilde, poliçe için TTK m. 671 ve çek için TTK m. 780 ve devamı maddeleri benzer hükümler içerir. Bu düzenlemeler, senedin kambiyo vasfı kazanabilmesi için bedelin kesin olarak belirlenmiş olmasını zorunlu kılar.

Ayrıca, İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ve devamı maddeleri, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip usulünü düzenler. Bu takip yolunun kullanılabilmesi için alacaklının elinde geçerli bir kambiyo senedi bulunmalıdır. Senet, kambiyo vasfını taşımıyorsa, alacaklı ancak genel haciz yoluyla takip başlatabilir.

Belli Bir Bedeli İçermeyen Senet Örneği

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir sorun, senet üzerinde bedelin farklı şekillerde yazılmasıdır. Örneğin, senedin üst kısmında rakamla "84.134,00 TL" yazarken, yazı ile yazılan bölümünde "62.000,00 TL (4.000 Euro)" gibi ifadeler yer alabilir. Bu durumda, senedin hangi bedeli içerdiği konusunda belirsizlik ortaya çıkar. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, senette ödenmesi gereken miktarın kesin olarak belli olması gerekir. Miktar yönünden yazı ve rakamlar arasında farklılık varsa, yazı ile yazılan kısma itibar edilir. Ancak, senette bedel iki kez rakamla farklı şekilde yazılmışsa ve yazı ile yazılmamışsa, bu durumda senet bedelinin ne olduğu net olarak anlaşılamaz.

Somut bir olayda, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi'nin 2019/1383 Esas ve 2019/2728 Karar sayılı kararına konu senette, takip dayanağı bono bedelinin senedin üst kısmında 84.134,00 TL olarak belirtildiği, ancak yazı ile yazılan bölümünde "62.0000,00 TL (4.000 Euro)" ifadesinin yer aldığı görülmüştür. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2020/2597 Esas ve 2020/9981 Karar sayılı ilamıyla da bu husus değerlendirilmiştir. Kararda, tanzim tarihinin vade tarihi bölümünde tekrar edilmesinin ikinci bir vade olarak kabul edilemeyeceği ve bunun bononun kambiyo vasfını etkilemeyeceği belirtilmiştir. Ancak asıl sorun, senet bedelinin belirsizliğidir. Senette bedel iki kez rakamla farklı olarak yazılmış, yazı ile yazılmamıştır. "62.000,00 (4.000 Euro)" ibaresi tam bir rakamı ifade etmemektedir. Alacaklı, bu miktarın 84.134,00 TL'ye denk geldiğini ileri sürmüşse de, senet metninde bu konuda bir açıklama bulunmadığı için senetteki miktarın 84.134,00 TL mi, 62.000,00 TL mi, yoksa 4.000 Euro mu olduğu net değildir. Bu nedenle senet, kambiyo senedi vasfını taşımaz.

Kambiyo Vasfının Kaybının Sonuçları

Belli bir bedeli içermeyen senet, kambiyo senedi olarak kabul edilmediğinden, alacaklı kambiyo senetlerine özgü takip yoluyla icra takibi başlatamaz. Başlatılmış olsa bile, borçlu şikâyet yoluyla takibin iptalini isteyebilir. İcra Mahkemesi, senedin kambiyo vasfını taşımadığını tespit ederse takibi iptal eder. Alacaklı, alacağını genel haciz yoluyla takip ederek tahsil yoluna gidebilir; ancak bu durumda daha uzun bir süreç ve farklı ispat kuralları geçerli olur.

Görevli Mahkeme ve Süreç

Kambiyo senedine dayalı icra takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde itiraz edebilir. Ancak kambiyo senedi vasfına yönelik şikâyetler, İcra Mahkemesi'ne yapılır. Şikâyet süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür. İcra Mahkemesi, şikâyeti inceler ve senedin kambiyo vasfını taşıyıp taşımadığını değerlendirir. Eğer senet kambiyo vasfını taşımıyorsa, takibin iptaline karar verir. Bu karara karşı istinaf yolu açıktır; Bölge Adliye Mahkemesi'nin kararı kesin olabilir.

Görevli mahkeme, icra takibinin yapıldığı yer İcra Mahkemesi'dir. Yetkili mahkeme ise genel olarak borçlunun yerleşim yeri veya senedin ödeme yeri mahkemesidir.

Sık Sorulan Sorular

  • Senette bedel yazı ve rakamla farklı yazılırsa ne olur? Yargıtay içtihatlarına göre yazı ile yazılan kısma itibar edilir. Ancak yazı ile yazılan kısımda da belirsizlik varsa senet kambiyo vasfını kaybeder.
  • Senette bedel hiç yazılmamışsa ne olur? Senet kambiyo senedi vasfını taşımaz; alacaklı genel haciz yoluyla takip başlatabilir.
  • Kambiyo vasfı olmayan senet için hangi takip yolu izlenir? Genel haciz yoluyla icra takibi yapılabilir.
  • Şikâyet süresi kaç gündür? Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür.
  • İcra Mahkemesi'nin kararına itiraz edilebilir mi? Evet, istinaf yolu açıktır.

Sonuç

Kambiyo senedi, ticari hayatta önemli bir yere sahiptir ve alacaklıya hızlı takip imkânı sunar. Ancak bu imkânın kullanılabilmesi için senedin kanunda öngörülen şekil şartlarını taşıması, özellikle bedelin kesin olarak belirlenmiş olması gerekir. Aksi halde senet, kambiyo senedi vasfını kaybeder ve alacaklı, alacağını genel hükümlere göre takip etmek zorunda kalır. Bu nedenle, senet düzenlenirken bedelin açık ve tereddütsüz bir şekilde yazılmasına özen gösterilmelidir.