Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Feshi ve Kıdem Tazminatı
Belirli süreli iş sözleşmesi, belirli bir süre için veya belirli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması amacıyla işçi ve işveren arasında yapılan iş sözleşmesi türüdür. Belirli süreli iş sözleşmesinin feshi ise, sözleşmede belirlenen sürenin dolmasından önce iş akdinin sona erdirilmesidir. Bu durumda işçi, süresi dolmadan işine son verildiği için belirli haklar talep edebilir. Bu yazıda, belirli süreli iş sözleşmesinin feshi, kıdem tazminatı hakkı, bakiye süre ücreti, haksız fesih tazminatı ve diğer sona erme şekilleri ele alınmaktadır.
Belirli Süreli İş Sözleşmesi Nasıl Feshedilir?
Belirli süreli iş sözleşmesi, ihbar süresine uyulmasına gerek olmaksızın haklı bir nedene dayanılarak feshedilebilir. Fesih, işçi veya işveren tarafından yapılabilir. Belirli süreli iş sözleşmesinin feshinden söz edildiğinde, kural olarak sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesi anlaşılır.
Haklı Nedenle Fesih
Belirli süreli iş sözleşmesinin feshinde haklı nedenler şunlardır:
- İşçinin sağlık sebepleri nedeniyle haklı fesih,
- İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri nedeniyle haklı fesih,
- İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması nedeniyle haklı fesih,
- Zorlayıcı sebepler nedeniyle haklı fesih.
İşveren tarafından haklı nedenle fesih, işçinin aşağıdaki davranışlarını kapsayabilir:
- İşçinin işe girerken yanıltıcı bilgiler vermesi,
- İşçinin işverene ya da aile üyelerine hakaret etmesi,
- İşçinin başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması,
- İşçinin işyerinde kavga etmesi,
- İşçinin işyerine alkol veya uyuşturucu madde alarak gelmesi,
- İşçinin hırsızlık yapması,
- İşçinin işverenin meslek sırlarını ifşa etmesi,
- İşçinin suç işlemesi,
- İşe devamsızlık nedeniyle işçinin çıkarılması,
- İşçinin görevini yapmamakta ısrar etmesi,
- İşçinin iş güvenliğini tehlikeye düşürmesi,
- İşçinin işvereni zarara uğratması.
İşçi Tarafından Haksız Fesih
Belirli süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından haksız feshi, iş akdinin sonlandırılması için uygun bir neden bulunmamasına rağmen işçinin sözleşmeyi feshetmesidir. Bu durumda işçi, işverene tazminat ödemekle yükümlü olabilir. TBK m.439’a göre: “İşçi, haklı sebep olmaksızın işe başlamadığı veya aniden işi bıraktığı takdirde işveren, aylık ücretin dörtte birine eşit bir tazminat isteme hakkına sahiptir. İşverenin, ayrıca ek zararlarının giderilmesini isteme hakkı da vardır. İşveren zarara uğramamışsa veya uğradığı zarar işçinin aylık ücretinin dörtte birinden az ise, hâkim tazminatı indirebilir.”
İşçinin haksız feshi halinde işveren, aylık ücretin 1/4’üne eşit tazminat talep edebilir. Ayrıca, işverenin ek zararlarının tazminini isteme hakkı da vardır; ancak ek zararın varlığını ve miktarını ispat yükü işverene aittir. İşçi haksız fesih yapmışsa kıdem tazminatı alamaz ve belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı da talep edilemez.
Son olarak, işçinin haksız feshi nedeniyle zarar gören eski işveren, belirli koşullar altında yeni işvereni sorumlu tutabilir. Ancak bunun için işin sürekli iş niteliğinde olması ve işçinin İş Kanunu’na tabi olması gerekir. Yeni işveren, işçiyi iş sözleşmesini feshetmeye teşvik etmişse sorumlu olur; ancak uygulamada ispat zorluğu nedeniyle bu hükme sık rastlanmaz.
İşveren Tarafından Haksız Fesih
Belirli süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız feshi, kanunda sayılan haklı sebeplerden biri yokken iş akdinin işveren tarafından sona erdirilmesidir. Bu durumda işçiye aşağıdaki haklar ödenmelidir:
- Bakiye süre ücreti: İşçinin işine devam etseydi kalan sürede kazanabileceği ücret kaybı tazminatıdır.
- Haksız fesih tazminatı: Feshin haksız olması nedeniyle ödenen tazminattır; miktarı işçinin 6 aylık ücretinden fazla olamaz. Bu tazminat bakiye ücret tazminatından ayrıdır ve ek olarak verilir; ancak verilip verilmeyeceği hakimin takdirindedir.
- Kıdem tazminatı: İşçi, haksız fesih nedeniyle kıdem tazminatı talep edebilir.
Belirli süreli iş sözleşmesinde ihbar tazminatı talep edilemez; çünkü ihbar tazminatı belirsiz süreli iş sözleşmelerine özgüdür.
Belirli Süreli İş Sözleşmesinde Kıdem Tazminatı
Belirli süreli iş sözleşmesinde kıdem tazminatı alınabilmesi için işçinin haksız yere işten çıkarılmış olması veya işçinin haklı nedenle sözleşmeyi feshetmiş olması gerekir. İşçi, sözleşme süresinin sona ermesi veya işverenin haklı feshi nedeniyle kıdem tazminatı talep edemez. Belirli süreli iş sözleşmesiyle uzun yıllar çalışılmış olsa bile, sözleşme süresinin tamamlanmasıyla sona ermişse ve işten haksız çıkarılma yoksa kıdem tazminatı alınamaz.
Kıdem tazminatı talep edilebilecek iki temel durum:
- İşverenin haksız feshi,
- İşçinin haklı nedenle feshi.
Her iki durumda da işçinin ihbar tazminatı alma hakkı yoktur.
Kıdem Tazminatının Belirlenmesi
Belirli süreli iş sözleşmesinde kıdem tazminatı, işçinin kıdemine göre belirlenir. İşçinin 1 yıl ve üzeri kıdemi varsa, kıdemi oranında tazminata hak kazanır. Haksız fesih halinde, belirli süreli çalışan işçi de belirsiz süreli çalışan gibi kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde çalıştığı her bir yıl için son aldığı giydirilmiş brüt maaşın çarpılmasıyla hesaplanır.
Fesihte Cezai Şart
Belirli süreli iş sözleşmesine, süresinden önce fesheden tarafın ödeyeceği bir cezai şart konulabilir. Cezai şart, sözleşmenin haksız feshi halinde ödenmesi gereken bir yaptırımdır ve hem işvereni hem de işçiyi haksız fesihten caydırmayı amaçlar.
Fesihte İşsizlik Maaşı
Belirli süreli iş sözleşmesinin feshinde işsizlik maaşı alınması mümkündür. Sözleşmede belirlenen sürenin tamamlanmasıyla iş sözleşmesi sona eren işçi, İşsizlik Sigortası Kanunu’nun diğer koşullarını da sağlamak şartıyla işsizlik maaşı alabilir. İşsizlik Sigortası Kanunu m. 51/1-a’da bu durum şöyle ifade edilmiştir: “Hizmet akdinin belirli süreli olması halinde, bu sürenin bitimi nedeniyle işsiz kalmak, 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nun 7. maddesinin II numaralı bendinde belirtilen hizmet akdinin belirli bir sefer için yapılmış olması nedeniyle sefer sonunda işsiz kalmak.”
Fesihte İşe İade Davası
Belirli süreli iş sözleşmesinin feshinde işçinin işe iade davası açması mümkün değildir. Çünkü belirli süreli sözleşmeler, işçiyi tam anlamıyla koruma altına almayıp çalışmayı yalnızca belirli süreyle güvence altına alır.
Belirli Süreli İş Sözleşmesinde Diğer Sona Erme Şekilleri
Fesih dışında belirli süreli iş sözleşmesini sona erdiren haller şunlardır:
- Ölüm: İşçinin ölümü halinde sözleşme kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin yerine getirmesi gereken işler için mirasçılara başvuruda bulunamaz.
- Karşılıklı anlaşma (ikale/bozma sözleşmesi): İşçi ve işveren arasında yapılacak ikale anlaşması ile sözleşme sona erdirilebilir.
- Belirlenen sürenin tamamlanması: Sözleşmede öngörülen sürenin dolmasıyla sözleşme kendiliğinden sona erer.
Sonuç
Belirli süreli iş sözleşmesinin feshi ve kıdem tazminatı, kanunda öngörülen koşullara bağlıdır. İşçinin haksız fesih veya haklı nedenle fesih durumunda kıdem tazminatı talep hakkı doğabilir; ancak ihbar tazminatı ve işe iade davası mümkün değildir. Alacak kalemlerinin doğru hesaplanması ve usuli işlemlerin eksiksiz yapılması için alanında uzman bir iş hukuku avukatına danışılması faydalı olacaktır.