Türkiye'de Yeni Bir Bölge Adliye Mahkemesi: Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin Kuruluşu
Türkiye'de istinaf (bölge adliye) yargılamasının teşkilatlanması, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 25. maddesi çerçevesinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından yürütülmektedir. Bu kapsamda, yargı teşkilatında önemli bir yapısal değişikliğe gidilmiş; Hâkimler ve Savcılar Genel Kurulu'nun 06.05.2026 tarihli kararı ile Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin kurulmasına karar verilmiştir. Söz konusu mahkemenin 01.09.2026 tarihinde faaliyete geçmesi öngörülmektedir.
Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin Yargı Çevresi
Yeni kurulan mahkemenin yargı çevresi, Hâkimler ve Savcılar Genel Kurulu tarafından belirlenmiş olup aşağıdaki illeri kapsamaktadır:
- Malatya
- Adıyaman
- Elazığ
- Tunceli
Bu düzenleme ile birlikte, anılan illerin istinaf yargı çevresi bakımından bağlı oldukları mevcut bölge adliye mahkemeleri değişmiştir. Buna göre:
- Adıyaman ve Malatya, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi'nin yargı çevresinden çıkarılmıştır.
- Elazığ, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi'nin yargı çevresinden çıkarılmıştır.
- Tunceli, Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi'nin yargı çevresinden çıkarılmıştır.
Bu iller, yeni kurulan Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin yargı çevresine dahil edilmiştir. Diğer bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri ise değişmemiş olup, önceki durum aynen geçerliliğini korumaktadır.
Yargı Çevresi Değişikliğinin Hukuki Sonuçları
Bölge adliye mahkemelerinin yargı çevresinin değiştirilmesi, istinaf kanun yolu bakımından önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Zira 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341. maddesi ve devamı hükümleri uyarınca istinaf incelemesi, ilk derece mahkemesinin bulunduğu yargı çevresindeki bölge adliye mahkemesi tarafından yapılır. Dolayısıyla bir ilin yargı çevresinin değişmesi, o ildeki ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı yapılacak istinaf başvurularının hangi bölge adliye mahkemesince inceleneceğini doğrudan etkiler.
Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin 01.09.2026 tarihinde faaliyete geçmesiyle birlikte, yukarıda sayılan illerdeki ilk derece mahkemelerince verilecek kararlara ilişkin istinaf başvuruları, artık Gaziantep, Diyarbakır veya Erzurum Bölge Adliye Mahkemeleri yerine Malatya Bölge Adliye Mahkemesi tarafından incelenecektir.
Faaliyete Geçiş Tarihi ve Geçiş Dönemi Uygulaması
Yeni kurulan mahkemenin 01.09.2026 tarihinde faaliyete geçmesi öngörülmektedir. Bu tarih itibarıyla söz konusu iller, Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin yargı çevresine girecektir. Uygulamada, yeni bir bölge adliye mahkemesinin faaliyete geçmesiyle birlikte, o tarihten sonra verilen ilk derece kararlarına ilişkin istinaf başvuruları yeni mahkemenin yargı çevresine göre yönlendirilir. Faaliyete geçiş tarihinden önce verilmiş kararlara ilişkin istinaf süreçleri ise, başvurunun yapıldığı tarihteki yargı çevresi düzenlemesine tabi olmaya devam eder.
Bu tür yapısal değişiklikler, özellikle istinaf sürelerinin ve başvuru mercilerinin doğru belirlenmesi bakımından uygulayıcılar açısından dikkatle takip edilmesi gereken düzenlemelerdir. Yargı çevresi değişikliğinin, derdest dosyalar ve yeni açılacak davalar bakımından farklı sonuçlar doğurabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Diğer Bölge Adliye Mahkemelerinin Durumu
Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin kurulmasına ilişkin karar, yalnızca yukarıda sayılan dört ili etkilemektedir. Gaziantep, Diyarbakır ve Erzurum Bölge Adliye Mahkemeleri'nin yargı çevreleri, bu illerin çıkarılması dışında bir değişikliğe uğramamıştır. Diğer tüm bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri ise aynen korunmuş olup, mevcut uygulama değişmeden devam edecektir.
Sonuç olarak, Malatya Bölge Adliye Mahkemesi'nin kurulması, bölgedeki istinaf yargılamasının daha etkin ve hızlı yürütülmesine katkı sağlamayı amaçlayan bir teşkilatlanma adımıdır. İlgili illerde faaliyet gösteren avukatlar, taraflar ve yargı mensupları açısından 01.09.2026 tarihi ve sonrasındaki süreçte yargı çevresi düzenlemesinin dikkate alınması büyük önem taşımaktadır.