Anasayfa/Medeni Usul Hukuku/Yetki Sözleşmesi (HMK m. 17)Medeni Usul Hukuku Yetki Sözleşmesi (HMK m. 17)24 Temmuz 20241.0733 dakika okuma süresi

Yetki sözleşmesi HMK m. 17’de düzenlenmiştir. Söz konusu maddeye göre;“tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir itilaf hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça yasal aşama sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır.”

Kesin olmayan yetki halinde yetki sözleşmesi yapılabilir. Yasa koyucu yetki sözleşmesinin yapılmasında hem kişi hem konu bakımından sınırlamalar getirmiştir:

İçindekiler

• Kişi Bakımından Sınırlamalar
• Konu Bakımından Sınırlamalar
• Yetki Sözleşmesinin Niteliği ve Geçerlilik Koşulları
• Esasa İlişkin Geçerlilik Koşulları
• Şekle İlişkin Geçerlilik Koşulları
• Yetki Sözleşmesinin Hükümleri
  • Olumlu Yetki Sözleşmesi
  • Olumsuz Yetki Sözleşmesi
• Yetkisizlik Kararı Verilmesi ve Sonuçları
• Sonuç

Kişi Bakımından Sınırlamalar

Yetki sözleşmesinin yapılmasında kişi bakımından sınırlamalar aşağıda sayılmıştır:

• Tarafların her ikisi tacir olmalı ya da,
• Biri tacir biri kamu tüzel kişisi olmalı yahut,
• Her iki taraf da kamu tüzel kişisi olmalıdır.

• Tacirlerle tacir olmayanlar arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçersizdir.

Konu Bakımından Sınırlamalar

Yetki sözleşmesinin yapılmasında konu bakımından sınırlamalar aşağıda sayılmıştır:

• Kesin yetki kuralı varsa
• Kesin yetki kuralı yok ama kamu düzenine ilişkin itilaf varsa taraflar yetki sözleşmesi yapamazlar.

Yetki Sözleşmesinin Niteliği ve Geçerlilik Koşulları

Yetki sözleşmesinin geçerlilik koşulları HMK m. 18 uyarınca; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konular ile kesin yetki hâllerinde, yetki sözleşmesi yapılamaz.

Yetki sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı olarak yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı yasal ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan yargı mercii veya mahkemelerin gösterilmesi şarttır.

• Yetki sözleşmesi bir usul hukuku sözleşmesidir.
• Mevcut sözleşmeye konulan yetki kaydı sonuçları itibariyle ayrı yapılmış yetki sözleşmesi gibidir.
• Asıl sözleşme, resmi şekilde yapılmadığı için geçersiz olsa bile yetki şartı yazılı olarak tespit edilmişse hukuken geçerlidir.

Esasa İlişkin Geçerlilik Koşulları

Uyuşmazlığın kaynaklandığı yasal ilişki tipinin kategorik olarak açıkça belirlenmiş olması gerekir.

Yetkisi kararlaştırılan yer yargı makamı belirli olmalıdır. Belirli olmak kaydıyla birden fazla yer yargı makamı de yetkili hale getirilebilir.

Şekle İlişkin Geçerlilik Koşulları

Yetki sözleşmesi yazılı şekilde yapılmak zorundadır. Adi yazılı şekil esas alınmıştır. Ancak noterde yapılmasına da engel yoktur.

Yetki sözleşmesinin ayrı bir sözleşme şeklinde yapılması koşul değildir.

Yetki Sözleşmesinin Hükümleri

Yetki sözleşmesi hükümleri kapsamında olumlu ve olumsuz olmak üzere iki şekilde yapılabilmektedir.

Olumlu Yetki Sözleşmesi

Bir somut itilaf bağlamında genel ve özel yetkili mahkemelerin yetkisinin devam etmesi kaydıyla kanunen yetkili olmayan bir yargı yeri yetkili hale getirilmesidir.

Olumlu yetki sözleşmesi varsa yetki sözleşmesinde kararlaştırılan yer mahkemesinin yanı sıra genel yetkili yargı mercii ile varsa diğer özel yetkili mahkemelerin yetkisi de devam etmektedir.

Olumsuz Yetki Sözleşmesi

Somut bir itilaf bağlamında genel ve varsa diğer özel yetkili mahkemelerin yetkisi kaldırılıp sadece öngörülen, kararlaştırılan yer mahkemesinin yetkili olmasıdır. Münhasır yetki sözleşmesi de denilmektedir.

HMK m. 17/2’de yapılan düzenlemeye göre taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça yasal aşama sadece sözleşmeyle belirlenen mahkemede açılır. Yani aksine bir düzenleme yoksa yapılan yetki sözleşmesi karine olarak olumsuz yetki sözleşmesi hükmündedir. Bunun anlamı şu: Somut olaya özgü kesin bir yetki kuralı yaratılmış olur.

Olumlu yetki sözleşmesi yapmak için yahut genel ve varsa kanunen yetkili diğer özel yetkili mahkemelerin yetkisinin devam etmesi için sözleşmede açıkça belirtilmesi gerekir.

İstinaf mahkemelerinin yetkisine ilişkin yetki sözleşmesi yapılamaz.

Temyizde zaten olmaz. Çünkü tek yetkili üst yargı mercii Yargıtay’dır.

Yetkisizlik Hükmü Verilmesi ve Sonuçları

Yetkisizlik hükmü verilmesinin sonuçları kesin yetki ve kesin olmayan yetki bakımından farklılık gösterir:

• Kesin yetkide, yargı mercii resen ve yapılan yetki itirazı üzerine,
• Kesin olmayan yetkide, yapılan yetki ilk itirazı üzerine yetkili olup olmadığı hususunu inceleyebilir,

Yargı Mercii yetkisiz olduğu kanısına varırsa yetkisizlik hükmü verir, bu hüküm usule ilişkin nihai karardır. Hâkimin yasal aşama dosyasıyla ilişkisi kesilir. Yetkisizlik hükmü bozulup dosyanın tekrar gelmesi halinde davaya devam edebilir.

Yetkisizlik hükmünde yetkili yargı mercii gösterilir.

Hüküm düzeltme yoluna Yargıtay’ın temyiz incelemesi sonucunda verdiği kararlara karşı gidilir fakat yetkisizlik kararının temyiz incelemesi sonucunda verilen Yargıtay kararlarına karşı hüküm düzeltme yoluna gidilemez. Yargıtay’ın bozma vermesi halinde hüküm dosyası hükmü veren ilk derece mahkemesine gönderilecektir. Bu halde yargı mercii ya hükmü onayacak ya da kendi kurduğu hükümde direnme hükmü verecektir.

Yetkisizlik hükmü üzerine davalının 2 hafta içinde yetkisizlik hükmü veren mahkemeye başvurup davaya yetkili mahkemede devam edilmesini istemesi şarttır. Aksi takdirde yetkisizlik hükmü veren mahkemece davanın açılmamış sayılmasına hüküm verilir.

Sonuç

Medeni usul hukuku, aile hukuku, miras hukuku ve sözleşmeler gibi alanlarda karmaşık süreçleri içeren ve doğru şekilde yönetilmesi gereken bir hukuk dalıdır.

Bu alanda, davaların doğru bir şekilde ilerlemesi ve sonuçlandırılması için derinlemesine bilgi ve deneyim gereklidir.

Uzman olmayan kişilerin bu süreçleri yönetmesi zor olabilir ve yanlış adımlar ciddi sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla, medeni usul hukukuyla ilgili davalarda veya işlemlerde profesyonel bir avukatın yardımından faydalanmak, müvekkillerin haklarını korumak ve adaletin sağlanmasına katkıda bulunmak açısından son derece önemlidir.

& Stj.