Soylu Ocak 21, 2025 Aile Hukuku

Türk Medeni Hukukunda Evlilik Birliğinin Kapsamı ve Niteliği

Son Güncellenme Tarihi: Kasım 29, 2025

Evlilik birliği, modernHukuk sistemlerininEn temel kurumlarından biridir. Türk Medeni Kanunu’nun getirdiği düzenlemeler çerçevesinde evlilik birliği, sadeceAile hukukununDeğil, aynı zamanda toplumsal düzenin de yapı taşını oluşturmaktadır. Bu çalışmada, evlilik birliğinin yasal niteliği, eşlerin karşılıklı hak ve sorumlulukları ile birliğinTemsil ve yönetimEsasları kapsamlı bir şekilde ele alınacaktır. Özellikle 2002 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu’nun getirdiğiEşitlikçi yaklaşımVe bu yaklaşımın uygulamadaki yansımaları incelenecektir.

1.

Evlilik Birliği Kavramı

A. Tanımı ve Kapsamı

Evlilik birliği, kadın ve erkeğinYasal bir bağIle birleşerek oluşturdukları en küçük toplumsal birimdir. Türk Medeni Kanunu’nun 185. Maddesine göre,Evlenme töreniIle kurulan bu birlik, eşlerin hayatın zorluklarını ve sevinçlerini paylaşmak amacıyla bir araya geldiği özel bir birliktedir.

Bu birlik, eşlerin birbirleri ile ve varsa çocukları ile arasındakiKarşılıklı sevgi,SaygıVeFedakarlığaDayanmaktadır.

B. Kuruluşu ve Sona Ermesi

Evlilik birliği, yetkili evlendirme memuru önünde yapılanResmi nikahIle kurulur. Dini nikah ya da fiili birliktelikler evlilik birliği oluşturmaz ve evlilik hükümlerine tabi değildir. Bu birlik, eşlerden birinin ölümü, evlenmenin mutlak ya da nispi butlanına hüküm verilmesi, boşanma ya da ölüm karinesi ile sona erer.

Evlilik birliğinin butlanına hüküm verilmesi hâlinde bile,Hâkimin hükmüneKadar geçerli bir evliliğin tüm sonuçlarını doğurur.

C. Yasal Niteliği

Evlilik birliğininTüzel kişiliğiBulunmamaktadır. Bu durumun temel sonucu olarak, evlilik birliğinin ayrı bir malvarlığına sahip olmamasıdır. Bununla birlikte yasa koyucu, evlilik birliğinin eşlerden ayrı bir varlığı olduğunu kabul etmiş ve evlilik birliğini bir tüzel kişiye benzeterek düzenlemiştir.

Bu özel yapı, eşlere hemHaklarTanımakta hem deYükümlülüklerYüklemektedir.

2. Evlilik Birliğinin Korunması

A. Korumanın Önemi

Evlilik birliğinin korunması, toplumun temel yapı taşı olan ailenin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.SağlıklıVeHuzurluBir toplum için, aile yapısının da bu nitelikleri taşıması gerekmektedir. Evlilik birliğinin sağlıklı işleyişi, birliğin yapısında meydana gelen sorunlarınBarışçıl yollarlaÇözülmesi ve birliğe dahil olacak çocukların topluma kazandırılması için, evlilik birliğinin korunması hayati bir öneme sahiptir.

B.

Korunmada Gözetilen İlkeler

Evlilik birliğinin korunmasında temel olarakEşitlik ilkesiGözetilmektedir. Bu ilke, 1982 Anayasası’nın 10. Maddesinde güvence altına alınmıştır. Bir diğer önemli ilke, eşlerden birinin ya da her ikisinin talebi halindeHâkimin müdahaleEdebilmesidir.

Ancak hâkim kendiliğinden müdahalede bulunamaz; bunun için taraflardan en az birinin bu müdahaleyi talep etmesi gerekir. Çocuklara ilişkin önlemler açısından ise hâkimin müdahalesi için talep koşul değildir. Ayrıca evlilik birliğinin korunmasına ilişkin hükümlerEmrediciNiteliktedir.

C. Koruma Hükümlerinin Türleri

Evlilik birliğini korumaya yönelik hükümler iki farklı türde karşımıza çıkmaktadır.

İlk grupta, henüz eşler arasında bir anlaşmazlık doğmadan önce ve doğabilecek muhtemel uyuşmazlıkların önüne geçebilmek için getirilmişÖnleyici hükümlerYer alır. İkinci grupta ise, eşler arasında bir itilaf meydana geldiğinde,HâkimYa daUzman müdahalesiIle uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasını amaçlayan hükümler bulunur. Bu hükümler evlilikteki krizi en az zararla çözmeyi hedeflemektedir.

3. Eşlerin Yükümlülükleri

A.

Birliğin Mutluluğunu Sağlama Yükümlülüğü

Türk Medeni Kanunu’nun 185. Maddesinin 2. Fıkrasına göre, eşlerEvlilik birliğinin mutluluğunuElbirliğiyle sağlamakla yükümlüdürler. Bu sorumluluk, evlilik hukukundaki en önemli ve vazgeçilmez ilk kuraldır.

Eşlerin sadece iyi günlerde bir arada olmalarını değil, kötü zamanlarda da birbirlerine destek olmalarını,ÜzüntüyüVeAcıyıPaylaşmalarını ifade eder. Mutluluğun sağlanması için eşler arasındakiCinsel yakınlığınDa önem taşıdığı kabul edilmektedir.

B. Sadakat Gösterme Yükümlülüğü

Sadakat yükümlülüğü, eşlerin birbirlerine karşıKoşulsuzVeMutlak bağlılığınıIfade eder. Bu sorumluluk yalnızca cinsel sadakatle sınırlı olmayıp, duygusal, ekonomik ve fikri sadakat yönleri de mevcuttur.

Örneğin, bir eşin diğer eşin önemli bir sırrını üçüncü kişi yararına ifşa etmesi veya eşlerin kumar ya da içki kullanımı gibi nedenlerle ailenin kazancını azaltması, sadakat yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir.

C. Çocukların Bakım ve Gözetimine İlişkin Yükümlülükler

Eşler çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler. Bu sorumluluk sadece ortak çocukları değil, eşlerin ortak olmayan çocuklarını da kapsar.Bakım yükümlülüğü, çocukların hasta olmaları halinde tedavilerinin sağlanmasını, eğitimleri için gerekli harcamaların yapılmasını ve tüm temel ihtiyaçlarının karşılanmasını içerir. Bu sorumluluk,Velayet hakkındanBağımsızdır ve velayetin kaldırılması halinde dahi devam eder.

D.

Birlikte Yaşama Yükümlülüğü

EşlerAynı konutuPaylaşarak birlikte yaşamak zorundadır. Ancak tutukluluk, askerlik, sağlık nedeniyle tedavi ya da çalışma koşulları nedeniyle görevlendirme gibiYasalYa daMecburi sebeplerYüzünden ayrı yaşamaları, bu yükümlülüğün ihlali sayılmaz. Birlikte yaşama yükümlülüğünün ihlali, Türk Medeni Kanunu’nun 164. Maddesine göre birBoşanma sebebiOlarak kabul edilmiştir.

E.

Yardım ve Dayanışma Yükümlülüğü

Eşler birbirlerineMaddiVeManeviOlarak yardım etmekle yükümlüdür. Manevi yardım, bir eşin diğer eşin sağlık durumunun bozulması halinde ona bakması, moral vermesi, ekonomik durumu bozulduğunda manevi olarak yanında olduğunu hissettirmesi gibi durumları kapsar. Bu sorumluluk, TMK m. 186’daki eşlerin birliğin giderlerine katılmasından farklıdır ve daha geniş bir içeriğe sahiptir.

4. Evlilik Birliğinin Yönetimi

A.

Ortak Konut Seçimi

Türk Medeni Kanunu’nun 186. Maddesinin 1. Fıkrasına göre, eşlerOturacakları konutuBirlikte seçmekle yükümlüdürler. Bu düzenleme, mülga Medeni Kanun’dan farklı olarak konut seçme hakkını sadece kocaya değil, her iki eşe birlikte tanımıştır.

Eşler ortak konutu seçerken, aileninEkonomik durumunu,Ödeme gücünüVe konutun okula, işe yakınlığı dahil olmak üzere her türlü durumu dikkate almalıdır. Eşlerden birinin ötekini kendi anne ya da babası ile birlikte oturmaya zorlaması, konutu birlikte seçme kuralına aykırılık teşkil eder.

B. Birliğin Giderlerine Katılma

TMK m. 186/3 uyarınca eşler, birliğin giderlerineGüçleri oranındaEmek ve malvarlıkları ile katılırlar. Bu düzenleme, edinilmiş mallara katılma rejimi ile de uyumludur.

Eşlerin birlik giderlerine nasıl ve ne kapsamda katkıda bulunacağı, eşler arasında yapılan bir anlaşma ile belirlenebilir. Eşler bu konuda bir mutabakata varamadıkları takdirde,Hâkim müdahalesiniTalep edebilirler. Giderlere katılma yükümlülüğü, evlilik birliğinin kurulmasından sona ermesine kadar devam eder.

C. Meslek ve İş Seçiminde Özen

TMK m. 192’ye göre, eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir.

Ancak meslek ve iş seçiminde ve bunların yürütülmesindeEvlilik birliğinin huzurVeYararıGöz önünde tutulmalıdır. Bu özgürlüğün sınırı, evlilik birliğinin huzur ve yararıdır. Eşlerin maddi geliri ne kadar yüksek olursa olsun, evlilik birliğini ve aile üyelerini zor duruma sokacak, huzurlarını kaçırarak manevi açıdan olumsuz etkileyecek bir iş ya da mesleği devam ettirmemeleri gerekir.

5. Evlilik Birliğinin Temsili

A.

Temsil Yetkisinin Kapsamı

Evlilik birliğinin temsili, birliğin ihtiyaçlarını gidermek ve ortak yaşamın amaçlarını gerçekleştirmek üzere eşlerden birinin üçüncü kişiler ileYasal işlemlerdeBulunmasını ifade eder. Türk Medeni Kanunu evlilik birliğinin temsilindeEşlerin eşitliğiEsasını temel almıştır. Temsil yetkisinin kullanılabilmesi için mevcut ve devam eden bir evliliğin olması, eşlerin ortak birEv idaresiAltında birlikte yaşamaları ve temsil yetkisini kullanan eşinFiil ehliyetineSahip olması gerekir.

B. Olağan Temsil

TMK m. 188/1’e göre eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince aileninSürekli ihtiyaçlarıIçin evlilik birliğini temsil eder.

Ailenin gıda, giyim, temizlik ihtiyaçları, kapsamlı olmamak üzere küçük bakım ve tamirat işleri, çocuklar için ihtiyaç duyulan kitap, oyuncak, kırtasiye giderleri ve hastalık halinde muayene olması gibi ihtiyaçlar bu kapsamdadır. Bu tür ihtiyaçlar için eşler bir diğerinin onayına veya katılımına gerek kalmaksızınTek başınaYasal işlem yapma yetkisine sahiptir.

C. Olağanüstü Temsil

Olağanüstü temsil yetkisi, ailenin ortak ihtiyaçları dışındakiDiğer ihtiyaçlarıIçin söz konusu olur. Pahalı ev eşyaları almak, fazla masraf gerektiren büyük tadilatların yapılması gibi vaziyetler bu kapsamdadır.

Bu hallerde eşlerin tek başına temsil yetkisi bulunmamaktadır. Ancak diğer eş veyaHâkimTarafından yetkilendirilme ya da birliğin yararı bakımındanGecikmede sakıncaBulunan hallerde tek başına temsil mümkündür.

D. Temsil Yetkisinin Sınırları

Temsil yetkisi, ailenin ihtiyaçlarının karşılanmasına ilişkin işlemler için geçerli olup, işlemin eşin bireysel, sanatsal veya mesleki ihtiyaçları ile ilgili olması halinde temsil hükümleri uygulanmaz. Eşlerin yatırım ve malvarlığını yönetme konusundaki işlemleri de temsil yetkisinin kapsamında değildir.

Ayrıca temsil yetkisiKişiye sıkı sıkıya bağlı,DevredilmezVeVazgeçilmezNiteliktedir.

Bu konuda daha fazla yardım veya danışmanlık için bizimleiletişimegeçebilirsiniz.

Türk Medeni Hukukunda Evlilik Birliğinin Kapsamı ve Niteliği