Soylu Ocak 1, 2025 Usul Hukuku

Terditli Yasal Aşama Nedir: Özellikleri, Açılamayacağı Haller

Son Güncellenme Tarihi: Ocak 1, 2025

1. Giriş

1.1. Terdit ve Terditli Davanın Anlamı

Terditli yasal aşama ismini, Arapça kökenli “terdit” kelimesinden almaktadır. Terdit kelimesi “iki ihtimalle fikir anlatma” veya “bir şeyi sıraya koyma” anlamına gelmekte olup, hukuk literatüründe yerleşmiş bir terimdir.

Her ne kadar uygulamada ve bazı içtihatlarda “kademeli yasal aşama” veya “basamaklı yasal aşama” terimleri de kullanılsa da, yasa koyucu HMK m.111’de yerleşik kullanım olan “terditli yasal aşama” terimini tercih etmiştir.

1.2. Terditli Davanın Tanımı ve Amacı

Terditli yasal aşama, davacının aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik-ferilik ilişkisi kurarak aynı yasal aşama dilekçesinde ileri sürebildiği yasal aşama türüdür. Bu yasal aşama türünde davacı, öncelikle asli talebinin incelenmesini ve bu talebin reddi halinde feri talebinin değerlendirilmesini ister. Terditli davanın temel amacı, birbiriyle bağlantılı taleplerin tek bir yasal aşama içerisinde, belirli bir sıra dahilinde incelenmesini sağlamaktır.

1.3.

Yasal Düzenleme

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun111. Maddesiterditli davayı düzenlemektedir. Bu düzenleme ile terditli davanın yasal çerçevesi çizilmiş, uygulamadaki tereddütler giderilmiş ve terditli davanın açılabilmesi için gerekli koşullar belirlenmiştir. Yasa, talepler arasında yasal veya ekonomik bir bağlantının bulunmasını koşul koşmuş ve mahkemenin inceleme sırasını net bir şekilde ortaya koymuştur.

1.4.

Terditli Davanın Avantajları

Terditli yasal aşama, birden fazla talebin tek bir yasal aşama içerisinde değerlendirilmesine imkan tanıyarak usul ekonomisine faaliyet eder. Bu yasal aşama türü sayesinde davacı, birbiriyle bağlantılı taleplerini ayrı yasal süreçler açmak zorunda kalmadan ileri sürebilmekte, böylece hem zaman hem de masraf tasarrufu sağlanmaktadır. Ayrıca, birbiriyle bağlantılı konularda çelişkili kararların ortaya çıkması riski de önlenmektedir.

2. Terditli Davanın Unsurları ve Koşulları

2.1.

Birden Fazla Talep Bulunması

2.1.1. Asli ve Feri Talep Kavramları

Terditli davanın temel unsuru, davacının birden fazla talebinin bulunması ve bu taleplerin asli-feri şeklinde derecelendirilmesidir. Asli talep, davacının öncelikli olarak hüküm altına alınmasını istediği ana taleptir. Feri talep ise asli talebin reddi halinde incelenmesi istenen ikincil nitelikteki taleptir.

Davacı, yasal aşama dilekçesinde hangi talebinin asli, hangisinin feri olduğunu açıkça belirtmelidir.

2.1.2. Taleplerde Öncelik-Sonralık İlişkisi

Terditli davada talepler arasındaki öncelik-sonralık ilişkisi büyük önem taşır. Bu ilişki, taleplerin incelenme sırasını belirler. Yargı Mercii öncelikle asli talebi incelemek zorundadır ve bu talebin esastan reddine hüküm vermedikçe feri talebi inceleyemez.

Birden fazla feri talep bulunması halinde, bu talepler arasında da bir öncelik-sonralık sırası belirlenmelidir. Her bir feri talep, kendisinden önce gelen talebin reddi halinde incelenecektir.

2.2. Yasal veya Ekonomik Bağlantı Şartı

2.2.1. Bağlantının Niteliği

Terditli davada ileri sürülen talepler arasında mutlaka yasal veya ekonomik bir bağlantı bulunmalıdır.

Yasal bağlantı, taleplerin aynı yasal ilişkiden kaynaklanması veya taleplerin birbirine hukuken bağımlı olması şeklinde ortaya çıkabilir. Ekonomik bağlantı ise taleplerin aynı ekonomik menfaate yönelik olması veya birbirinin alternatifi ekonomik sonuçlar doğurması halinde söz konusu olur.

2.2.2. Bağlantının Önemi ve Amacı

Talepler arasındaki bağlantı koşulu, terditli davanın amacına faaliyet eder. Bu koşul sayesinde, birbiriyle ilgisiz taleplerin terditli yasal aşama yoluyla ileri sürülmesi engellenir ve yargılamanın sağlıklı bir şekilde yürütülmesi sağlanır.

Bağlantı koşulu aynı zamanda usul ekonomisi ilkesinin gerçekleşmesine de katkıda bulunur.

2.3. Aynı Davalıya Karşı Açılma

2.3.1. Tek Davalı Prensibi

Terditli davanın temel koşullarından biri, tüm taleplerin aynı davalıya yöneltilmesidir. Bu prensip, yargılamanın basit ve düzenli bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Asli ve feri taleplerin farklı davalılara yöneltilmesi halinde terditli yasal aşama söz konusu olmaz.

2.3.2. Prensipten Ayrılma Halleri

Tek davalı prensibinin istisnası, taleplerin niteliği gereği mecburi yasal aşama arkadaşlığının söz konusu olduğu durumlardır. Bu hallerde, talepler birden fazla davalıya yöneltilse bile, davalılar arasında mecburi yasal aşama arkadaşlığı bulunması sebebiyle terditli yasal aşama açılabilir. Ancak bu vaziyette da tüm talepler, yasal aşama arkadaşlarının tamamına karşı yöneltilmelidir.

3.

Terditli Davada Yargılama Süreci

3.1. Asli Talebin İncelenmesi

3.1.1. Öncelikli İnceleme Zorunluluğu

Terditli davada yargı mercii, öncelikle asli talebi incelemek zorundadır. Bu zorunluluk, yasanın açık hükmünden kaynaklanır ve yargılama düzenine ilişkin emredici bir kuraldır.

Yargı Mercii, asli talep hakkında hüküm vermeden feri talebe geçemez ve feri talebi hakkında herhangi bir inceleme yapamaz.

3.1.2. İnceleme Kapsamı

Asli talebin incelenmesi, hem usul hem de esas yönünden yapılır. Yargı Mercii öncelikle asli talebin yasal aşama koşulları ve ilk itirazlar yönünden incelemesini yapar. Bu incelemenin ardından, asli talep usul yönünden bir sorun içermiyorsa esastan incelemeye geçilir.

Esastan inceleme aşamasında talep, tüm deliller değerlendirilerek karara bağlanır.

3.2. Feri Talebin İncelenmesi

3.2.1. İnceleme Koşulları

Feri talebin incelenebilmesi için asli talebin esastan reddedilmiş olması gerekir. Asli talebin usulden reddi halinde, yargı mercii feri talebi inceleyip incelemeyeceği konusunda davacıya soru yöneltmeli ve davacının cevabına göre hareket etmelidir.

Asli talebin kabulü halinde ise feri talep hiçbir şekilde incelenemez.

3.2.2. İnceleme Zamanı

Feri talebin incelenmesine, asli talebin esastan reddine ilişkin kararın verilmesinden sonra başlanır. Ancak yargı mercii, yargılamanın uzamaması için asli talep ve feri talebe ilişkin delilleri birlikte toplar. Bu sayede, asli talebin reddi halinde feri talep için yeni bir delil toplama aşamasına gerek kalmaz.

3.2.3.

İnceleme Usulü

Feri talebin incelenmesinde de genel yargılama usulü kuralları uygulanır. Yargı Mercii, feri talebi hem usul hem de esas yönünden inceler. Birden fazla feri talep bulunması halinde, bu talepler davacının belirlediği sıraya göre incelenir. Her bir feri talep, kendisinden önce gelen talebin reddi halinde incelemeye alınır.

4.

Terditli Davada Hüküm

4.1. Asli Talebin Kabulü Halinde

4.1.1. Feri Talep Hakkında Hüküm Verilmemesi

Yargı Mercii asli talebi kabul ettiği takdirde, feri talep hakkında herhangi bir inceleme yapamaz ve hüküm veremez. Bu vaziyette feri talep hakkında “hüküm verilmesine yer olmadığına” şeklinde bir hüküm verilmesine de gerek yoktur.

Çünkü feri talebin incelenmesi, yasa gereği asli talebin reddi şartına bağlanmıştır.

4.1.2. Hükmün Sonuçları

Asli talebin kabulü ile yasal aşama sona erer ve hüküm kesinleştiğinde davacı, asli talebine kavuşmuş olur. Bu vaziyette feri talep hiçbir şekilde canlanamaz ve davacı, feri talebini ayrı bir yasal aşama konusu yapamaz. Asli talebin kabulü hükmüne karşı yasa yoluna başvurulması halinde de yargı mercii feri talebi inceleyemez.

4.2.

Asli Talebin Reddi Halinde

4.2.1. Feri Talebin İncelenmesi Süreci

Asli talebin esastan reddi halinde yargı mercii, feri talebi incelemeye başlar. Bu inceleme yeni bir yargılama aşaması olmayıp, davanın devamı niteliğindedir. Yargı Mercii, daha önce toplanan delilleri feri talep açısından değerlendirir.

Gerekirse ek delil toplanabilir veya tahkikat işlemleri yapılabilir.

4.2.2. Feri Talep Hakkında Hüküm

Yargı Mercii feri talebi inceledikten sonra bu talep hakkında olumlu veya olumsuz bir hüküm vermek zorundadır. Feri talebin de reddi halinde, varsa sıradaki diğer feri taleplerin incelenmesine geçilir. Feri talebin kabulü halinde ise yasal aşama sona erer.

Feri talep hakkındaki hüküm da asli talep hakkındaki hüküm gibi yasa yoluna tabidir.

5. Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti

5.1. Yargılama Giderlerinin Dağılımı

5.1.1. Asli Talebin Kabulü Halinde

Asli talep kabul edildiğinde tüm yargılama giderleri davalıya yükletilir.

Bu vaziyette yargı mercii feri talebi incelemediğinden, feri talep için yapılan masraflar da asli talebin kabulü nedeniyle davalı üzerinde bırakılır. Çünkü terditli davanın açılmasına davalının hukuka aykırı davranışı neden olmuştur.

5.1.2. Asli Talebin Reddi ve Feri Talebin Kabulü Halinde

Asli talep reddedilip feri talep kabul edildiğinde, yargılama giderleri hem davacı hem de davalı arasında paylaştırılır. Reddedilen asli talebe ilişkin giderler davacı üzerinde bırakılırken, kabul edilen feri talebe ilişkin giderler davalıya yükletilir.

Ancak bu paylaştırma yapılırken talepler arasındaki ekonomik değer farkı da göz önünde bulundurulur.

5.1.3. Her İki Talebin Reddi Halinde

Hem asli hem de feri talebin reddedilmesi hâlinde tüm yargılama giderleri davacıya yükletilir. Çünkü bu vaziyette davacı davayı tamamen kaybetmiş sayılır. Her iki talep için yapılan tüm masraflardan davacı sorumlu olur.

5.2.

Vekalet Ücreti

5.2.1. Tek Vekalet Ücreti Prensibi

Terditli davada, terditli olarak ileri sürülen taleplerden yalnızca biri hakkında hüküm kurulacağından, tek bir vekalet ücretine hükmedilir. Birden fazla talep bulunmasına rağmen tek bir yasal aşama söz konusu olduğundan, her bir talep için ayrı vekalet ücreti belirlenmesi mümkün değildir.

5.2.2. Hesaplama Esasları

Vekalet ücreti, kabul edilen talep üzerinden hesaplanır.

Asli talebin kabulü halinde asli talep üzerinden, asli talebin reddi ve feri talebin kabulü halinde ise feri talep üzerinden vekalet ücreti hesaplanır. Her iki talebin reddi halinde ise, daha yüksek olan talep miktarı üzerinden red vekalet ücreti hesaplanır.

6. Terditli Davanın Açılabileceği ve Açılamayacağı Haller

6.1. Terditli Davanın Açılabileceği Hallere Örnekler

6.1.1.

Sözleşmelerden Doğan Talepler

Sözleşmesel ilişkilerden doğan terditli taleplerde, öncelikli olarak sözleşmenin aynen ifası, bunun mümkün olmaması halinde ödenek veya bedel talep edilebilir. Bu kapsamda; taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri, eser sözleşmeleri, kira sözleşmeleri ve benzeri tüm sözleşme ilişkilerinde terditli yasal aşama açılabilir.

6.1.2. Ayni Haklardan Doğan Talepler

Mülkiyet hakkına dayalı istihkak davaları, tapu iptal ve tescil talepleri, müdahalenin men’i ve kal talepleri gibi ayni hak taleplerinde, asıl talebin imkansız olması hâlinde ödenek veya bedel talepleriyle terditli yasal aşama açılabilir.

6.1.3. İş ve Sosyal Güvenlik Hukukundan Doğan Talepler

İşe iade davaları, işçilik alacakları, kıdem ve ihbar ödeneği talepleri, iş kazası ve meslek hastalığından doğan ödenek talepleri gibi iş hukukuna ilişkin itilaflarda terditli yasal aşama açılabilir.

6.1.4.

Aile Hukukundan Doğan Talepler

Evlilik birliğinin korunmasına yönelik tedbirler, nafaka talepleri, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin talepler gibi aile hukuku kaynaklı itilaflarda terditli yasal aşama açılabilir.

6.1.5. Ticaret Hukukundan Doğan Talepler

Şirketler hukuku uyuşmazlıkları, haksız rekabet davaları, kıymetli evrak hukukundan doğan talepler gibi ticari nitelikteki itilaflarda terditli yasal aşama açılabilir.

6.2. Terditli Davanın Açılamayacağı Haller

6.2.1. Bağlantısız Talepler

Aralarında yasal veya ekonomik bağlantı bulunmayan talepler terditli yasal aşama konusu yapılamaz.

Örneğin, bir taşınmazın aynına ilişkin taleple, tamamen farklı bir yasal ilişkiden doğan alacak talebinin terditli olarak ileri sürülmesi mümkün değildir.

6.2.2. Farklı Yargı Kollarına Ait Talepler

İdari yargının görev alanına giren bir taleple, adli yargının görev alanına giren bir talep terditli yasal aşama konusu yapılamaz. Talepler aynı yargı kolunda ve aynı görevli yargı merciinde görülmeye elverişli olmalıdır.

6.2.3. Farklı Davalılara Yönelik Talepler

Mecburi yasal aşama arkadaşlığı halleri dışında, farklı davalılara karşı yöneltilen talepler terditli yasal aşama konusu yapılamaz.

Tüm taleplerin aynı davalıya yöneltilmesi gerekir.

6.2.4. Çelişkili Talepler

Birbiriyle çelişen, birlikte var olamayacak talepler terditli yasal aşama konusu yapılamaz. Örneğin, bir sözleşmenin hem geçerli sayılarak ifasının hem de geçersiz sayılarak bedel iadesinin istenmesi mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

1. Terditli Davada Islah Mümkün müdür?

Terditli davada ıslah mümkündür.

Ancak ıslah ile terditli davanın asli ve feri talepleri arasındaki sıra değiştirilemez. Islah sadece taleplerin miktarlarının artırılması için kullanılabilir.

2. Terditli Davada Feragat Mümkün müdür?

Davacı asli talebinden feragat edebilir. Bu vaziyette yargı mercii doğrudan feri talebi incelemeye geçer.

Feri talepten feragat halinde ise, eğer asli talep reddedilmişse yasal aşama sona erer.

3. Terditli Davada Karşı Yasal Aşama Açılabilir mi?

Terditli davada karşı yasal aşama açılması mümkündür. Karşı yasal aşama da terditli olarak açılabilir. Ancak karşı davanın şartlarının bulunması gerekir.

4.

Derdest Olan Bir Yasal Aşama Terditli Davaya Dönüştürülebilir mi?

Derdest bir yasal aşama, ıslah yoluyla terditli davaya dönüştürülemez. Ancak yasal aşama değiştirilmesi yasağının istisnaları kapsamında karşı tarafın açık rızası ile bu mümkün olabilir.

5. Terditli Davada Davayı Genişletme Yasağı Nasıl Uygulanır?

Terditli davada mevcut taleplerin dışında yeni bir talebin eklenmesi davayı genişletme yasağına tabidir. Ancak mevcut talepler arasındaki terdit ilişkisinin değiştirilmesi talep edilemez.

6.

Terditli Davada Taleplerin Birbirinden Bağımsız Olması Mümkün müdür?

Hayır, terditli davada talepler arasında mutlaka yasal veya ekonomik bağlantı bulunmalıdır. Bağımsız taleplerin terditli yasal aşama şeklinde ileri sürülmesi mümkün değildir.

7. Terditli Davada Delillerin Toplanması Nasıl Yapılır?

Yargı Mercii hem asli hem de feri talebe ilişkin delilleri birlikte toplar. Asli talebin reddedilme ihtimaline karşı, feri talebe ilişkin delillerin de baştan toplanması usul ekonomisi açısından gereklidir.

8.

Terditli Davada Asli Talebin Usulden Reddi Ne Anlama Gelir?

Asli talebin usulden reddi halinde yargı mercii, davacıya feri talebin incelenmesini isteyip istemediğini sormalıdır. Davacının talebi üzerine feri talep incelenebilir.

9. Terditli Davada Zamanaşımı Nasıl Değerlendirilir?

Her talep için zamanaşımı ayrı ayrı değerlendirilir. Davanın açılması ile hem asli hem de feri talep bakımından zamanaşımı kesilir.

10.

Terditli Davada Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yapılır?

Bilirkişi incelemesi hem asli hem de feri talep için aynı anda yapılabilir. Yargı Mercii, her iki talebi de kapsayan tek bir bilirkişi raporu alabilir.

11. Terditli Davada İhtiyati Tedbir İstenebilir mi?

Hem asli hem de feri talep için ihtiyati tedbir istenebilir. Ancak feri talebe ilişkin tedbir, ancak asli talebin reddi halinde uygulanmak üzere talep edilebilir.

12.

Terditli Davada Bekletici Mesele Hükmü Verilebilir mi?

Evet, terditli davada bekletici mesele hükmü verilebilir. Bekletici mesele hem asli hem de feri talep bakımından söz konusu olabilir.

13. Terditli Davada Yasa Yoluna Başvuru Nasıl Yapılır?

Yasa yoluna başvuru, verilen hüküm hangi talep hakkında ise o talep bakımından yapılır. Asli talep kabul edilmişse feri talep hakkında yasa yoluna başvurulamaz.

14.

Terditli Davada Davadan Feragat Hangi Sonuçları Doğurur?

Davadan feragat tüm talepler bakımından sonuç doğurur. Davacı sadece asli talepten feragat ederse, feri talep incelenmeye devam edilir.

15. Terditli Davada Görevsizlik Hükmü Verilmesi Halinde Ne Olur?

Görevsizlik hükmü verilmesi halinde yasal aşama bir bütün olarak görevli yargı merciine gönderilir. Görevli yargı mercii terditli davanın tüm taleplerini incelemeye yetkilidir.

Bu konuda daha fazla yardım veya danışmanlık için bizimleiletişimegeçebilirsiniz.

Terditli Yasal Aşama Nedir, Özellikleri, Açılamayacağı Haller