İzale-İ Şuyu Davası Nedir? Ortaklığın Giderilmesi – 2024 Ekibi17 Aralık 2023Gayrimenkul Hukuku

İzale-İ Şuyu (Ortaklığın Giderilmesi) Davası Nedir?

İzale-i şuyu davası mahkemelerimizde en çok görülen yasal aşama türlerindendir. Ülkemizde başta miras kalması, cebren satış yoluyla, yetkili makamın işlemi ve yargı mercii hükmü ile, yasa gereği, yasal fiil veya işlemler vb. Sebeplerle bir mala birden fazla kişi sahip olabilmektedir.

Bu vaziyet paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyeti şeklinde olabilir.Paylı mülkiyet birden çok kimsenin maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belirli paylarla malik olmasını ifade eder. Bir başka ifade ile paylı mülkiyet, bir mal üzerindeki mülkiyet hakkının, paylı olarak birden çok kimseye ait olması halidir. Elbirliği mülkiyetinde ise ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yayılmıştır.

İçindekiler
  1. İzale-İ Şuyu (Ortaklığın Giderilmesi) Davası Nedir?
  2. Ortaklığın Giderilmesi Davasını Kim Açabilir, İzale-İ Şuyu Davasının Tarafları Kimlerdir?
  3. Ortaklığın Giderilmesi Davası Hangi Mahkemede Açılır?
  4. Ortaklığın Giderilmesi Davasında Zamanaşımı ve Davanın Açılmasına Engel Durumlar
  5. Ortaklığın Aynen Taksim Suretiyle Giderilmesi
  6. Ortaklığın Satış (Pazarlık ya da Artırma) Yoluyla Giderilmesi
  7. Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Bekletici Mesele Olan Muhdesatın Aidiyetinin Tespiti Davası
  8. Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti
  9. Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Yargılama Usulü
  10. Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer?
  11. Ortaklığın Giderilmesi Davası Yargıtay Kararları

Ortaklığın giderilmesi (İzale-i Şuyu) davası, paylı mülkiyete veya elbirliği mülkiyetine konu taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklar(paydaşlar) arasındaki birlikte mülkiyet ilişkisininPaylaştırma(taksim) yoluyla, satış suretiyle ya da kat mülkiyetine geçiş suretiyleSona erdirilip ferdi(şahsi) mülkiyete geçilmesini sağlayan bir davadır. Ortakların kendi aralarında anlaşarak malın paylaşılmasını ve ortaklığı sona erdirmelerinde hukuken engel bulunmamaktadır.

Malın paylaşımı mümkün ise taksim ederek mümkün değilse malın satışından elde edilen bedelin paylaştırılmasıyla ortaklık sona erdirilebilir. Ortaklar arasında böyle bir anlaşma sağlanamamışsaOrtaklığın giderilmesi davası İzale-i şuyuAçılması gerekir. Ortaklığın giderilmesi davasıTürk Medeni Kanunu’nda (TMK)Düzenlenmemekle birlikte yasal dayanağınıTMK m.698Ve devamı hükümlerinden almaktadır.

  1. Paylaşma istemi

Madde 698 – Yasal bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.

Paylaşmayı isteme hakkı, yasal bir işlemle en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir. Taşınmazlarda paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşmeler, resmi şekle bağlıdır ve tapu kütüğüne şerh verilebilir.

Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.

  1. Paylaşma biçimi

Madde 699 – Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.

Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hakim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına hüküm verir.

Bölme istemi vaziyet ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur.

Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına hüküm verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.

Ortaklığın Giderilmesi Davasını Kim Açabilir, İzale-İ Şuyu Davasının Tarafları Kimlerdir?

Paylı veya elbirliği mülkiyetine tabi mallarda ortaklardan(paydaşlardan) biri, birkaçı veya hepsi ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu davasını açabilir. Ortaklar gerçek veya tüzel kişi olabilir.

Bir veya birkaç ortak davayı açacaksa kendi dışındaki diğer tüm ortaklar/paydaşlar davalı konumda olacaktır. Tüm ortakların davada bulunması zorunludur. Tüm ortaklar/paydaşlar olmadan davanın sonuçlandırılabilmesi mümkün değildir.

Ortaklardan birinin ölümü halinde mirasçıların davaya katılımının sağlanması gerekir.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Taşınır ve taşınmaz mallarda değer ve tutara bakılmaksızın hakkın paylaştırılması veOrtaklığın giderilmesineİzale-i şuyu ilişkin davalarda görevli yargı merciiSulh Hukuk Mahkemesidir.Taşınmazlar birden fazla ise taşınmazların herhangi birinin bulunduğu Sulh Hukuk Mahkemesinde davanın açılması gerekir. Taşınırlarda ise HMK m.6 genel yetki kuralları uygulanacak ve davalının yerleşim mahkemesinde davanın açılması gerekir.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Zamanaşımı ve Davanın Açılmasına Engel Durumlar

Ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu davası için kanunda herhangi bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir dolayısıyla paydaşlar tarafından bu yasal aşama her zaman açılabilir.

Ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu davasıTMK m.698’deVeKMK m.7’deBahsedilen şu nedenler davanın açılmasına engel teşkil eder;

  1. Ortakların/paydaşların uygun olmayan zamanda ortaklığın giderilmesi isteminde bulunması.(TMK m.698/3)
  2. Ortaklar yapacakları bir sözleşme ile paylaşma isteme hakkını 10 yıl için kaldırabilirler. Uygulamada‘’Idame-i şüyu mukavelesi’’Denilen kanundaki deyimiyle‘’Paylı mülkiyetin devamına ilişkin sözleşme’’Resmi şekil şartına sahiptir. Ortaklığın giderilmesini İzale-i şuyu istememe sözleşme ile en fazla 10 yıl için geçerlidir.

    Süre bitiminde taraflar yeni bir sözleşme yapabilirler fakat paydaşlardan biri razı olmayıp paylaşma isteminde bulunabilir.(TMK m. 698/2)

  3. Paylı malın sürekli bir amaca özgülenmesi sebebiyle ortakların paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü varsa. Sürekli bir amaca özgülenmekten kasıt örnek olarak’’Iki taşınmazı sınırlayan duvar, çit, sıra ağaçlar, parmaklık vb.’’(TMK m.698/1)
  4. Kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi olan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi istenemez. (Kat Mülkiyeti Kanunu m.7)

Ortaklığın Aynen Taksim Suretiyle Giderilmesi

TMK m.699’da ortaklığın aynen taksim suretiyle nasıl paylaştırılacağı düzenlenmiştir,

  1. Paylaşma biçimi

Madde 699 – Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.

Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hakim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi halinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına hüküm verir.

Bölme istemi vaziyet ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına hüküm verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.

Ortaklığın taksim yoluyla giderilmesinde ortaklara ait malın paydaş sayısınca kısımlara bölünerek ortaklara verilmesidir. Ortaklığın aynen taksim suretiyle giderilmesi için bazı koşulların oluşması gerekir.

Bunlar;

  1. Malın bölme istemine uygun bir durumda olması gerekir. Özellikle mal bölündüğü takdirde önemli bir değer kaybına uğramaması gerekir. Bu durumun tespiti bilirkişi raporu neticesinde ortaya çıkacaktır. Mal bölünme sebebiyle önemli bir değer kaybına uğrayacaksa malınPazarlıkYa daArtırmaYoluyla satışı yapılarak satış bedelinin bölünmesi yoluna gidilir.
  2. Ortak/paydaşların malı paylaşma biçiminde uyuşma sağlayamaması halinde malın aynen taksim suretiyle paylaştırılabilmesi için ortaklardan birinin hâkimden bunu talep etmesi gerekir.

    Hâkim malın taksim suretiyle paylaştırılmasını uygun görürse mal aynen taksim suretiyle bölüştürülür.

Mal aynen taksim suretiyle paylaştırıldığında bölünen kısımlar eğer birbirine denk düşmüyorsa hâkim, eksik değerdeki parçaya para eklenmesine hüküm vererek denkleştirmeyi sağlar.

Ortaklığın Satış (Pazarlık ya da Artırma) Yoluyla Giderilmesi

Paydaşlar ortaklığın aynen taksim yoluyla giderilmesini istemezse veya talep etmelerine rağmen malın aynen taksim yoluyla bölünmesi mümkün değilse veya mal bölündüğü takdirde önemli bir değer kaybı olacaksa malın açık artırma yoluyla satışına hüküm verilir. Elde edilen satış bedeli tüm paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır.

Eğerki tüm paydaşların rızası olursasatış paydaşlar arasında açık artırma yoluyla yapılır.Paydaşlardan birinin rızası bile yoksa satış halka açık bir şekilde açık artırma yoluyla satılır.

Ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu için gereken satış,Satış memuruAracılığıyla ya daIcraDairesiAracılığıyla gerçekleştirilir. Hâkim satışın yapılması için bir memur görevlendirir. Satışın yapılabilmesi için yargı mercii tarafından verilen satış kararının kesinleşmesi gerekir.

“Paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi için satış yapılması gereken hallerde, hâkim satış için bir memur görevlendirir.

Taşınır ve taşınmaz malların satışı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır.’’ (HMK; m.322/2)

‘’Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.’’ (HMK; m.367/2)

Kararın kesinleşmesi sonrası taşınır veya taşınmaz malın tapu kaydına satışa arz şerhi konulur ve bilirkişi tarafından kıymet takdiri yapılır. Elde edilen rapor taraflara iletilir, taraflar tarafından rapora itiraz edilmezse satış kesinleşir ve malın satışı yapılır.

Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Bekletici Mesele Olan Muhdesatın Aidiyetinin Tespiti Davası

Muhdesat bir taşınmaz üzerinde taşınmaz sahibinin değil de bir başkasının yapısının olmasını ifade eder. Açılmış olan ortaklığın giderilmesi davasında taşınmaz mal üzerinde bir başkasının kendine ait bir yapısının olduğunu ileri sürmesi hâlinde buKişinin “muhdesatın aidiyetinin tespiti davası’’Açması gerekir. Bu yasal aşama ortaklığın giderilmesi davasının sonuçlanabilmesi için bir bekletici meseledir.

Ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu davasının sonuçlanabilmesi için bu davanın sonucunun beklenilmesi gerekir.

Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti

Yasal Aşama açılırken yasal aşama açan kişiler tarafından yasal aşama harcı, tebligat ücretleri ve yargı mercii giderleri yatırılır. Başvuru harcı ve peşin harç maktu olarak alınır.Taşınmazın değerinin yasal aşama harcına etkisi yoktur.

Yasal Aşama sonucu her paydaşa aynı etkiyi doğuracağı için yasal aşama sonucu yargılama giderleri ve vekalet ücreti paydaşlara payları oranında yüklenir.

Ortaklığın Giderilmesi İzale-İ Şuyu Davasında Yargılama Usulü

  • Yasal Aşama basit yargılama usulüne tabidir. (HMK; m.316, m.4)
  • Davanın sonucu paydaşlar için aynı etkiyi doğurur.
  • Yasal Aşama sonucunda verilen hüküm hakkında işlem yapılabilmesi için kararın kesinleşmesi gerekir.
  • Davacı davadan feragat ederse, taraflardan biri davaya devam ederse yasal aşama hakkında hüküm verilmesi gerekir.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer?

Ortaklığın giderilmesi İzale-i şuyu davasının ne kadar süreceğine dair kesin bir süre vermek yanlış olur çünkü davaya konu malın niteliği, taraf sayısı, taraflara gönderilecek tebligatların süresi, tarafların ikametgâhının yurt içi veya yurt dışı olması, hazırlanacak bilirkişi raporunun süresi gibi hususlar davanın ne kadar süreceğini etkilemektedir. İzale-i şuyu davalarında yasal destek talep edersenizhukuk büromuzlailetişim geçebilirsiniz.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Yargıtay Kararları

  • YARGITAY 6. Hukuk Dairesi 1980/13115 E. 1981/4659 K. 20.03.1981 Günlü Hüküm
  • YARGITAY 14.

    HUKUK DAİRESİ 2014/14742 E. 10020/2015 K. 09.11.2015 İzale-i şuyu davası Hükmü

  • YARGITAY 6. HUKUK DAİRESİ 2817/2010 E. 7423/2010 K. 17.06.2010 İzale-i şuyu davası Hükmü
  • YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ 2014/14598 E. 2015/9620 K. 03.11.2015 İzale-i şuyu davası Hükmü
  • YARGITAY 6. HUKUK DAİRESİ 2002/6885 E. 2002/7232 K. 14.11.2002 İzale-i şuyu davası Hükmü
  • YARGITAY 6.

    HUKUK DAİRESİ 2004/2555 E. 2004/2633 K.12.04.2004 İzale-i şuyu davası Hükmü

  • YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ 2017/5706 E. 2018/1564 K. 01.03.2018 İzale-i şuyu davası Hükmü
  • YARGITAY HUKUK GENEL KURULU 6-55/2011 E. 2011/222 27.04.2011 İzale-i şuyu davası Hükmü