Halka Açık Ve Halka Açık Olmayan Anonim Şirketler konusunda Türk Hukukunda yer alan düzenlemelerin asıl amaçlarından biride bu şirketlerin borsada işlem görüp-görmemesidir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirket,Sermayesi belirli ve paylara bölünmüş, ortaklarının yalnızca taahhüt ettikleri sermaye ile sorumlu oldukları,Tüzel kişiliğe sahip bir sermaye şirketidir. Anonim şirketler, özellikle büyük çaplı ekonomik faaliyetler ve risk paylaşımı amacıyla tercih edilmekte olup,Halka açık ya da kapalı yapıda faaliyet gösterebilirler.
Türk Ticaret Kanunu’nun 329. Maddesinde anonim şirket şu şekilde tanımlanmıştır:
“Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığı ile sorumlu bulunan şirkettir.”
Bu yapıdaOrtaklar şirket borçlarından şahsen sorumlu değildir, sadece taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı sorumluluğa sahiptirler.
Anonim şirketler,Halka açık olanVeHalka açık olmayanŞeklinde ikiye ayrılır. Bu ayrım, sadece şirketin hisse yapısını değil; aynı zamanda şirketin tabi olduğuMevzuat, denetim, kamusal sorumluluklar, finansal açıklık ve kurumsal yönetim ilkeleriniDoğrudan etkiler.
Halka Açık Anonim Şirket
Halka açık anonim şirketler, payları Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemelerine tabi olarakBorsada işlem görebilenYa daHalka arz edilmişOlan şirketlerdir.
Bu şirketler aynı zamandaBorsa kotuna alınmışOlmak zorunda değildir. Paylarının tamamı ya da bir kısmı borsada işlem görebilir.
SPK’ya göre aşağıdaki hâllerde şirketHalka açık sayılır:
- Payları borsada işlem gören şirketler,
- Paylarının halka arzı SPK tarafından onaylanmış şirketler,
- Ortak sayısı500’ü geçen anonim şirketler(halka arz etmiş gibi değerlendirilir – SPKn m. 16).
Halka Açık Olmayan Anonim Şirket
Bu şirketler, paylarını halka arz etmeyen, genellikleAile şirketi,Holding,Yatırım şirketiYa daKapalı sermayeli grup şirketleriŞeklinde faaliyet gösteren A. Ş. Türleridir.
Sermayeleri borsada işlem görmez ve SPK denetimi altında değildirler. Ancak TTK hükümlerine tabidirler.
Uygulamada Ortaya Çıkan Temel Farklılıklar
Şeffaflık ve Hesap Verilebilirlik
Halka açık anonim şirketlerde bilgi verme yükümlülüğü daha sıkı ve yaygındır. Her çeyrek dönem finansal rapor açıklanması, yönetici maaşlarının bildirilmesi, içsel bilgilere ulaşım gibi konular SPK tarafından sıkı şekilde izlenir. Halka açık olmayan şirketlerde ise bu yükümlülükler yoktur.
Yatırımcı Koruması
SPK, halka açık şirketlerdeAzınlık haklarınıKoruma altına alır.
Şirket faaliyetleri küçük yatırımcının menfaati gözetilerek sınırlandırılır. Kapalı şirketlerde böyle bir kamu yararı gözetimi söz konusu değildir.
Kurumsallaşma
Halka açık A. Ş.’lerde bağımsız yönetim kurulu üyeleri, denetim komitesi, riskin erken saptanması komitesi gibi yapılar mecburidir. Halka açık olmayan şirketlerde bu mekanizmaların kurulması yalnızca ihtiyaridir.
Halka açık olmayan anonim şirketler,TTK’nın öngördüğü birçok kurumsal mekanizmayı uygulamak zorunda değildir.Bu vaziyet özellikle yüksek sermayeli ama halka kapalı şirketlerde şeffaflığın zedelenmesine yol açabilmektedir.
Hâlbuki bu şirketlerin ekonomik büyüklükleri, çoğu zaman halka açık şirketleri geride bırakmaktadır.