Soylu Nisan 7, 2024 Usul Hukuku

Davadan Feragat Etmeden Önce Bilinmesi Gerekenler

Son Güncellenme Tarihi: Kasım 8, 2025

Hukuk sisteminde yasal aşama süreçlerinin etkin ve hızlı bir şekilde sonuçlandırılması büyük önem taşır.Davadan feragat, yargı sisteminin işleyişinde tarafların tasarruf yetkisini kullanarak yasal aşama sürecini sona erdirmelerini sağlayan önemli bir yasal kurumdur. Bu makalede, davadan feragat kavramının tanımı, koşulları, türleri ve yasal sonuçları ayrıntılı olarak incelenecektir.

Davadan Feragat Kavramı ve Tanımı

Davadan feragat, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 307. Maddesinde açıkça tanımlanmıştır.

Bu tanıma göre feragat, “Davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi” olarak ifade edilmektedir. Davacı, yasal aşama dilekçesinde belirttiği talep sonucundan tamamen vazgeçebileceği gibi, bu taleplerin bir kısmından da vazgeçebilir.

Davadan Feragatin Yasal Niteliği

Davadan feragat,Davaya son veren taraf işlemleriArasında yer almaktadır ve HMK’nın 307 ila 312. Maddelerinde ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Feragat,Usul hukukuAçısından bir işlem olmakla birlikte,Maddi hukukBakımından da önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Yasal niteliği açısından davadan feragat,Tek taraflı irade beyanıIle gerçekleşen bir usul işlemidir.

Feragatin geçerli olması içinKarşı tarafın veya mahkemenin onayınaIhtiyaç duyulmaz (HMK m. 309/2). Feragat beyanı yargı merciine ulaştığı anda hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başlar.

6100 Sayılı HMK’da Davadan Feragat Düzenlemesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, davadan feragat kurumunu 307 ila 312. Maddelerinde düzenlemiştir. Bu düzenlemeler, feragatin tanımı, şekli, zamanı, sonuçları ve yargılama giderleri bakımından etkileri gibi konuları kapsamaktadır.

HMK m. 307’ye göre feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir.

HMK m. 311’e göre ise feragat,Kesin hükümGibi sonuç doğurur. Bu hüküm, feragatin hem usul hem de maddi hukuk boyutunu vurgulamaktadır.

Davadan Feragat ile Diğer Usul İşlemleri Arasındaki Farklar

Davadan feragat, diğer usul işlemlerinden belirgin özellikleriyle ayrılmaktadır. ÖzellikleIkrar,Kabul,SulhVeYasa yolundan feragatGibi usul işlemleriyle karşılaştırılması önemlidir.

İkrar, bir tarafın kendisi aleyhine olan ve diğer tarafça ileri sürülen birVakıanın doğru olduğunu bildirmesiDir (HMK m. 188). İkrarın konusu vakıalar iken, feragatin konusu talep sonucudur.

Davayı kabul, davacının talep sonucunaDavalının kısmen veya tamamen muvafakat etmesiDir (HMK m. 308).

Feragatin davacı tarafından yapılmasına karşılık, kabul davalı tarafından yapılır.

Sulh, görülmekte olan bir davada, taraflarınAralarındaki uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıylaYargı mercii huzurunda yapmış oldukları birSözleşmeDir (HMK m. 313). Sulh, iki taraflı bir işlem olup, feragat ise davacının tek taraflı irade beyanıyla yapılır.

Davadan Feragat ile Davanın Geri Alınması Arasındaki Farklar

Uygulamada sıklıkla karıştırılan “Davadan feragat” ile “Davanın geri alınması” (HMK m. 123) birbirinden tamamen farklı yasal kurumlardır. Bu iki kurumun karıştırılması, uygulamada geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabilmektedir.

Yasal Etkileri Bakımından Karşılaştırma

Davanın geri alınması, davacınınYasal aşama açma hakkını saklı tutarakAçtığı davadan şimdilik vazgeçmesidir. Geri alma halinde davacı, talep sonucundan vazgeçmemekte, sadece o davayı takip etmekten vazgeçmektedir.

Davadan feragatte ise davacı, talep sonucundan ve dolayısıylaYasal aşama konusu haktan tamamen vazgeçmektedir.

Davanın geri alınması hâlinde davacı, sonradan aynı yasal aşama konusu hakkındaYeniden yasal aşama açabilir. Ancak davadan feragat halinde, feragate konu olan hak üzerinde aynı taraflar arasındaYeni bir yasal aşama açılamaz. Çünkü feragat, kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m. 311).

Davalının Rızasına İhtiyaç Duyulması Bakımından Karşılaştırma

Davanın geri alınması, ancakDavalının açık rızası ileMümkündür (HMK m. 123/1). Davalı rıza göstermezse, davacı davasını geri alamaz.

Davadan feragatte ise davalının rızası aranmaz; feragat, davacının tek taraflı irade beyanı ile gerçekleşir.

Kesin Hüküm Etkisi Bakımından Karşılaştırma

Davadan feragat,Kesin hükümGibi sonuç doğururken (HMK m. 311), davanın geri alınması böyle bir etki doğurmaz. Feragat hâlinde, feragate konu olan hak üzerinde aynı taraflar arasında yeni bir yasal aşama açılamaz. Davanın geri alınması hâlinde ise davacı, aynı konuda yeniden yasal aşama açabilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, bir hükmünde davadan feragat ile davanın geri alınması arasındaki farkı şu şekilde vurgulamıştır:

“Davadan feragat ile davanın geri alınması, mahiyeti ve sonuçları itibariyle birbirinden farklı kavramlardır.

Davanın geri alınması, ileride tekrar yasal aşama açabilme hakkını saklı tutarak davanın takibinden vazgeçilmesi olup burada, davacı talep ettiği haktan (talep sonucundan) feragat etmemektedir. Davadan feragat ise, talep edilen haktan, talep sonucundan vazgeçmektir. Davadan feragat davalının rızasına (muvafakatına) bağlı olmadığı halde, davacının davasını geri alabilmesi için davalının rızası şarttır.”(Yargıtay 17. HD, E. 2015/12284, K. 2018/6018, T. 18.06.2018)

Davadan Feragatin Geçerlilik Koşulları

Davadan feragatin geçerli olabilmesi için belirli koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir.

Bu koşulları şekil koşulları, zaman bakımından koşullar ve kişiler bakımından koşullar olarak incelemek mümkündür.

Şekil Koşulları

Davadan feragat,Duruşma sırasında sözlü olarakVeyaDilekçeyleYapılabilir (HMK m. 309/1).

Sözlü feragat, davacının duruşmada yargı merciine hitaben davasından feragat ettiğini beyan etmesiyle gerçekleşir. Bu beyanın, duruşma tutanağına geçirilmesi ve davacıya imzalatılması gerekmektedir (HMK m. 154/3-c).

Yazılı feragatIse, davacı veya davadan feragat yetkisine sahip vekilin, yargı merciine bir dilekçe sunarak davasından feragat ettiğini bildirmesiyle gerçekleşir. Bu vaziyette, feragat dilekçesinin ayrıca duruşma tutanağına geçirilmesine ve davacıya imzalatılmasına gerek yoktur.

Feragat beyanının geçerli olabilmesi için belirli koşulları taşıması gerekmektedir:

1. Kayıtsız ve Şartsız Olma: Feragat, kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK m. 309/4). Şarta bağlı feragat geçerli değildir.
2. Açık ve Tereddüde Yer Vermeyecek Şekilde Olma: Feragat beyanı, açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde olmalıdır.
3. Kısmi Feragatte Feragat Edilen Kısmın Açıkça Gösterilmesi: Kısmen feragat halinde, feragat edilen kısmın dilekçede yahut tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir (HMK m. 309/3).
4. Mahkemeye Hitaben Yapılma: Feragat beyanı, yargı merciine hitaben yapılmalıdır.

Zaman Bakımından Koşullar

Davadan feragat,Hüküm kesinleşinceye kadarHer zaman yapılabilir (HMK m. 310/1).

Davacı, yasal aşama açıldıktan sonra ilk celsede feragat edebileceği gibi, tahkikat aşamasında veya tahkikat tamamlandıktan sonra da feragat edebilir. Feragatin gerçekleşebilmesi içinDavanın açılmış olmasıŞarttır.

Hüküm verilmesinden sonra feragatHâlinde, HMK m. 310/2’ye göre, “Feragat, hüküm verildikten sonra yapılmışsa, taraflarca yasa yoluna başvurulmuş olsa bile dosya, yasa yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece yargı makamı veya bölge adliye yargı makamı feragat doğrultusunda ek hüküm verir.”

Yasa yolları aşamasında feragatHâlinde ise HMK m. 310/3’e göre, “Feragat, dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtay’a gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat hakkında ek hüküm verilmek üzere hükmü veren yargı merciine gönderir.”

Kişiler Bakımından Koşullar

Feragat Edecek Kişinin Ehliyeti

Davadan feragat edebilmek için,Yasal aşama ehliyetiNe sahip olmak gerekir. Yasal Aşama ehliyeti ise,Fiil ehliyetiNe sahip olmayı gerektirir (HMK m. 51). Fiil ehliyeti, ayırt etme gücüne sahip ve ergin olan kişilere tanınmıştır (TMK m. 9-10).

Sınırlı ehliyetsizler (ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar), kanuni temsilcilerinin izni olmadan davadan feragat edemezler.

Tam ehliyetsizler ise, yalnızca kanuni temsilcileri aracılığıyla davadan feragat edebilirler.

Vekil Aracılığıyla Feragat

Davacı, bir vekil aracılığıyla da davadan feragat edebilir. Ancak, vekil aracılığıyla feragatin geçerli olabilmesi için, vekilin vekâletnamesindeAçıkça “davadan feragat” yetkisiNin bulunması şarttır (HMK m. 74). Vekâletnamesinde feragat yetkisi bulunmayan vekilin yapacağı feragat beyanı geçersizdir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, vekilin feragat yetkisine ilişkin şu tespitte bulunmuştur: “Avukatın davadan feragat edebilmesi için vekâletnamesinde bu konuda açık yetkisinin bulunması gerekir.” (Yargıtay 14.

HD, E. 2015/14589, K. 2017/1261, T. 21.02.2017).

Davadan Feragatin Türleri ve Uygulamaları

Davadan feragat, davacının talep sonucundan tamamen veya kısmen vazgeçmesi şeklinde gerçekleşebilir. Bu bağlamda davadan feragat, tam feragat ve kısmi feragat olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Tam Feragat

Tam feragat, davacının yasal aşama dilekçesinde belirttiğiTüm talep sonuçlarından vazgeçmesiDir. Davacı, tam feragat ile davanın tamamından vazgeçmiş olur ve bu feragat, yasal aşama konusu tüm hak ve talepleri kapsar. Tam feragat, davaya tamamen son veren bir taraf işlemidir.

Tam feragatin en önemli sonucu, davanın feragat nedeniyleSona ermesiDir.

Yargı Mercii, davacının tam feragat beyanı üzerine, davayı esastan incelemeden feragat nedeniyle reddeder. Tam feragat,Kesin hükümGibi sonuç doğurduğundan (HMK m. 311), davacı aynı hak ve taleplere ilişkin olarak bir daha yasal aşama açamaz.

Kısmi Feragat

Kısmi feragat, davacının yasal aşama dilekçesinde belirttiği talep sonuçlarınınBir kısmından vazgeçmesiDir. Kısmi feragat halinde davacı, talep sonuçlarının tamamından değil, yalnızca bir bölümünden vazgeçmiş olur.

Kısmi feragatin geçerli olabilmesi için, “Feragat edilen kısmın, dilekçede yahut tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir” (HMK m. 309/3). Feragat edilen kısmın açıkça belirtilmemesi hâlinde, feragat beyanında bulunan davacının gerçek iradesinin ne olduğu mahkemece araştırılmalıdır.

Kısmi feragat halinde, feragat edilmeyen kısım içinYargılama devam eder.

Yargı Mercii, yalnızca feragat edilen kısım için feragat nedeniyle ret hükmü verir; feragat edilmeyen kısım hakkında ise yargılamaya devam ederek bir hüküm verir.

Feragat Edilebilecek ve Edilemeyecek Davalar

Kural olarak, davadan feragat her türlü davada mümkündür. Ancak, bazı yasal aşama türlerinde, davanın niteliği veya kamu düzeni gereklilikleri nedeniyle, davadan feragat mümkün değildir veya sınırlıdır.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği yasal süreçler, genellikleKamu düzenini ilgilendirenVeyaKişilik haklarına ilişkinDavalardır. Bu tür davalarda, tarafların feragat gibi işlemlerle davayı sona erdirmeleri mümkün değildir veya sınırlıdır.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği yasal süreçler arasında şunlar sayılabilir:

1. Kişilik Haklarına İlişkin Davalar: Kişilik haklarının korunmasına ilişkin yasal süreçler, kişinin üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği haklara ilişkindir.
2. Aile Hukukuna İlişkin Bazı Davalar: Evliliğin butlanı, boşanma, velayet gibi aile hukukuna ilişkin bazı yasal süreçler, kamu düzenini ilgilendirdiğinden, bu davalarda feragat mümkün değildir veya sınırlıdır.
3. Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Bazı Davalar: Sigortalılık sürelerinin tespiti gibi sosyal güvenlik hukukuna ilişkin bazı yasal süreçler, kamu düzenini ilgilendirdiğinden, bu davalarda feragat mümkün değildir.

Davadan Feragatin Yargılama Giderlerine Etkisi

Davadan feragat halinde davacı, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemekle yükümlüdür (HMK m. 312/1). Bu giderler harçlar, vekalet ücreti ve diğer yargılama giderlerini kapsar.

Harçlar Üzerindeki Etkisi

Davadan feragat halinde davacı,Harçlar yönünden de belirli yükümlülüklerle karşılaşır.

Harçlar Kanunu’nun 22. Maddesinde açıkça belirtildiği üzere: “Davadan feragat veya davayı kabul veya sulh, muhakemenin ilk celsesinde vuku bulursa, hüküm ve ilam harcının üçte biri, daha sonra olursa üçte ikisi alınır.”

Davanın reddi (feragat nedeniyle) hükmü verildiğinde,Hüküm ve ilam harcı maktu olarak uygulanır. Yargı Mercii, davacıyı maktu hüküm ve ilam harcının (feragat beyanının yapıldığı aşamaya göre)Üçte biri veya üçte ikisiniÖdemeye mahkûm edecektir.

Vekalet Ücreti Üzerindeki Etkisi

HMK’nın 330. Maddesi uyarınca “Vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekalet ücreti, taraf lehine hükmedilir.” Davadan feragat halinde davacı, davayı kaybetmiş gibi değerlendirildiğinden, davalı taraf kendisini vekil ile temsil ettirmişseVekalet ücretinden de sorumludur.

Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 6.

Maddesine göre: “Anlaşmazlık, davanın konusuz kalması, feragat, kabul, sulh veya herhangi bir nedenle; ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar giderilirse, Tarife hükümleriyle belirlenen ücretlerin yarısına, ön inceleme tutanağı imzalandıktan sonra giderilirse tamamına hükmolunur.”

Diğer Yargılama Giderlerine Etkisi

Davadan feragat halinde davacı,Diğer tüm yargılama giderlerini de üstlenmek zorundadır. Harçlar Kanunu’nun 22. Maddesindeki düzenleme sadece yargılama harçları bakımından geçerli olup, diğer giderler için geçerli değildir. YaniDavacı davasından ne zaman feragat ederse etsin keşif giderleri, posta giderleri, bilirkişi giderleri gibi giderlerin tamamını ödemekle yükümlüdür.

Yargıtay uygulamasında, davacının davadan feragat beyanında bulunması halinde,Mahkemenin davayı reddetmesi gerekli ve yeterli görülmüştür.

Feragat beyanından sonra çekişmenin giderilmesinde başka delil toplanması gerekmez.

Davadan Feragatin Yasal Sonuçları ve Feragatten Dönme İmkanı

Davadan feragat, hem usul hukuku hem de maddi hukuk bakımından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bu sonuçların doğru anlaşılması, davacıların bilinçli hüküm vermelerini sağlar.

Kesin Hüküm Etkisi

Davadan feragat,Kesin hükümGibi sonuç doğurur (HMK m. 311). Bu nedenle, davacı feragat ettiği hakka ilişkin olarak aynı taraflar arasında yeniden yasal aşama açamaz. Feragat, yasal aşama konusu hakkın sona ermesine neden olur.

Yargıtay, bir hükmünde feragatin kesin hüküm etkisini şu şekilde vurgulamıştır: “Feragat, kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve davacı feragatten dönemez.

Bu hüküm karşı, sadece usul hukuku kurallarına aykırılık sebebiyle yasa yoluna başvurulabilir.” (Yargıtay 8. HD, E. 2016/2994, K. 2016/16239, T. 28.11.2016).

Maddi Hukuk Bakımından Sonuçları

Davadan feragat, maddi hukuk bakımından da önemli sonuçlar doğurur. Feragat, yasal aşama konusuHaktan feragatAnlamına geldiğinden (HMK m. 307), davacı feragat ettiği haktan tamamen vazgeçmiş olur. Bu hakkı, artık hiçbir şekilde ileri süremez.

Davacı, feragat ettiği hakka ilişkin olarak aynı taraflar arasında yeni bir yasal aşama açamaz.

Feragat edilen hak, maddi hukuk anlamında sona ermiş olur. Alacak haklarına ilişkin davalarda feragat, alacak hakkının sona ermesi sonucunu doğurur ve davacı, o alacağı artık talep edemez.

Maddi hukuk bakımından feragatin bir diğer sonucu, feragat edilen hak üzerindekiTeminatların da sona ermesiDir. Örneğin, bir alacak hakkından feragat edilmesi hâlinde, bu alacağı teminat altına alan ipotek veya kefalet gibi teminatlar da sona erer.

İrade Sakatlığı Hallerinde Feragatten Dönme

Davadan feragat, kural olarakGeri dönülemez bir taraf işlemiDir. Feragat beyanı, yargı merciine ulaştığı anda yasal sonuçlarını doğurmaya başlar ve kesin hüküm niteliği kazanır.

Ancak, belirli istisnai durumlarda, özellikle davacının iradesinin sakatlanmış olması halinde, feragatten dönme imkanı söz konusu olabilir.

Feragatten dönme imkanı, Türk Borçlar Kanunu’nun irade sakatlığına ilişkin hükümlerine dayanmaktadır. 6100 sayılı HMK m. 311’e göre, “İrade bozukluğu hallerinde feragatin iptali istenebilir.” Bu düzenleme uyarınca, hata, hile veya ikrah (korkutma) nedeniyle sakatlanan bir irade beyanı sonucunda yapılan feragatin iptali mümkündür.

Hata (yanılma), davacının feragat beyanında bulunurken gerçek iradesini yansıtmayan bir yanılgı içinde olmasıdır. Örneğin, davacı davalı ile yaptığı bir anlaşma sonucunda davadan feragat etmiş, ancak bu anlaşmanın koşulları konusunda yanılmışsa, hataya dayalı olarak feragatin iptali istenebilir.

Hile (aldatma), davalının veya üçüncü bir kişinin davacıyı kasten aldatması sonucunda davacının feragat beyanında bulunmasıdır. Örneğin, davalı davacıya gerçeğe aykırı belgeler göstererek onu yanıltmış ve bu yanıltma sonucunda davacı feragat etmişse, hileye dayalı olarak feragatin iptali istenebilir.

İkrah (korkutma), davacının kendisinin veya yakınlarının kişilik haklarına veya malvarlığına yönelik bir tehdit altında feragat beyanında bulunmasıdır. Örneğin, davalı davacıyı veya ailesini tehdit ederek davadan feragat etmesini sağlamışsa, ikraha dayalı olarak feragatin iptali istenebilir.

İrade sakatlığı hallerinde, feragatin iptalini sağlamanın yolu,Feragatten fesih yasal süreciAçmaktır.

Feragatten fesih yasal süreci, TBK m. 39’a göre, yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarakBir yıl içindeAçılmalıdır.

Bu konuda daha fazla yardım veya danışmanlık için bizimleiletişimegeçebilirsiniz.

Davadan Nasıl Feragat Edilir