22.04.2022 TARİHLİ, 5494 SAYILI CUMHURBAŞKANI KARARI
VE
ACELE KAMULAŞTIRMA USULÜ
Resmi Gazetenin 22.04.2022 günlü, 31817 sayılı nüshasında yayımlanan 5494 sayılı Cumhurbaşkanı Hükmünde 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Yasa kapsamında özel mülkiyete konu birtakım taşınmazların 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. Maddesi gereğince acele kamulaştırılmasına hüküm verilmiş olup işbu hüküm kapsamındaki 41 adet taşınmaz bu kararla kamulaştırılmıştır.
- KARARIN İZAHI
Bu hüküm ile birlikte, ’nun Gerede ilçesinde bulunan 41 adet taşınmaz 6306 sayılı yasa kapsamında olup 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu gereği acele kamulaştırma usulü ile kamulaştırılmıştır. 6306 sayılı yasanın amacı afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir. Yasa kapsamında riskli yapılar Bakanlıkça ya da İdarece tespit edilerek ilgili taşınmazlardan kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili kamu idaresinin görüşü alınarak Maliye Bakanlığınca, Bakanlığa tahsis edilir veya Bakanlığın talebi üzerine TOKİ’ye ve İdareye bedelsiz olarak devredilebilir.
Gerede’de bulunan 41 adet taşınmaz, 6306 sayılı kanundaki usul takip edilerek ‘’riskli alan’’ olarak tespit edilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. Maddesi ise acele kamulaştırma usulünü düzenler.
Bu maddeye göre birtakım hallerde gerekli olan taşınmazların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemlerin sonradan tamamlanması suretiyle, idarece ilgili taşınmazın yargı mercii kararıyla bilirkişi tarafından tespit edilen değeri mal sahibi adına ilanda belirtilen bankaya 7 gün içinde yatırılır ve böylece idare ilgili taşınmaz mala el koyabilir.
5494 sayılı kararda belirtilen taşınmazlara, özel yasa kapsamına giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Yasa kapsamında, acele kamulaştırılma yoluyla idarece el konmuştur.
Acele kamulaştırma
Madde 27 –3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca hüküm alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın (Değişik ibare: 24/4/2001 – 4650/15 md.) 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına (Değişik ibare: 24/4/2001 – 4650/15 md.) 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir. (1)(2)
(Ek fıkra: 19/4/2018-7139/29 md.) Mahkemece verilen taşınmaz mala el koyma hükmü tapu müdürlüğüne bildirilir. Taşınmaz malın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilir. El koyma kararından sonra taşınmaz mal 20 nci madde uyarınca boşaltılır.
Bu Yasanın 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir.
- ACELE KAMULAŞTIRMA USULÜ
İdare hukukuna göre, bir taşınmazın geçici ya da sürekli olarak idarenin mülkiyetinde bulunması kamu güvenliği, kamu sağlığı gibi kamu yararının kişilerin ayni haklarından daha üstün konumda bulunduğu durumlarda elzem ise, işbu taşınmazlar idarece kamulaştırılabilir. Kamulaştırma, bir idari işlem olup acil olduğunda Kamulaştırma Kanununun 27.
Maddesinde idarenin ‘’acele kamulaştırma’’ yapabileceği vaziyetler sayılmıştır. Buna göre;
- 3634 Sayılı Milli Müdafa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına
- Aceleliğine Cumhurbaşkanının hüküm verdiği hallerde
- Özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan malların kamulaştırılmasında
Idare acele kamulaştırma hükmü verebilir.
- ACELE KAMULAŞTIRMADA ‘’ACELELİK’’ KAVRAMI
İdare, acele kamulaştırma hükmü verirken belirsiz nitelikte keyfi bir ‘’acelelik’’ hükmü veremez. Hüküm genel nitelikte alınamaz, kararın keyfi ve genel nitelikte alınması, mülkiyet hakkının ölçüsüz şekilde ihlal edileceği anlamına geleceğinden Danıştay da kararlarında acelelik hükmü alınırken kamu yararı ve kişilerin hak ve özgürlükleri arasındaki dengenin kurulmasına dikkat edilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Taşınmaz hakkında acelelik hükmü verilirken, bu taşınmazların her biri kamulaştırma sebepleri ile birlikte ayrı ayrı belirtilmelidir.
Cumhurbaşkanınca acelelik kararının alınması ise ancak olağanüstü hallerde mümkün olabilir.
- CUMHURBAŞKANI TARAFINDAN ALINAN ACELELİK KARARINA İTİRAZ VE ACELE KAMULAŞTIRMA KARARININ İPTALİ
Cumhurbaşkanı tarafından alınan acelelik hükmü bir idari işlemdir. Buna göre idare tarafından verilen karara itiraz edebilecek kişiler ise hüküm ile birlikte hakları sınırlanan ilgililerdir. İlgililerin, hükmü öğrenme tarihinden itibaren 30 gün içerisinde Danıştay’da yasal aşama açması gerekir.
Acele kamulaştırma kararının iptali için ise taraflar yargı yoluna giderek iptal yasal süreci açabilir. Anayasa’ya göre idarenin her işlemine karşı yargı yolu açık olduğundan bu hüküm bakımından da yargı yoluna gidilebilir.
Danıştay, ilgililerin yasal aşama açma süresinin ilan tarihinden itibaren başlayacağını ifade etmiştir.
İlan yoluyla taraflara bildirilen işlemlerde ise yasal aşama açma süresi ilan tarihini takip eden günden başlayarak 60 gündür.
Acelelik kararının iptali davasında görevli yargı mercii Danıştay, acele kamulaştırma kararının iptali davalarında görevli yargı mercii idare yargı mercileri; yetkili yargı mercii taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Dikkat etmek gerekir ki acele kamulaştırma sürecinde Cumhurbaşkanının acelelik hükmüne ilişkin Danıştay’da açılmış bir yasal aşama varsa, idare yargı mercileri kamulaştırmanın iptaline ilişkin açılan davaları görev yönünden reddetmekte ve davayı talep üzerine Danıştay’a göndermektedir.
Stj.