Yazılı Senedin Zıyai Ve İptali

Bu yazımızda kıymetli evrak niteliğinde olan yazılı senetlerin ziyaı hâlinde senedin iptali işlemine ve diğer yasal imkânların kullanılmasına ilişkin yasal prosedürleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde değerlendireceğiz. Söz konusu yasal başvurular senedi eline geçiren kişinin bilinmesi veya bilinmemesi durumuna göre farklılık arz etmektedir. Bu başvurulardan önce senedi zıyaa uğrayan kişinin başvurabileceği önleyici önlemler de yine yasa kapsamında düzenlenmiştir.

İptal Başvurusunun Koşulları:

TTK m.651’de iptal başvurusunun koşulları düzenlenmiştir. Buna görekıymetli evrakın yanma, çalınma gibi irade dışı şekilde zayi olması hâlindeiptal başvurusu yapılabilir.

Ancak ilgili maddeye göre iptal başvurusu yalnızcakıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi tarafındanyapılabilecektir.

Önleyici Önlemler:

Senet ziyaa uğradığında ilk olarak başvurulabilecek bir önleyici önlem olarak ödemeden men talebi TTK m.757’de düzenlenmiştir. Buna göre iradesi dışında senedi elinden çıkan kişi, senedin ödenmekten menedilmesini isteyebilir. Yargı Mercii, ödemeyi meneden hükmünde senet borçlusuna, vadenin gelmesi üzerine senet bedelini tevdi etmeye izin verir ve tevdi yerini gösterir.

Senedi Eline Geçiren Kişinin Bilinmesi İhtimali:

Senedi eline geçiren kişi bilindiği takdirde; mahkemece senedi iradesi dışında elden çıkan kişiye iade yasal süreci açması için uygun bir süre verilir. Verilen süre içinde yasal aşama açılmazsa yargı mercii, senet için verilen ödeme yasağını kaldırır.

Senedi Eline Geçirenin Bilinmemesi İhtimali:

Senedi eline geçiren kişi bilinmiyorsa, iade yasal süreci açılmasına gerek olmaksızın senedin iptaline hüküm verilmesi istenebilir.

İptal isteminde bulunan kişi, senet elinde iken ziyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri yargı merciine sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

İlan ve İhtar:

Yargı Mercii, iptal isteminde bulunan kişinin senet elinde iken ziyaa uğradığına dair verdiği açıklamaları inandırıcı bulursa ilan yoluyla senedi eline geçiren kişinin senedi belirli bir süre içinde getirmesi için davette bulunur. Ayrıca bu ilanla senet yargı merciine sunulmazsa senedin iptaline hüküm verileceği de ihtar edilir.

Senedin Mahkemeye Sunulması İhtimali ve İade Davası:

Elden çıkan senet yargı merciine sunulursa; mahkemece iade yasal süreci açması için ziya ve iptal başvurusunda bulunan kişiye uygun bir süre verilir. Bu süre içinde yasal aşama açılmazsa, mahkemece senet sunmuş olana geri verilir ve senet için verilen ödeme yasağını kaldırılır.

Senedin Mahkemeye Sunulmaması İhtimali ve İptal Hükmü:

Elden çıkan senet, verilen süre içinde yargı merciine sunulmazsa senedin iptaline hüküm verilir.

TTK m. 652’de düzenlendiği üzere; iptal hükmü ile birlikte hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilme veya yeni bir senet düzenlenmesini isteme hakkına da sahip olacaktır.

Teminat:

Yargı Mercii, iptale hüküm vermeden önce, iyi niyetle iktisap eden kişinin uğrayabileceği zarara bir karşılık yeterli miktarda teminat ödenmesi yükümünü getirebilir. Senet iptal edildiği veya senetten doğan haklar diğer bir sebeple ortadan kalktığı takdirde, teminat geri alınır.

Görevli ve Yetkili Yargı Mercii:

Senedin iptali için yukarıda belirtilen yasal yasal süreçler senedin ödeme yerindeki veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinde açılmalıdır.