Tüketici Hakem Heyeti, tüketici ile satıcı arasındaki belli bir miktar parasal sınırın altındaki uyuşmazlıkların hızlı ve kolay bir şekilde çözülmesi amacıyla oluşturulmuş bir heyettir. Tüketici hakem heyetleri, yapılan başvuru üzerine taraflar arasındaki itilaf ile ilgili kendine özgü bir yargılama yapmakta, bu itilaf hakkında bağlayıcı ve nihai bir hüküm vermektedir.
Tüketici Hakem Heyeti sorunların çözümünde daha hızlı sonuç alarak hem tüketici haklarının korunmasında hem de mahkemelerin iş yükünün ciddi oranda azaltılmasında önemli bir rol üstlenmektedir.
TÜKETICİ MAHKEMELERİ
Tüketici yargı mercileri ise adli yargı içinde faaliyet gösteren özel görevli mahkemelerdir. Tüketici işleminden kaynaklanan her türlü uyuşmazlıkta görevli olup, 6502 sayılı Yasa ve 6100 sayılı HMK çerçevesinde yargısal faaliyet yürütürler.
Tüketici Hakem Heyetleri, sadece belirli parasal sınırların altındaki itilaflar hakkında hüküm verebilir. Bu sınırlar her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca yeniden değerleme oranına göre belirlenir.
TÜKETİCİ HAKEM HEYETİNİN GÖREVLİ OLDUĞU UYUŞMAZLIKLAR
Tüketici Hakem Heyeti, belirlenen parasal sınırı aşan itilaflarda görevsizdir.
Aynı zamanda:
- Taşınmazın aynına ilişkin yasal süreçler,
- Tüketici niteliği taşımayan işlemler,
- Kişilik haklarına ilişkin ödenek talepleri gibi konular da heyetin görev alanı dışındadır.
TÜKETİCİ HAKEM HEYETLERİYLE TÜKETİCİ MAHKEMELERİ KARŞILAŞTIRMASI
Tüketici Yargı Mercileri ve Tüketici Hakem Heyeti arasındaki en temel ve pratik ayrım, uyuşmazlığın parasal değeri ile belirlenen görev alanıdır. TKHK m. 68 uyarınca, tüketiciler, parasal sınırları her yıl belirlenen miktarın altında kalan itilaflarda, uyuşmazlığın çözümü için öncelikle ve mecburi olarak Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurmak zorundadır.
Hakem heyeti kararları:
- Taraflar için bağlayıcıdır,
- Kesinleştiğinde ilam niteliğinde belge sayılır,
- Doğrudan ilamlı icra yoluyla icra edilebilir.
Bu vaziyet, heyetin idari bir kurum olmasına rağmen yargısal sonuç doğuran bir hüküm türü verdiğini gösteren özel bir normatif yapıdır.
Tüketici yargı makamı kararları:
- Tam anlamıyla yargısal niteliktedir,
- Kesin hüküm teşkil eder,
- İstinaf ve temyiz yasa yollarına tabidir,
- İlam niteliğinde olup icra kabiliyeti tartışmasızdır.
Tüketici Hakem Heyeti’ne başvuru, parasal sınır dahilindeki itilaflar için yasal aşama şartıdır. Yani, bu sınırın altındaki bir itilaf için doğrudan Tüketici Mahkemesinde yasal aşama açılırsa, yargı mercii, davanın yasal aşama koşulu yokluğundan usulden reddine hüküm verecektir.
Tüketici Yargı Mercileri ise iki temel vaziyette görevlidir:
- Parasal Sınırı Aşan Uyuşmazlıklar: Kanunda her yıl belirlenen parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında doğrudan Tüketici Mahkemesi’nde yasal aşama açılır.
- THH Kararına İtiraz/İptal Davaları: THH tarafından verilen kararlara karşı, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde iptal yasal süreci açma yolu Tüketici Mahkemelerinde mevcuttur.
Yukarıda da belirtildiği üzere belli konular haricinde ve belli bir miktarın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvuru mecburi olup yine yukarıda bahsi geçen konularda ise miktara bakılmaksızın tüketici yargı mercileri görevlidir.
Dolayısıyla yukarıda tahdidi olarak sayılmış olan yasal aşama konuları haricinde ki tüm itilaflarda belirlenen yıllık miktar sınırının altında kalmak kaydıyla Tüketici Hakem Heyetleri oldukça önemli bir görevler üstlenmiş vaziyettedir.
Şayet belirtilen miktarın altında olmasına rağmen tüketicilere ait bir itilaf için adliye mahkemelerinde ya da tüketici mahkemesinde yasal aşama açılır ise sırf bu sebeple yasal aşama reddedilebilir. Bunun gibi görevli olmadığı konuda bir konuda tüketici hakem heyetine başvuru yapılır ise buradada heyet başvuruyu reddeder.
TÜKETİCİ HAKLARI
Tüketici Hakem Heyetleri ve Tüketici Yargı Mercileri, Türk Hukuku’nda tüketicinin korunması alanında birbirini tamamlayan, ancak nitelik ve görev alanı açısından kesin çizgilerle ayrılmış iki önemli mekanizmadır.
THH, alternatif itilaf çözüm mercii olarak, düşük miktarlı uyuşmazlıkları hızla ve ücretsiz çözerek yargının iş yükünü hafifletmeyi hedeflerken; Tüketici Yargı Mercileri, esas yargı organı olarak, parasal sınırı aşan ve THH kararlarının iptali gibi yasal denetim gerektiren daha karmaşık uyuşmazlıklara çözüm getirir. Tüketicinin, hangi merciye başvuracağını belirleyen yegane kıstaslardan biri, uyuşmazlığın parasal sınırıdır.
KAYNAKÇA
1- Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi– Barış Mıdık- Tüketici Hakem Heyeti Önünde Sulh Yapılabilir Mi? Cilt: 8, Sayı:16 | Temmuz 2017
2-Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği, Resmî Gazete, 27.11.2014.
3-Çabri, S., “Tüketici Uyuşmazlıklarında Yargı Yolu ve Hakem Heyetleri”, Gazi Üniversitesi HF Dergisi, 2020.
4-Kuntalp, E.,Tüketicinin Korunması Hukuku,, 2021.