Yasal Aşama zamanaşımı, davanın düşürülmesine sebep olan ve yargılamayı sonlandıran nedenlerden birisidir. Yazıda TCK 66'da yer alan yasal aşama zamanaşımında uygulanacak esaslar, süreler ve yasal aşama zamanaşımının uygulanamayacağı suçlar açıklanmaya çalışılmış ve emsal Yargıtay kararlarına yer verilmiştir.

Ceza hukukunda davanın düşürülmesine sebep olan önemli kurumlardan birisi TCK madde 66’da hayat bulan yasal aşama zamanaşımıdır. Yasal Aşama zamanaşımı, belirlenen sürelerin geçmesi halinde devletin artık o suçla ilgili yargılama yapamaması halidir. Örneğin bir suçun işlendiği öğrenildiğinde soruşturma başlatılmış ve soruşturma sonucunda kamu yasal süreci açılmış olsun.

Eğer fail kaçmış ise yargılama ilerleyemeyecektir. Bu vaziyette yargı mercii failin gelmesini ya da yakalanmasını bekleyecektir. Peki yargı mercii ne kadar bekleyebilecektir? İşte yasal aşama zamanaşımı bu süreyi belirlemektedir.

TCK 66 temelde, ilgili suçun cezasına göre yasal aşama zamanaşımı süresi belirlemiştir. Bu sürenin tamamlanması halinde artık ceza yargı makamı davaya devam edemez ve davanın düşmesine hüküm verilir. Düşme kararından sonra fail ortaya çıksa da, artık suç yargının konusu olmaktan çıkmış olduğu için, kişi hakkında işlem yapılamaz. Eğer kamu yasal süreci açılmadan önce yasal aşama zamanaşımı süresi tamamlanmışsa TCK 66 uyarınca artık ceza yasal süreci açılamayacaktır.

Türk Ceza Kanunu yasal aşama zamanaşımı ve ceza zamanaşımı olarak iki kuruma yer vermektedir.

Her iki zamanaşımının gerekçesi olarak doktrinde, zamanın yargılamayı olumsuz etkilediği, uzun süre geçmesi halinde sağlıklı bir yargılamanın yapılamayacağı, kaçak olarak yaşayan failin bu aşamada hep tedirgin yaşaması nedeniyle cezasını çektiği gibi dayanaklar gösterilmiştir. Yasal Aşama zamanaşımının bulunmaması, sonsuza kadar dosyaların takip edilmesi gibi bir sonuç doğurur ki bu da pek mümkün değildir. Zamanaşımı yasa koyucunun bir seçimidir. Aşağıda görüleceği üzere bazı suçlar için yasal aşama zamanaşımı yoktur.

Yasa koyucu isterse hiçbir suç için yasal aşama zamanaşımı kabul etmeyebilir.

Yasal Aşama zamanaşımı konusu incelenirken “Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesini” düzenleyen TCK madde 67 de incelenmelidir. Bu konuya bir sonraki yazıda yer verilecektir.

TCK madde 72/2’ye göre yasal aşama zamanaşımı re’sen uygulanır. Yani Cumhuriyet savcılığı veya yargı mercii kendiliğinden yasal aşama zamanaşımına ilişkin hükümleri uygulamak zorundadır. Yasal Aşama zamanaşımından şüpheli ya da sanığın vazgeçmesi söz konusu değildir.

TCK 66/1, yasal aşama zamanaşımında uygulanacak temel süreleri belirlemektedir.

Fıkraya göre kamu yasal süreci:

Geçmesiyle düşer. Belirlenen süreler suça ilişkin belirlenen hapis cezasının üst sınırıdır. Eğer nitelikli hal söz konusu ise nitelikli hal için belirlenen ceza miktarının üst sınırına göre yasal aşama zamanaşımı süresi değerlendirilecektir. Örneğin dolandırıcılık suçu(TCK m.157) için 5 yıla kadar hapis cezası öngörüldüğüne göre bu suç için yasal aşama zamanaşımı, 8 yılın dolmasıyla gerçekleşecektir.

Eğer madde 158’deki nitelikli dolandırıcılık suçu söz konusu ise yasal aşama zamanaşımı, on yıla kadar hapis cezası verilebileceğine göre, onbeş yıldır.

TCK 66/2 ise yasal aşama zamanaşımı süresine istisna getirmiştir. Buna göre:

Kamu yasal süreci düşer. Görüleceği üzere yasa koyucu yasal aşama zamanaşımının suça sürüklenen çocuklar için daha hızlı tamamlanmasını uygun görmüştür.

Yasal Aşama zamanaşımı süresinin işleyemeye başlaması TCK 66/6’da düzenlenmiştir. Buna göre yasal aşama zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suç günde, suça teşebbüste son hareketin yapıldığı günde, kesintisiz suçlarda kesintinin ortaya çıktığı günde, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günde, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günde işlemeye başlar.

Görüleceği üzere yasal aşama zamanaşımında temel başlangıç günü, suça ilişkin son fiilin gerçekleştiği gündür. Çocuğun mağdur olduğu bazı suçlar içinse yasal aşama zamanaşımı çocuğun onsekiz yaşını doldurduğu gün başlamaktadır. Zira çocuğun kendini ifade edebilmesi, şikayetçi olabilmesi, vb bu yaşa kadar çok mümkün olmayabilir.

TCK madde 66/5 uyarınca aynı fiilden dolayı tekrar yargılama talebini ceza yargı makamı kabul ederse, bu kabul tarihinden itibaren fiile ilişkin yasal aşama zamanaşımı süresi yeniden başlar.

TCK 66 genel olarak tüm suçlara uygulanabilecek temel bir sistem kurmuştur. Ancak TCK madde 66/7 ve bazı suçlara ilişkin maddelerde, yasal aşama zamanaşımının uygulanamayacağı suçlar belirlenmiştir.

Buna göre:

Yasal Aşama zamanaşımı
Madde 66– (1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu yasal süreci;
A) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
B) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmibeş yıl,
C) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
D) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl,
E) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl,
Geçmesiyle düşer.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle kamu yasal süreci düşer.
(3) Yasal Aşama zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.
(4) Yukarıdaki fıkralarda yer alan sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur; seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır.
(5) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/8 md.) Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar.
(6) Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.
(7) Bu Yasanın İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi halinde yasal aşama zamanaşımı uygulanmaz.

“Suça sürüklenen çocuk … hakkında müşteki…’ya yönelik korku kaygı ve panik yaratacak tarzda silahla ateş etmek suçunu işlerken, 17.03.2014 tarihinde 12-15 yaş grubu içerisinde bulunduğu anlaşılmakla, 170/1-c, 31/2. Maddesinde tanımlanan hırsızlık, konut dokunulmazlığının ihlali, korku kaygı ve panik yaratacak tarzda silahla ateş etmek suçlarının gerektirdiği cezaların türü ve üst sınırına göre, aynı Yasa’nın 66/1-e ve 66/2. Maddelerinde öngörülen 4 yıllık asli yasal aşama zamanaşımı süresinin hüküm tarihi olan 22/12/2015 gününden inceleme tarihine kadar geçmiş bulunması” Yargıtay 12. Ceza Dairesi 2020/14067 E. 2020/6611 K. 30.6.2020

“Sanıklar …, …, … ve …’e atılı suça ilişkin yasa maddesinde öngörülen cezanın üst sınırı uyarınca, 5237 Sayılı TCK’nın 66/1-e ve 67/2.

Maddelerine göre, suçun tabi bulunduğu 8 yıllık olağan yasal aşama zamanaşımının … Temyiz inceleme sürecinde gerçekleştiği anlaşılmakla … kamu davalarının gerçekleşen yasal aşama zamanaşımı nedeniyle, DÜŞMESİNE” Yargıtay 18. Ceza Dairesi 2019/896 E. 2020/8228 K. 29.6.2020

“… kesintisiz suçlarda zamanaşımının kesintinin gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlayacağı, sanığın üzerine atılı firar suçunun mütemadi bir suç olduğu, söz konusu suça ilişkin somut dosyada kesintinin meydana geldiğine dair bir bilgi veya belge bulunmadığından sanığın yakalanma tarihinin suç tarihi olarak kabul edilmesi gerektiği, sanığın askerlik çağının sona ermesi durumunun ise firar suçu açısından temadiyi kesen bir vaziyet oluşturmadığı, bu itibarla yasal aşama zamanaşımının söz konusu olmadığı gözetilmeksizin kamu davasının zamanaşımına uğradığından bahisle düşürülmesine hüküm verilmesinde isabet görülmemiştir.” Yargıtay 19. Ceza Dairesi 2020/893 E. 2020/7597 K. 19.6.2020

Yasal Aşama zamanaşımının süresini belirlemek için öncelikle ilgili suça verilecek en yüksek ceza öğrenilmelidir. Sonra TCK madde 66/1'de yer alan süreye göre yasal aşama zamanaşımı hesaplanabilir.

Avukatlık büromuzda boşanma yasal süreci, işçi alacağı davaları, ceza hukuku, miras ve icra hukuku alanındaki davaların takiplerini yürütmekteyiz.,,,,,,,, Foça,,, Balçova, Narlıdere, Güzelbahçe,,, Seferihisar ve diğer ilçelerdeki yasal süreçler ve yasal danışmanlık meseleleri çalışma alanlarımız arasında yer almaktadır.

©