Hukuk sistemimizde her yasal sürecin kendine has usul kuralları ve süreleri bulunmaktadır. Bu yazımızda konuya dair en çok merak edilen noktaları inceleyeceğiz.
Ödenek davası nedir?Maddi ödenekHukuka aykırı bir fiil yahut işlem neticesinde bir kimsenin malvarlığı değerlerinde meydana gelen azalmanın giderilmesi için talep edilecek olan ödenek türüdür.Manevi ödenekIse hukuka aykırı bir fiil yahut işlem neticesinde zarara uğrayan kişinin yaşadığı elem, acı, üzüntünün yarattığı manevi etki nedeniyle meydana gelen zararın giderilmesi için talep edilecek olan ödenek türüdür. Peki,Maddi ve manevi ödenek davası nasıl açılır? İşte,Ödenek davalarıIle ilgili tüm ayrıntılı bilgiler.
İçerikGöster Maddi ve Manevi Ödenek Davası Açılabilecek Durumlar Maddi ve Manevi Ödenek Davası Hangi Mahkemede Açılır?Maddi ve Manevi Ödenek Davası Açmak Maddi ve Manevi Ödenek Davasında Karşı Tarafı Maddi ve Manevi Ödenek Davası Süresi Maddi ve Manevi Ödenek Hesaplaması Maddi ve Manevi Ödenek Tahsili Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Ödenek Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Maddi ve Manevi Ödenek Davası İş Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Ödenek Davası Maddi ve Manevi Ödenek Davasında Harç Ücreti
Maddi ve manevi ödenek talebi yasal aşama yolu ile ileri sürülür. Açılacak olan yasal aşama da hem maddi hem de manevi ödenek birlikte talep edilebileceği gibi ayrı ayrı yasal aşama konusu da yapılabilir. Ödenek süreçlerinde görevli yargı mercii asliye hukuk mahkemeleridir. Ancak özel kanunlarla belirlenen görev ve yetki kurallarının buna göre uygulanması gerekir.
Yine devlet organlarınca yani idare vasıtasıyla gerçekleştirilen fiillerin veya işlemlerin neticesinde kişilerin zarara uğraması halinde idari yargı hukuku kuralları uygulama alanı bulacaktır. Buna göre görevli mahkemeler idare yargı mercileri veya vergi yargı mercileri olacaktır.
Maddi ve Manevi Ödenek Davası Açılabilecek Durumlar
Haksız bir eylem yahut işlem neticesinde zarara uğrayan kişi bu zararın giderilmesini sağlamak amacıylaMaddi ve manevi ödenek davasıAçabilir. Sözleşmeye aykırılık, fikri mülkiyet hakları ihlalleri, haksız fiil gibi bir çok konuda bu yasal aşama açılabilmektedir.
- Tarafların sözleşmeye aykırı davranması nedeniyle maddi ve manevi ödenek davası,
- Hekim hatasından kaynaklı maddi ve manevi ödenek davası (Malpraktis davaları),
- İş kazasından kaynaklı maddi ve manevi ödenek davası,
- Boşanma davasında eşlerin birbirinden talep edebileceği maddi ve manevi ödenek davası,
- Markaya tecavüz nedeniyle açılabilecek maddi ve manevi ödenek davası,
- Hakaret, tehdit gibi kişilik haklarının zarar görmesi sonucunu doğuran suçlar nedeniyle açılabilecek maddi ve manevi ödenek davası.
Maddi ve Manevi Ödenek Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Ödenek Davası ( Maddi ve Manevi )6100 SayılıHukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 6. Maddesi genel yetki kuralını düzenlemektedir.
Buna göre genel yetkili yargı mercii davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Davalı sayısının birden fazla olduğu hallerde davalılardan herhangi birinin adresinin bulunduğu yerdeki mahkemede yasal aşama açılabilecektir.
Yasanın 10. Maddesi gereği sözleşmelerden kaynaklı davaların sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde açılabilmesi mümkündür.
Ödenek süreçlerinde görevli mahkemelerInAsliye hukuk yargı mercileriOlduğunu yukarıda belirtmiştik. Buna karşılık ticari bir işten kaynaklı uyuşmazlıklar ile her iki tarafın da tacir olduğu maddi ve manevi ödenek talepli uyuşmazlıklar bakımından görevli yargı mercii asliye ticaret yargı mercileri olacaktır.
İş kazası, hekimin hatalı uygulaması, suç nedeniyle kişinin zarar görmesi gibi durumlarda haksız fiilden kaynaklı maddi ve manevi ödenek talepleri gündeme gelir.
Haksız fiil açısından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 16. Maddesinde davanın genel yetkili mahkemelerde açılmasının yanı sıra ayrıca davanın açılabileceği başkaca yetkili mahkemeler de belirtilmiştir. Buna göre haksız fiilin işlendiği yerde, zararın meydana geldiği yerde veya zararın meydana gelme ihtimalinin bulunduğu yerde veya zarar görenin yerleşim yerinde davanın açılması mümkündür.
Maddi ve Manevi Ödenek Davası Açmak
Ödenek davası açma koşullarıNelerdir? Hukuka aykırı fiil veya işlem nedeniyle zarar gören kişi maddi ve maneviÖdenek davasıAçma hakkına sahiptir.
Örneğin bir iş kazası nedeniyle yaralanan ve vücut bütünlüğü bozulan işçi, hekimin hatalı uygulaması nedeniyle tıbbi müdahale neticesinde zarar gören hasta veya estetik operasyon neticesinde istediği sonucu elde edemeyen kişi maddi ve manevi ödenek davası açabilecektir.
Hukuka aykırı eylem sonucunda bir kişinin ölümüne yol açma verilmiş ise ölen kişinin destek verdiği yakınlarının daMaddi ödenek davasıAçma hakkı vardır. Buna, destekten yoksun kalma tazminatı denilmektedir. Ölen kişi bir destek sağlamasa bile kişinin ölümü nedeniyle manevi zarar gören kişilerin iseManevi ödenek davasıAçmak hakları olacaktır.
Maddi ve Manevi Ödenek Davasında Karşı Tarafı
Hukuka aykırı eylemi gerçekleştiren kişi maddi ve manevi ödenek davasının karşı tarafı yani davalısıdır. Haksız fiili işleyen aslen ödenek sorumlusu ise de bazı özel düzenlemeler nedeniyle haksız fiilin işleyen kişiler dışında kusursuz sorumluluk ilkesi gereği sorumluluğu bulunan kişilere karşı da bu davayı açılabilecektir.
Örneğin iş kazalarında işverenle birlikte iş sağlığı ve güvenliğinden sorumlu olan kişiler, trafik kazalarında aracın işleteni, araç sahibi, sigorta şirketi ve sürücü maddi ve manevi ödenek davasının karşı tarafı olacaktır.
Maddi ve Manevi Ödenek Davası Süresi
Ödenek davası açma süresiNedir ve ne kadar sürer? Ödenek davaları yazılı yargılama usulüne tabiidir. Bu demek oluyor ki taraflarYasal aşama dilekçesi,Cevap dilekçesi,ReplikVeDüplikOlmak üzere toplamda dört adet dilekçeyi yasal aşama dosyasına sunmalıdırlar. Ancak Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 316 ve devamı maddelerinde düzenlenen basit yargılama usulüne tabi davalar bakımından dilekçeler aşamasında yalnızca yasal aşama dilekçesi ve cevap dilekçesi verilmektedir.
Yazılı yargılama usulüne tabii davalarda dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra duruşma günü verilmektedir.
İlk duruşmada ön inceleme işlemleri yapılmakta ve usulen bir eksiklik olup olmadığı tespit edilmektedir. Yargılamanın süresi mahkemenin yoğunluğu, uyuşmazlığın konusu, düzenlenen raporlarda itirazı kabil bir durumun bulunup bulunmamasına göre uzayabilir. Ödenek davasının sonuçlanması yukarıda belirttiğimiz koşullara göre değişkenlik göstermekle birlikte yaklaşık olarak 1,5-2 yılı bulabilmektedir. Yerel Mahkemenin kararını vermesinin ardından bir üst mahkemeye itiraz yolu açık ise kararın kesinleşmesi daha uzun sürebilecektir.
Maddi ve Manevi Ödenek Hesaplaması
Ödenek davası hesaplamaNasıl yapılır?Maddi tazminatın hesaplanmasıSomut olayda bulunan veriler ışığında hesap edilebilmektedir.
Manevi tazminatta ise zarar soyuttur. Bu nedenle tespiti için teknik bir inceleme yapılması ve matematiksel bir hesap yapılması mümkün olmayacaktır. Maddi zararın hesaplanmasında maddi zararın ne olduğu, zarar veren ve zarar gören kişilerin kusur oranları ile varsa maluliyet oranı etkilidir. Ticari bir ilişkide ise maddi zarar meydana kalan gelir kaybı veya zayi olan ürünlerin bedeli olabilmektedir.
Yukarıda da belirttiğimiz gibiManevi tazminatın hesaplanmasıNı sağlayacak bir formül bulunmaz.
Buna karşılık, olayın oluş şekli, tarafların maddi gelir durumu, kusur oranları ve zararın ne kadar büyük olduğu manevi tazminatın belirlenmesinde temel kıstaslardır. Unutulmamalıdır ki manevi ödenek taraflardan birini zenginleştirme, diğerini ise fakirleştirme sonucunu doğurmayacak şekilde belirlenmelidir. Ödenek miktarının belirlenmesinde hakim takdir yetkisini kullanacak ve kendi kanaati ile hakkaniyete uygun olarak hareket edecektir.
Maddi ve Manevi Ödenek Tahsili
Maddi ve manevi ödenek davası eda davası niteliğindedir. Dolayısıyla mahkemenin yargılama neticesinde vermiş olduğu hüküm icra edilebilir nitelikte olacaktır.
Mahkemenin yargılama sonucunda belirlediğiÖdenek miktarıIcra takibine konu edilerek ödenek davasının davalısının malvarlıklarından bu bedelin ödenmesi talep edilir.
Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Ödenek
Boşanma davasıIle eşlerin evlilik birliğini sona erdirmek için açmış oldukları yasal aşama türüdür. Anlaşmalı veya çekişmeli olarak boşanma davası açılabilir. Taraflar boşanmanın sonuçları hakkında mutabık kalmışlarsa bu durumdaAnlaşmalı boşanma protokolüDüzenlenir ve ödenek ödenecekse ne zaman, ne kadar ve ne şekilde ödeneceği protokole yazılır. Tarafların anlaşma sağlayamaması hâlinde iseçekişmeli boşanma davasıaçılır ve yargı mercii deliller ve iddialar doğrultusunda değerlendirme yapar.
Maddi ve manevi ödenek boşanma davasıIle birlikte talep edilebildiği gibi ayrıca açılacak bir yasal aşama ile de istenebilir.
Tazminatın belirlenmesinde önemli olan kıstas eşlerden birinin kusurlu davranışının bulunup bulunmadığıdır. Eşler eşit kusurlu ise veya her ikisinin de kusuru bulunmuyorsa bu durumdaBoşanma davasında maddi ve manevi ödenekA hükmedilmeyecektir.
Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Maddi ve Manevi Ödenek Davası
Hukuk sistemimizde sözleşme serbestisi vardır. Taraflar aralarındaki ilişkinin koşullarını yasal düzenlemeler çerçevesinde serbestçe düzenleyebilmektedir. Rekabet yasağı sözleşmesi, alım satım sözleşmesi, franchise sözleşmesi, distribütörlük sözleşmesigibi bir çok sözleşme türü bulunmaktadır.
Sözleşmede yer alan koşulların yerine getirilmemesi, eksik ifa, sözleşme kurallarına aykırılık ve sözleşmenin haksız olarak feshi gibi hallerde taraflarınMaddi ve manevi ödenek talep etmeHakkı doğacaktır.
İş Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Ödenek Davası
İşyerinde yapmakla görevli olduğu işin yürütülmesi esnasında işçinin bedenen veya manen bir zarara uğraması halindeIş kazasıMeydana gelir. İş yerinde meydana gelen her türlü kaza maddi ve manevi ödenek doğurmayacaktır. Daha önce de belirttiğimiz gibi zararın meydana gelmesinde işverenin kusurlu bir davranışı bulunmalı, kazanın meydana gelmesini engelleyecekIş sağlığı ve güvenliğiÖnlemlerinde eksiklik olmalıdır.
Maddi ve Manevi Ödenek Davasında Harç Ücreti
Ödenek davası harç hesaplamaNasıl yapılır? Maddi ödenek bedeli yasal aşama açılışında, ileride bilirkişi raporu ile tespit edildikten sonra artırılmak üzere daha düşük bir rakam olarak belirlenebilir.
Buna karşılık manevi zarar belirlidir ve bu nedenle ileride yapılacak bir araştırma neticesinde manevi tazminatın artırılması mümkün olmamaktadır. Dolayısıyla belirlenen ödenek rakamının toplamı üzerinden yasal aşama açılışından harç ödenmesi gerekmektedir. Buna ek olarak gider avansı adı altında tebligat ve müzekkereler ile başkaca delillerin toplanması için gereken masrafların da ödenmesi gerekmektedir. Harç ve gider avansı her yıl değişmekte veresmi gazetede yeni oran ve bedeller yayınlanmaktadır.
Ayrıca,Maddi ve manevi ödenek davası dilekçe örneği,Manevi ödenek davasında para ödenir mi,Babaya ödenek davası nasıl açılır,Ödenek davası zamanaşımı gibiVe benzeri konularda daha ayrıntılı bilgi almak için Hukuk BüromuzunÖdenek hukuku avukatıIle iletişim kurabilir ve danışmanlık hizmeti alabilirsiniz.
Yasal uyuşmazlıklar hak kayıplarına yol açabileceğinden, davaların uzman bir en uygun çözüm yollarını sunacaktır.