Soruşturma Nedir?
Ceza muhakemesi,SoruşturmaVeKovuşturmaOlmak üzere iki evreden oluşur. Kanunlarda suç olarak tanımlanan fiillere ilişkin yapılan işlemlerin usulü Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) belirtilmektedir.
Kısaca özetlemek gerekirseSoruşturma, suç işlediğinden şüphelenilen kişi hakkında kamu yasal süreci açılmadan önce yapılan işlemler ikenKovuşturma, kişi hakkında kamu yasal süreci açıldıktan sonra yapılan işlemleri ifade eder. Suç şüphesi altında bulunan ve hakkında işlem yürütülen kişi, soruşturma evresindeŞüpheliOlarak tanımlanırken, kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadarSanıkOlarak tanımlanır.
Soruşturma İşlemlerini Kim Yürütür?
Cumhuriyet Savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hali öğrendiğinde işin gerçeğini araştırmaya başlamaktadır. (CMK md. 160/1).
Soruşturma işlemlerini Cumhuriyet Savcısı, emrindeki adli kolluk görevlilileri marifetiyle yürütür. Bu aşamada Cumhuriyet Savcısı şüphelinin lehine olan delilleri de toplamaktadır. (CMK md. 160/2).
Toplanan deliller kişinin suçu işlediği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet Savcısı,IddianameDüzenleyerek kamu davasının açılmasını sağlamaktadır. Ancak toplanan delillerin kişinin suç işlediği hususunda yeterli şüphe oluşturmaması halinde Cumhuriyet Savcısı,Kovuşturmaya yer olmadığına dair hükümVererek dosyayı kapatır.
Soruşturma İşlemleri Nasıl Yürütülmektedi?
Soruşturmanın Gizliliği
CMK md. 157 uyarınca soruşturma evresinde yapılan tüm usul işlemleri gizlidir. Burada amaçlanan savunma haklarını korumak, delillerin karartılmasının önüne geçmek ve şüphelinin lekelenmesini önlemektir.
Soruşturmanın gizliliği ilkesine göre işlemler sırasında ilgililerinden başka kişiler hazır bulunamaz ve üçüncü kişiler tutanağa bağlanan işlemleri göremez. Ancak yasa bu gizlilik ilkesini yumuşatmıştır (CMK md. 157).
Örneğin şüphelinin ifadesi alınırken veya sorgusu yapılırken işlemi yapan kişi, yazman ve müdafi hazır bulunabilmektedir (CMK md. 169, 147).
Soruşturmanın Yazılılığı
Soruşturmanın yazılılığı ilkesi ile kastedilen her işlemin tutanağa bağlanmasıdır.
Şüphelinin ifadesinin alınması, sorgusu, tanık ve bilirkişinin dinlenmesi veya bir keşif ve muayene sırasında Cumhuriyet Savcısı veya Sulh Ceza Hakiminin yanında bir zabıt katibi de bulunmaktadır. Her işlem tutanağa bağlanır. Tutanak, adli kolluk görevlisi, Cumhuriyet Savcısı veya Sulh Ceza Hakimi ile hazır bulunan zabıt katibi tarafından imzalanmaktadır. Ayrıca Müdafi veya vekil sıfatıyla hazır bulunduğu işlemlerle ilgili tutanakta avukatın isim ve imzasına da yer verilmektedir.
İşlemde hazır bulunan ilgililerce onanmak üzere tutanağın kendilerini ilgilendiren kısımları okunmakta veya okumaları için kendilerine verilmektedir. Bu husus tutanağa yazılarak ilgililer tarafından imzalanmaktadır. İmzadan kaçınma halinde, nedenleri tutanağa geçirilmektedir. (CMK md. 169).
Soruşturma Evresinde Müdafinin İşlemlere Katılması
Şüpheli, bu evrede bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir. Ancak soruşturma evresinde ifade almada en çok üç.
Soruşturma evresinin her aşamasında avukatın şüpheli ile görüşme, ifade alma ve sorgu süresince yanında olma ve yasal yardımda bulunma hakkı engellenemez, kısıtlanamaz (CMK 149).
Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir. Bununla birlikte müdafinin bu yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise kısıtlanabilmektedir. Bu kısıtlama Cumhuriyet Savcısının istemi üzerine hakim kararıyla yapılabilmektedir. Ancak bu hüküm sadece Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153/2.
Maddesinde sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilmektedir.
Şüpheli, vekaletname aranmaksızın müdafi ile her zaman ve konuşulanları başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilmektedir.
Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Hüküm Nedir?
Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair hüküm, soruşturmanın başlatılmamasına yönelik bir karardır. Kişi hakkında soruşturma başlatılmadığından dolayı kişiye şüpheli sıfatı da verilemez. Aşağıdaki durumların varlığı halinde soruşturmaya yer olmadığına dair hüküm verilmektedir (CMK 158/6):
- İhbar ve şikayet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına hüküm verilmektedir.
- İhbar ve şikayetin, soyut ve genel nitelikte olması hâlinde soruşturma yapılmasına yer olmadığına hüküm verilmektedir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Hüküm Nedir?
Kovuşturmaya yer olmadığına dair hüküm, soruşturma neticesinde suç şüphesinin yeterli yoğunluğa ulaşmaması neticesinde verilmektedir. Bu hükmü, Cumhuriyet Savcısı vermektedir.
Soruşturma sonunda, yasal aşama açılması için yeterli delil elde edilememesi halinde kovuşturmaya yer olmadığına hüküm verilmektedir.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair hüküm neticesinde kişi hakkında kamu yasal süreci açılmamakta ve dosya kapatılmaktadır. Bu hüküm verildikten sonra yeni delil elde edilmedikçe, aynı fiilden dolayı yasal aşama açılamaz.
İddianamenin Düzenlenmesi
Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet Savcısı, birIddianameDüzenler. İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır. İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülmektedir.
Yargı Mercii, iddianamenin verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde belgeleri incelemektedir.
İnceleme sonucunda iddianamenin kabul edilmesine hüküm verilirse şüpheli hakkında kamu yasal süreci açılmaktadır. Bulinktenhakkınızda açılmış davaları sorgulayabilirsiniz.
İnceleme sonrasında yargı mercii iddianameyi iade de edebilmektedir. Cumhuriyet Savcısı,Iddianamenin iadesiÜzerine, kararda gösterilen eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı hükmü verilmesini gerektiren bir durumun bulunmaması halinde, yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı yargı merciine gönderir.