Ön İncelemenin Kapsamı
Hukuk yargılamasında, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra, yargı mercii tarafından ön inceleme yapılır. Yargı Mercii ön incelemede; yasal aşama şartlarını ve ilk itirazları inceler, itilaf konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir.
Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli hükümler alınmadan, tahkikataşamasına geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.
Yasal Aşama Koşulları ve İlk İtirazlar Hakkında Hüküm
Yargı Mercii, öncelikle yasal aşama koşulları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden hüküm verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir.
Ön İnceleme Duruşmasına Davet
Yargı Mercii, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden ve yasal aşama koşulları ve ilk itirazlar hakkında incelemeyi tamamladıktan sonra, ön inceleme için bir duruşma günü tespit ederek taraflara bildirir.
Ön inceleme duruşması için taraflara çıkarılacak davetiyede, duruşma davetiyesine ve sonuçlarına ilişkin diğer hususlar haricinde, taraflara sulh için gerekli hazırlığı yapmaları, duruşmaya sadece taraflardan birinin gelmesi ve yargılamaya devam etmek istemesi hâlinde, gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ve diğer tarafın, onun muvafakati olmadan iddia ve savunmasını genişletebileceği yahut değiştirebileceği hususlarında uyarılar yapılır.
Ön İnceleme Duruşması
Hâkim, ön inceleme duruşmasında, yasal aşama koşulları ve ilk itirazlar hakkında hüküm verebilmek için gerekli görürse tarafları dinler; daha sonra, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder.
Itilaf konularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Hâkim, eğer sulh veya arabuluculuk yoluyla sonuç alınacağı kanaatine varırsa, bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin eder.
Ön inceleme duruşmasının sonunda, tarafların sulh veya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanakla tespit edilir. Bu tutanağın altı, duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalanır.
Tahkikat aşaması, bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür.
Ön inceleme, tek duruşmada tamamlanır. Mecburi olan durumlarda, bir defaya mahsus olmak üzere, ön inceleme için yeni bir duruşma günü tayin edilir.
Ön inceleme duruşmasında, taraflara dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri yargı merciine sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları için, iki haftalık kesin süre verilir. Bu hususların verilen kesin süre içinde tam olarak yerine getirilmemesi hâlinde, ilgili tarafın o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacağına hüküm verilir.
İddia ve Savunmanın Genişletilmesi veya Değiştirilmesi
Taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe; ön inceleme aşamasında ise ancak karşı tarafın açık muvafakati ile iddia veya savunmalarını genişletebilir yahut değiştirebilirler.
Ön inceleme duruşmasına taraflardan biri mazeretsiz olarak gelmezse, gelen taraf onun muvafakati aranmaksızın iddia veya savunmasını genişletebilir yahut değiştirebilir. Ön inceleme aşamasının tamamlanmasından sonra, iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez.
İddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi konusunda, ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır.
Süreler Hakkında Hüküm
Ön inceleme duruşması tamamlandıktan sonra, hâkim tahkikata başlamadan önce, hak düşürücü süreler ile zamanaşımı hakkındaki itiraz ve def’ileri inceleyerek karara bağlar.