Mecburi Yasal Aşama Arkadaşlığı

HMK MADDE 59

Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde, mecburi yasal aşama arkadaşlığı vardır.

HMK MADDE 60

Mecburi yasal aşama arkadaşları, ancak birlikte yasal aşama açabilir veya aleyhlerine de birlikte yasal aşama açılabilir. Bu tür yasal aşama arkadaşlığında, yasal aşama arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır. Ancak, duruşmaya gelmiş olan yasal aşama arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği hâlde duruşmaya gelmemiş olan yasal aşama arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.

Maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hallerde, mecburi yasal aşama arkadaşlığı vardır.

MADDİ MECBURİ YASAL AŞAMA ARKADAŞLIĞI

Maddi hukuktan kaynaklı olarak birden fazla kişinin yasal aşama açması veya birden fazla kişiye karşı yasal aşama açılmasının mecburi olduğu hallerdeki yasal aşama arkadaşlığıdır.

Mecburi yasal aşama arkadaşları, ancak birlikte yasal aşama açabilir veya aleyhlerine birlikte yasal aşama açılabilir.

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ E. 2021/5442 K. 2021/14191 T. 15.11.2021

“…HMK 59 ve 60.

Maddelerde hangi hallerde mecburi yasal aşama arkadaşlığının söz konusu olacağı belirtilmektedir. Bu vaziyette maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kişi tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi halinde mecburi yasal aşama arkadaşlığının söz konusu olduğu, mecburi yasal aşama arkadaşlığında ancak birlikte yasal aşama açılabileceği veya aleyhlerine de birlikte yasal aşama açılabileceği görülmektedir…”

Bu tür yasal aşama arkadaşlığında, yasal aşama arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır. Ancak duruşmaya gelmiş olan yasal aşama arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği halde duruşmaya gelmemiş olan yasal aşama arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.

***Maddi mecburi yasal aşama arkadaşları, ibra, sulh, feragat, kabul gibi maddi hukuk işlemlerinde birlikte hareket etmek zorundadır.

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ E. 2021/534 K. 2021/12588 T. 20.10.2021

Yasal Aşama arkadaşlığının hangi hallerde mecburi ( mecburi ) olduğu, maddi hukuka göre belirlenir.

Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hallerde mecburi yasal aşama arkadaşlığı olacaktır.

Davacılar arasında ( aktif ) mecburi yasal aşama arkadaşlığı bulunması halinde, bütün davacılar davayı birlikte açmak zorundadırlar. Yasal Aşama mecburi yasal aşama arkadaşları tarafından biri veya bazıları tarafından açılmış ise, yasal aşama sıfat yokluğundan dolayı hemen reddedilmez. Yargı Mercii, diğer mecburi yasal aşama arkadaşlarının davaya katılmasını vefa muvafakat etmelerini sağlaması için davacıya veya davacılara süre verir. Diğer yasal aşama arkadaşları davaya katılır veya muvafakat ederse davaya devam edilir.

Davayı açan davacı kendisine verilen süre içinde diğer mecburi yasal aşama arkadaşlarının katılmasını veya muvafakat etmelerini sağlayamaz ise, yasal aşama sıfat yokluğundan reddedilir.

Davalılar arasında ( pasif ) mecburi yasal aşama arkadaşlığı var ise, davacı bütün davalılara karşı birlikte yasal aşama açmak zorundadır. Yasal Aşama, bütün yasal aşama arkadaşlarına karşı değilde, bunlardan birine veya birkaçına karşı açılmış ise, bu halde davalı durumundaki kişinin yada kişilerin, bu davada yalnız başına taraf sıfatı ( pasif husumet ehliyeti ) yoktur; davalı sıfatı mecburi yasal aşama arkadaşlarının tümüne aittir. Ancak bu halde yasal aşama sıfat yokluğundan reddedilmez. Mahkemenin, davayı diğer mecburi yasal aşama arkadaşlarına da teşmil etmesi için davacıya süre vermesi, davacı bu süre içinde davayı diğer mecburi yasal aşama arkadaşlarına teşmil ederse davaya devam etmesi gerekir.

Davacı kendisine verilen kesin süre içinde davasını diğer mecburi yasal aşama arkadaşlarına da teşmil etmez ise o zaman yasal aşama sıfat yokluğundan reddedilir.

Maddi mecburi yasal aşama arkadaşlığında:

-Tek bir yasal aşama vardır.

-Birlikte yasal aşama açmak veya yasal aşama arkadaşlarına karşı birlikte yasal aşama açılması mecburidir.

-Tek bir hüküm, yasal aşama arkadaşlarının hepsi hakkında verilir.

-Verilen hükmü, mecburi yasal aşama arkadaşları ancak birlikte yasa yoluna götürebilir.

-Dava konusu olan hak veya borç üzerinde taraflar birlikte hareket edip tüm işlemlerini birlikte yaparlar. (Bunun istisnası, duruşmaya gelmiş olan yasal aşama arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği halde duruşmaya gelmemiş olan yasal aşama arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.)

*Mecburi yasal aşama arkadaşlığında, taraf teşkilinde eğer bir eksiklik varsa, yargı mercii diğer yasal aşama arkadaşlarının davaya dahil edilmesini sağlamak üzere ek süre verir. Kısacası yargı mercii, taraf teşkilini sağlamak zorundadır. Mahkemenin verdiği bu süre içerisinde tüm yasal aşama arkadaşlarının davada yer almaları sağlanamazsa yasal aşama reddedilir.

Maddi Mecburi Yasal Aşama Arkadaşlığına Örnekler:

• Elbirliği (İştirak) halinde mülkiyet.

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2017/11-3008 K. 2021/1264 T. 19.10.2021

“…Miras yoluyla intikali mümkün hakların konusunu oluşturduğu bir davada davacının ölümü hâlinde HMK’nın55. Maddesi gereğince mahkemece, davacının mirasçılarının tamamı tespit edilerek davadan haberdar edilmeleri gerekir.Davacının tek bir mirasçısının bulunması hâlinde bu mirasçı, birden fazla mirasçısının bulunması hâlinde de TMK’nın640.

Maddesi uyarınca terekeye elbirliğiyle malik olmaları sonucu aralarında HMK’nın59. Maddesi gereği mecburi yasal aşama arkadaşlığı bulunan mirasçıların tamamı davadan haberdar edilerek murisleri tarafından açılan davaya devam etme iradesinde olup olmadıkları belirlenmelidir.Bu doğrultuda yapılacak tebligatlar sonrasında mirasçıların terekeyi kabul veya red etmemiş olmaları hâlinde TMK’nın606. Maddesinde belirlenen üç aylık mirasın reddine dair süre beklenerek mirasçıların tamamının davaya katılımı ile taraf teşkili sağlandıktan sonra yargılamaya devam edilir. Ayrıca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mahkemece, davayı takip için kayyım tayin edebilecektir.

Ancak her hâlükarda davacının vefatından sonra yargılamaya devam edilebilmesi için mahkemece mirasçıların tamamının davaya katılımının sağlanması veya terekeye temsilci atanması yoluyla taraf teşkilinin sağlanarak yargılamaya devam edilip hüküm kurulması gerekir…”

• Adi şirket ve Miras ortaklığında para dışındaki taleplerde.

YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ E. 2016/34380 K. 2021/5392 T. 2.3.2021

“…Taraf ehliyeti, bir davada taraf olabilme yeteneğini ifade eder. Taraf ehliyeti, medeni ( maddi ) hukuktaki medeni haklardan yararlanma ehliyetinin usul hukukunda büründüğü şekil olarak anlaşılmalıdır Buna göre; medeni haklardan yararlanma ehliyeti bulunan her gerçek yada tüzel kişi davada taraf ehliyetine sahip kabul edilmelidir. Mülga 818 Sayılı Borçlar Kanunu’nun520( 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun620) ve devamı maddelerinde düzenlenen adi ortaklığın taraf ehliyeti yoktur.

Bu nedenle, adi ortaklığa ilişkin davalarda, adi ortaklığı oluşturan kişilerin taraf olarak hep birlikte hareket etmeleri gerekir. Adi ortaklık tarafından açılacak davaların iştirak halinde mülkiyet hükümleri gereği bütün ortaklar tarafından birlikte açılması gerekir. Adi ortaklığa karşı açılacak yasal süreçler yönünden ise; ikili bir ayrım yapmak gerekecektir. Davanın konusu paradan başka bir şey ise davanın bütün ortaklara karşı birlikte açılması ( mecburi yasal aşama arkadaşlığı ), davanın konusu para ise; ortaklar bu borçtan müteselsil sorumlu bulunduklarından ortaklardan biri, bazıları yada tümüne karşı ( ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı ) yasal aşama açılabilecektir.Zira 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun163.Maddesi uyarınca “Alacaklı, borcun tamamının veya bir kısmının ifasını, dilerse borçluların hepsinden, dilerse yalnız birinden isteyebilir.

Borçluların sorumluluğu, borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder…”

• Kira ilişkisinden doğan tahliye taleplerinde.

YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ E. 2017/3547 K. 2018/9513 T. 3.10.2018

“…Somut olayda; Yasal Aşama konusu kira sözleşmesinde kiraya veren, davacılar … ile …’nin murisi …… Kural olarak tahliye davaları kiraya veren tarafından açılır. Kiralanan ne tür mülkiyete konu olursa olsun kiraya veren (sözleşmenin tarafı olduğundan) her zaman tek başına yasal aşama açma hakkına sahiptir.Kiraya verenin ölümü halinde yasal aşama açma hakkı kiraya verenin mirasçılarına geçeceğinden mecburi yasal aşama arkadaşlığı nedeniyle tahliye davasının tüm mirasçılar tarafından birlikte açılması, tahliye iradesini bildirir süre koruyucu ihtarın da yine tüm mirasçılar tarafından birlikte gönderilmesi gerekir.O halde; Yasal Aşama kiraya veren …….mirasçıları olduğu anlaşılan … ve … tarafından açıldığından taraf ehliyeti tamamlanmış olmakla Mahkemece pay ve paydaş çoğunluğu sağlanarak açılmadığından bahisle davanın reddine dair verilen hüküm doğru değil ise de; sözleşmenin 19. maddesinde kararlaştırılan bir aylık ihbar şartına uyulmaksızın davacılar tarafından 13.03.2013 tarihinde keşide edilip 21.03.2013 tarihinde davalıya tebliğ edilen ihtarnameye göre 26.12.2013 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı gözetilerek davanın bu gerekçe ile reddine hüküm verilmesi için hükmün bozularak yeniden yargılama yapılması gerekmediğinden, sonucu itibariyle doğru olan redde ilişkin hüküm yönünden gerekçenin düzeltilerek onanması HUMK 438/7. Maddesi gereğidir…”

ŞEKLİ MECBURİ YASAL AŞAMA ARKADAŞLIĞI

Burada maddi hukuktan kaynaklanan bir zorunluluk söz konusu değildir.

Ancak usulü sebeplerle birden fazla kişiye karşı yasal aşama açılması mecburidir. Burada maddi mecburi yasal aşama arkadaşlığından farklı olarak ilgililer hakkında aynı biçimde ve tek bir hüküm verilmesi zorunluluğu söz konusu değildir.

Şekli mecburi yasal aşama arkadaşlığı sadece davalılar arasında söz konusu olur.

Şekli mecburi yasal aşama arkadaşları, davada birlikte hareket etmek zorunda değildir ve ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı için geçerli olan tüm hüküm ve sonuçlar burada da geçerlidir.

Şekli Mecburi Yasal Aşama Arkadaşlığına Örnekler

• Tasarrufun iptali davasında borçlu ve üçüncü kişinin konumu. (Bu yasal aşama, borçlu ve üçüncü kişi birlikte davalı tarafta gösterilmek suretiyle açılır.)

• Soybağının reddi davasında davalı anne ve çocuğun konumu.

• Asli müdahale davasında ilk davanın taraflarının (Daha önce açılmış davanın konusu üzerinde üstün hak iddiası olan üçüncü kişinin davanın davacı ve davalısını birlikte davalı tarafta göstererek farklı bir yasal aşama açması.) konumu.

YARGITAY 14. HUKUK DAİRESİ E. 2020/4211 K. 2021/2499 T. 6.4.2021

“…HMK’nin 65. Maddesinde düzenlenen asli müdahalede, bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek, yargılamanın taraflarına karşı aynı yargı merciinde yasal aşama açabilir.

Asli müdahale yasal süreci ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır.

Asli müdahale çekişmesiz yargıda da mümkündür.

Çekişmesiz yargı işi asli müdahale ile çekişmeli hale geliyorsa, çekişmeli yargıya dönüşür ve bu şekilde görülüp karara bağlanır.

Asli müdahil mutlaka taraflar dışında bir üçüncü kişi olmalıdır. Kendisine ihbar edilen kimse de asli müdahale yasal süreci açabilir.

Gerçek anlamda bir yasal aşama olduğu için tüm yasal aşama koşulları asli müdahale açısından da geçerlidir.

İlk davanın tarafları arasında şekli mecburi yasal aşama arkadaşlığı söz konusu olur.

İlk davanın görüldüğü yargı mercii görevli ve yetkilidir. Başka yerde de açılabilir, ama o zaman asli müdahale yasal süreci olmaz. Hâkim her iki davayı birlikte görebilir, veya birini bekletici sorun yapabilir…”

• Taşınmazlar için olağanüstü zamanaşımına (20 yıl) dayanan tescil davasında davalı hazine ve ilgili kamu tüzel kişisinin konumu.