Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları Nelerdir? Ekibi15 Kasım 2023İş Hukuku

Ücret ve İşçinin Ücretinin Ödenmemesi

1. Ücret ve İşçinin Ücretinin Ödenmemesi
2. İşçinin Ücretinin Ödenme Şekli, Yeri ve Zamanı
3. Ücret Ödendiğinin İspat Yükü Nedir?
4. Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları Nelerdir?
5. Maaşı Ödenmeyen İşçinin İstifa Etmeden İşe Gelmemesi ve Çalışmayı Bırakması Hakkı
6. ÜCretin GüNüNde ÖDenmemesi
7. Maaşını Alamayan İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı
8. İşçinin Maaşı Ödenmediği Zaman İstifa için Ne Kadar Beklemek Gerekir?
9. Fazla Mesai Ücretinin Ödenmemesi Durumunda İşçinin Hakları Nelerdir?
10. Maaşı Eksik veya Maaşı Sürekli Geç ve Düzensiz Ödenen İşçi Ne Yapmalı?
11. Maaşı Ödenmeyen İşçinin Kıdem Tazminatı
12. Maaşı Ödenmeyen İşçinin İşverene İhtarname Göndermesi ve Arabulucuya Başvurması
13. Maaşı Ödenmeyen İşçinin Ücretini Tahsili Nasıl Olur?
14. Maaşı Ödenmeyen İşçinin Açacağı Davada Görevli ve Yetkili Mahkeme
15. İşçinin Maaşı Ödenmediğinde Açılacak Davalarda Zamanaşımı Süreleri
16. Maaşını Almayan İşçinin Avukata Başvurmasının Önemi
17. İlgili Yargıtay Kararları

İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. Bir işçiye yaptığı iş karşılığında ödenen miktara ücret denir.

İş Kanunu Madde 32 –Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş ̧ılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

İşverenin işçiye karşı en temel borcu ücret ödemektir. İşçinin ücreti dışında ara ya da parayla ölçülmesi mümkün olan menfaat olarak sağlanan miktara ise giydirilmiş ücret denir.

Net ücret işçinin belirli bir süre çalışması sonucunda eline geçen miktar iken, brüt ücret ise işverenin işçiyi istihdam etmesi için elinden çıkan toplam miktardır. Buna göre; brüt ücret ile net ücret arasındaki fark devlete giden miktardır.

İşçiye yapılan ödeme yasal açıdan toplumda söylenenin aksine maaş değil ücret olarak nitelendirilir. Kanunda işçiye yapılacak ödeme için bir tarih verilmemiştir. Sadece işçini ücretinin ödeneceği günü kesin olarak bilmesi kuralı vardır.

İşçinin Ücretinin Ödenme Şekli, Yeri ve Zamanı

İş Kanunu’na göre ücret en geç ayda bir ödenir.

Ücret ödemesi kural olarak Türk Lirası olarak yapılır. Bu ödeme mutlak suretle nakit olarak yapılmalıdır. Ancak söz konusu ücretin işçi ve işveren arasında döviz cinsinden ödeneceği kararlaştırılabilir. Eğer böyle bir vaziyet söz konusuysa borçlar yasasında belirlenen kur üzerinden TL’ye çevrilebilir.

İşçinin alacağı mesai ücretleri de ücretle birlikte yapılmalıdır.

Kural olarak ücret işçiye işyerinde ödenir ancak işveren işçiler adına açtığı banka hesabına veya işçinin açtığı banka hesabına yatırmak suretiyle de ödemeyi yapabilir. İlgili yönetmeliğe göre5 ve üzerinde işçi çalıştıran işverenlerin, çalıştırdıkları işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her türlü istihkakının bankalar aracılığı ile ödenmesi mecburi hale getirilmiştir.

Ücret ayni ya da nakdi ödenebilir. Ancak yasal asgari ücrete kadar olan miktarın mutlak şekilde nakdi olarak ödenmesi gerekir. Bunun dışında işveren, işçiye menfaat sağlamak isterse ev – araba vs.

Gibi ayni ödeme yapabilir.

İşçiye ödenmesi gereken ücret miktarının üçüncü bir kişi tarafından ödenmesi ücret niteliğini ortadan kaldırmaz. Sağlanan para ya da parayla ölçülmesi mümkün menfaatler ücret kapsamının içerisinde yer alır. Bu ücretlerde tek taraflı olarak değişiklik yapılamaz. Bir değişiklik yapılmak istenirse işçinin yazılı şekilde rızasının alınması gerekir.

Ücret Ödendiğinin İspat Yükü Nedir?

İşçinin ücreti ile ilgili bir yasal aşama söz konusu ise, işçinin ücretinin ödendiğinin ispat yükü işverendedir.

Yani işveren işçinin ücretini ödediğini ispatlamak zorundadır. Bordroda yer alan ile gerçekte olan durumun uyuşmaması halinde yargı mercii gerçek durumu dikkate alır. İşçi, iddiasını hukuka uygun olan her türlü kanıtla edebilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları Nelerdir?

Maaşı ödenmeyen işçinin hakları, işçiler tarafından bilinmesi gereken bir konudur. Sık sık maaşı ödenmeyen işçilerin haklarını bilmedikleri için istifa ettiği durumlarla karşılaşıyoruz.

Tabi ki işçilerin maaşlarını alamaması sonucu haklı nedenle istifa hakları vardır.

Ancak bunun için belirli şekil ve şartlara uyulması gerekir. İşçinin maaşının ödenmemesi hâlinde sahip olduğu haklar şunlardır:

• İşçi, istifa etmeksizin iş görme yükümünü yerine getirmeyebilir, yani işçi istifa etmeden çalışmayı bırakabilir. Bu durumun koşulları yazınını devamında anlatılmıştır.
• İşçi, çalışmaya devam ederek işverenine karşı ücretinin ödenmesi için yasal aşama açabilir.
• Ücretini alamayan işçi haklı nedenle sözleşmeyi feshedip işverene karşı ödenmeyen ücretlerinin ödenmesi için yasal aşama açabilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin İstifa Etmeden İşe Gelmemesi ve Çalışmayı Bırakması Hakkı

İş Kanunu’nun 34. Maddesine göre ücreti ödenmeyen işçinin çalışmama hakkı vardır.

İşçi, istifa etmeden çalışmayı bırakabilir.

ÜCretin GüNüNde ÖDenmemesi

Madde 34 –Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.

Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.

Söz konusu maddeye göre işçinin iş görme borcundan kaçınabilmesi için bazı şartların oluşması gerekir.

• Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün boyunca ödememe durumunun devam etmesi gerekir. Yani ücret ödeme gününden 5 gün sonra işçi ücret ödemem yapılmıyor deyip çalışmayı bırakırsa işverenin haklı nedenle fesih imkanı doğar.
• İşveren için mücbir bir nedenin olmaması gerekir.

1. Maddeye dayanarak işgörme edimini yerine getirmeyen ve gerekli koşulları sağlayan işçi için işveren tarafından fesih hakkı doğmaz.

   İşveren bu işçinin yerine yeni bir işçi alamaz.

Ücretini alamayan işçinin çalışmama hakkını kullanması durumu iş sözleşmesinin feshi anlamına gelmez. Söz konusu bu halde iş sözleşmesi devam eder ve ilgili bu süre için de işçinin kıdem tazminatının hesaplanmasında dikkate alınır. Ayrıca ücreti ödenmeyen işçinin çalışmama hakkını kullanması yasal anlamda grev niteliği taşımaz.

Ücreti ödenmeyen işçi dilerse işten çıkış yapmadan çalışmaya devam ederek alacağı için 5 senelik zamanaşımı süresi içerisinde yasal aşama açabilir. Davanın ardından gerekli halde icra takibi başlatılabilir.

Maaşını Alamayan İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

İş kanunu 24/2-e bendine göre ücretini alamayan işçininhaklı nedenle feshi hakkıolur.

Madde 24 –Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

1. E)İşveren tarafından işçinin ücreti yasa hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,

Maaşını alamamak işçi açısından haklı nedenle fesih (istifa) hakkı oluşturduğu için herhangi bir bekleme süresi veya ihbar süresine gerek olmaz.

Ücreti ödenmeyen işçi derhal iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve iş alacakları için yasal aşama açabilir.

Bu durumda işçi iş sözleşmesini sonlandırmış olur.

İşçinin Maaşı Ödenmediği Zaman İstifa için Ne Kadar Beklemek Gerekir?

İşçinin istifa etmeden sadece çalışmayı bırakabilmesi için beklenmesi gereken 20 günlük süre burada geçerli değildir. İşçi ücretin ödenmemesinden dolayı işinden istifa edecekse bunu belli bir süre beklemeden hemen yapabilir. Bu vaziyet ücretin ödenmemesinin İş Kanunu m. 24 düzenlemesinde yer alıyor olmasından kaynaklanmaktadır. İş Kanunu m. 24 işçinin haklı nedenle istifasını düzenleyen maddedir.

Haklı nedenle fesih hallerinde herhangi bir bekleme süresi olmaksızın derhal fesih yapılabilir. Yani işçi herhangi bir bekleme süresi ve ihbar süresini beklemeksizin derhal işten çıkabilir.

Fazla Mesai Ücretinin Ödenmemesi Hâlinde İşçinin Hakları Nelerdir?

İşçinin ücretinin kapsamına fazla mesai ücreti, prim, ikramiye vb. Her alacak kalemi girer. Bu nedenle işçinin ücretini almamasından dolayı kazandığı çalışmama hakkı, yasal aşama açarak alacakları tahsil etme hakkı ve haklı nedenle fesih hakkı fazla mesai ücretinin ödenmemesi hâlinde da oluşur.

Fazla mesai ücretinin ödenmemesi hâlinde işçi 20 gün bekleyerek çalışmayı bırakabilir veya sözleşmeyi haklı neden feshedip kıdem tazminatına hak kazanabilir. Ayrıca yasal aşama açıp ödenmeyen ücretini de talep edebilir.

Maaşı Eksik veya Maaşı Sürekli Geç ve Düzensiz Ödenen İşçi Ne Yapmalı?

İş Kanunu 24. Maddesinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık teşkil eden halleri düzenlediği fıkrasında ‘ücretin sözleşmeye veya yasa hükümlerine aykırı olarak belirlenmesi veya ödenmemesi’ hali haklı nedenle fesih halleri arasında sayılmıştır. Bu fıkraya göre işçinin ücretinin hiç ödenmemesi ile eksik ödenmesi arasında fark yoktur.

Ücretin sürekli geç ödeniyor olması veya eksik ödeniyor olması işçiye ücretinin ödenmemesi halinde doğan bütün hakları verir.

Yani işçi 20 gün bekleyerek çalışmayı bırakabilir veya sözleşmeyi haklı neden feshedip kıdem tazminatına hak kazanabilir. Ayrıca yasal aşama açıp ödenmeyen ücretini de talep edebilir.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Kıdem Tazminatı

Ücret ödemesi yapılmayan işçi haklı nedenle fesih hakkını kullandığı zaman kıdem için gerekli diğer koşulları sağlamışsa kıdem tazminatına da hak kazanacaktır. Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçinin o iş yerinde en az 1 yıllık çalışma süresini tamamlamış olması gerekir. Gerekli şartlar sağlandığı zaman işçi kıdem tazminatı ile ödenmeyen maaşını talep ettiği bir yasal aşama açabilir.

Bu durumda işçinin kıdem tazminatını engelleyen bir vaziyet olmaz.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin İşverene İhtarname Göndermesi ve Arabulucuya Başvurması

Ücret ödemesini alamayan işçi istifa edip etmediğine bakılmaksızın önce işverene işçi alacaklarının ödenmesi için bir ihtarname gönderebilir. Bu ihtarname sonucunda ücretinin ödenmemesi hâlinde ücret alacağı için yasal aşama açmalıdır. Ancak 01.01.2018 günlü düzenlemeyle mecburi arabuluculuk kurumu ortaya çıkmıştır. Ücretini alamayan işçi alacakları için yasal aşama açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır.

Yasal Aşama açılacak olan adliye içerisinde yer alan arabuluculuk bürosuna başvurarak işverenle bir görüşme sağlanması gerekir.

Arabuluculuk faaliyetinden de sonuç alınamaması halinde yasal aşama açılabilecektir. Yani arabuluculuk bir yasal aşama şartıdır.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Ücretini Tahsili Nasıl Olur?

İş Mahkemesinde açılacak ücret alacağı davasının sonucunda ücretin tahsilinin nasıl ve ne zaman olacağı belli olur. Mahkemenin hükmü ilam hükmünde olacaktır. İş mahkemesinin yoğunluğuna, davanın konusuna, ispat araçlarının çeşitliliğine göre ücretin ne zaman ödeneceği değişiklik gösterebilmektedir.

Sonuç olarak mahkemenin nihai hükmü ücretin tahsilinin nasıl ve ne zaman olacağını belirler.

Maaşı Ödenmeyen İşçinin Açacağı Davada Görevli ve Yetkili Yargı Mercii

Ücreti ödenmeyen işçinin açacağı davada görevli yargı mercii iş mahkemeleridir.

Davanın açılacağı yer yargı makamı davalı işverenin yerleşim yeri yargı makamı veya işin görüldüğü yerdeki iş mahkemesidir. İşçi istediği yer mahkemesine giderek yasal süreci başlatabilir.

İşçinin Maaşı Ödenmediğinde Açılacak Davalarda Zamanaşımı Süreleri

Ücret alacaklarında hak düşürücü zamanaşımı süresi beş yıldır. Beş yıllık süre için ücretin ödenme günü esas alınır. Bu vaziyet bütün ücret alacağı türleri için aynıdır.

Fazla mesai, yıllık izin ücreti, prim, vb. Hepsi 5 senelik zamanaşımı süresine tabidir. Bunun yanında kıdem ve ihbar tazminatı da 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

Maaşını Almayan İşçinin Avukata Başvurmasının Önemi

İşçi alacağı davaları çok detay isteyen davalardır. İş davalarında yasa her ne kadar işçilere öncelik tanınmışsa da gereken şekil ve usullerin uygulanmaması sonucu yasal aşama kaybedilebilir..

Davayla ilgili başvuru ve takip sürelerini kaçırmamak, usullere uymak çok önemlidir. Bu gibi konularda en ufak bir hata yapmanız sonucunda davayı kaybedebilirsiniz. Bu yüzden bir avukattan yardım almak çok önemlidir. Ayrıca iş davalarında arabuluculuk aşamaları olur.

Arabuluculuk aşamalarında isteklerinizi anlatma ve sizin için en iyi sonucun elde edilmesi konusunda bir avukattan yardım almak gerekir. Bu yüzden alanında uzman avukatlarımızdan yardım almak isteyebilirsiniz.

İlgili Yargıtay Kararları

Ücretin ödenmediğinden söz edebilmek için işçinin yasa ya da sözleşme ile belirlenen ücret ödenme döneminin gelmiş olması ve işçinin bu ücrete hak kazanması gerekir(Yargıtay 9. HD. 18.1.2010 gün, 2008/14546 E, 2010/193 K.).

4857 sayılı İş Kanunu’nun 24’üncü maddesinin (II) numaralı bendinin (e) alt bendinde sözü edilen ücret, geniş anlamda ücret olarak değerlendirilmelidir. İkramiye, prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil gibi alacakların ödenmemesi hâlinde da işçinin haklı fesih imkanı bulunmaktadır(Yargıtay 9.

HD. 16.7.2008 gün 2007/22062 E, 2008/16398 K.).

İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya eksik bildirilmesi, sosyal güvenlik hakkını ilgilendiren bir vaziyet olsa da Dairemizin 1475 sayılı Yasa döneminde istikrar kazanmış olan görüşü, 4857 sayılı İş Kanunu döneminde de devam etmekte olup, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkanı vardır(Yargıtay 9. HD. 18.1.2010 gün, 2009/24286 E, 2010/74 K.).

Dilara Gül ERBAŞ

İlginizi Çekebilecek Diğer İçerikler:

SGK İŞTEN ÇIKIŞ KODLARI

İŞÇİYE ELDEN ÖDEME YAPILMASI

İŞÇİNİN İŞ YERİNDE KAVGA ETMESİ, KAVGA EDEN İŞÇİNİN İŞTEN ÇIKARILMASI