İçerik

1. I. Genel Olarak Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkarılma
2. II. Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkarılma Şekilleri
   • 1. Şirket Sözleşmesinden Kaynaklanan Çıkarılma
   • 2.

     Kanundan Kaynaklanan Çıkarılma Halleri

3. III. Ortaklıktan Çıkarılma Kararının İptali Davası

I. Genel Olarak Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkarılma

Türk Ticaret Yasanın 640’ıncı maddesinde;“Şirket sözleşmesinde, bir ortağın genel kurul hükmü ile şirketten
Çıkarılabileceği sebepler öngörülebilir. Çıkarma hükmüne karşı ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal yasal süreci açabilir.

Şirketin istemi üzerine ortağın yargı mercii kararıyla haklı sebebe dayanılarak şirketten çıkarılması hâli saklıdır.”Hükmüne yer verilerek ortaklıktan çıkarılma düzenlenmektedir.

Limited şirkette ortaklıktan çıkarılma, bir ortağın ortaklık haklarının kendi istek ve iradesi dışında elinden alınması ile şirketle ilişkisinin kesilmesidir. Ortaklıktan çıkarılma, sadece şirket sözleşmesinde veya Türk Ticaret Yasasında yer alan sebeplerle gerçekleştirilebilmektedir.

Güven ve iş birliği ortamını zedeleyen, şirketin amacına ulaşmasını zorlaştıran veya engelleyen ortağın şirketle ilişkisinin kesilmesi gerekebilmektedir. Özellikle bu durumlarda ortağın şirketten çıkarılması ile şirketin devamlılığı sağlanmaktadır. Ortağın limited şirketlerde ortaklıktan çıkarılması, genel kurul hükmü veya yargı mercii hükmü ile gerçekleşmektedir.

Ortaklıktan çıkarmada ortakla şirket arasında ortaklık ilişkisi ve ortaklığa bağlı hak ve yükümlülükler çıkarma anında sona ermektedir.

Limited şirketlerde ortaklıktan çıkarılmanın sonuçları, ortaklıktan çıkmanın sonuçları ile aynıdır. Bu sebeple ayrılma akçesi ile iç ve dış ilişkiye çıkarılmanın etkisi için Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkmayazımıza bakabilirsiniz.

II. Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkarılma Şekilleri

1. Şirket Sözleşmesinden Kaynaklanan Çıkarılma

Türk Ticaret Kanunu’nun 577’nci maddesinde şirket sözleşmesinde ortağın şirketten çıkarılmasına ilişkin özel düzenlemelerin yapılabileceğine yer verilmektedir.

Şirket tarafından yasal aşama açmadan sadece şirket sözleşmesinde özel olarak ortağın çıkarılması halleri düzenlenirse ortak şirketten çıkarılabilecektir.

Şirket sözleşmesinde ortağın çıkarılmasına dair hiçbir husus bulunmayabilmektedir. Bu vaziyette ortak, şirket sözleşmesine dayanarak ortaklıktan çıkarılamayacaktır. Bu vaziyette sadece haklı sebeplerin varlığı halinde mahkemeden ortağın çıkarılmasının talep edilebilecektir.

Kuruluştan sonra ise sözleşme değişikliği ile şirket sözleşmesine çıkarılma sebepleri sadece genel kurulda oy birliği ile eklenebilecektir. Çıkarılma sebeplerinin sözleşmeden kaldırılması ise, ortaklar lehine bir düzenleme olacağından, sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların hükmü olabilecektir.

Şirket sözleşmesinde şirkete çıkarma hakkı tanındıysa, koşulların gerçekleşmesi halinde genel kurul kararıyla ortak şirketten çıkarılabilmektedir.

Bu yetki, genel kurulun devredilemez yetkilerindendir.

Bununla beraber şirket sözleşmesinde, şirketin ortağı hiçbir sebep göstermeden çıkarabileceğine ilişkin düzenleme yapılamamaktadır. Ayrıca muğlak ifadelere de yer verilememektedir. Ortağın dini ve siyasi görüşleri de çıkarılma sebebi olarak kabul edilememektedir. Şirket sözleşmesinde açıkça ve net olarak çıkarılma sebebi ve koşulları yazmak zorundadır.

Çıkarılma sebepleri;

• Ortağın belli bir yaşa gelmesi,
• Belirli bir ortaklık süresinin dolması,
• Ortağın yurt dışına taşınması,
• Şirket için önemli olan mesleki nitelikleri veya yetenekleri kaybetmesi,
• Vatandaşlık ve evlilik gibi özellikleri kaybetmesi,
• Ortağın bağlılık yükümlülüğüne, rekabet yasağına aykırı hareket etmesi,
• Yan edim yükümlülüklerini yerine getirmemesi olabilmektedir.

Çıkarma hakkı hiçbir şarta bağlanmayabilmektedir. Fakat belirli şartlara bağlı olarak çıkarma hakkının kullanılmasına da hüküm verilebilecektir. Şarta bağlandıysa şarta uygun çıkarma yapılmazsa kararın iptali talep edilebilecektir. Şartlara örnek olarak;

• Ortağa çıkarılma kararından önce ihtar gönderilmesi,
• Çıkarılma hükmü üzerine ortağın savunma hakkı olması,
• Çıkarma sebeplerinin gerçekleşmesi halinde payın şirkete veya üçüncü kişiye devrinin isteneceği,
• Belirli bir süre içinde devrin yapılmaması halinde ortağın çıkarılacağını verebiliriz.

Genel kurul tarafından çıkarma hükmü, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması hâlinde verilmektedir.

Şirket sözleşmesinde, çıkarma kararının alınması için daha ağır bir nisap da öngörülebilmektedir. Ortak, kendisinin çıkarılmasına ilişkin genel kurul kararının alınmasında oy hakkına sahiptir. Çıkarma hükmü, noter yoluyla ortağa bildirilmek zorundadır.

Yargıtay tarafından iki ortaklı limited şirketlerde ortağın çıkarılması hükmü verilemeyeceği kabul edilmektedir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2016/4753 Esas, 2017/7190 Hüküm Sayılı ve 13.12.2017 Günlü Hükmü)

Tüm bunların yanı sıra şirket birleşiminde de hakim şirketin ortağı çıkarma hakkı mevcuttur.

Birleşmeye katılan şirketler birleşme sözleşmesinde, sadece ayrılma akçesinin verilmesini öngörebilmektedir. Çoğunluğun şirkette arzu edilmeyen, devamlı sorun çıkaran ortağı çıkarma yetkisi mevcuttur. Ortak bu vaziyette ayrılma akçesi alarak şirketten çıkmak durumundadır.

2. Kanundan Kaynaklanan Çıkarılma Halleri

A) Haklı Sebeple Ortağın Çıkarılması

Türk Ticaret Kanunu’nun 640’ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında;“Şirketin istemi üzerine ortağın yargı mercii kararıyla haklı sebebe dayanılarak şirketten çıkarılması hâli saklıdır.”Hükmüne yer verilerek ortağın haklı sebeple çıkarılması düzenlenmiştir.

Bir ortak, şirketin devamını veya ortaklar arasındaki barışın sağlanmasını tehlikeye düşürürse şirketten çıkarılabilecektir.

Şirketin genel kurulu tarafından ortağın çıkarılması için yasal aşama açılmasına hüküm verilmesi gerekmektedir. Bu hüküm ile beraber mahkemeden ortağın çıkarılması talep edilmektedir. Hüküm, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğu ile verilmektedir. Yargı Mercii, haklı sebebin varlığı hâlinde ortağın ortaklıktan çıkarılmasına hüküm vermektedir.

Ortak, şirketten kaynaklanan nedenlerle ortaklıktan çıkarılamamaktadır.

Ortak sadece kendisinden kaynaklanan kişisel nedenlerle ortaklıktan çıkarılabilmektedir. Bununla beraber itilaflar ortaktan kaynaklanmıyorsa haklı sebebin varlığı kabul edilememektedir. Ortağın ortak çaba unsurunu ihlal eden davranışları, haklı sebep sayılacaktır. Haklı sebeplere örnek olarak;

• Ortağın iflası,
• Devamlı hastalığı veya yaşlılığı nedeniyle şirketteki görevlerini yerine getirememesi,
• Hileli veya ahlaka aykırı davranışlarda bulunması,
• Güven ilişkisini ağır derecede zedeleyici davranışlarda bulunması,
• Diğer ortaklara haksız fiilde bulunması,
• Ortaklara rencide edici sözler söylemesi,
• Ortaklığın işleyişini genel kurul kararlarına sürekli itiraz ederek engellemesi,
• Şirket müşteri ve çalışanları ile olan ilişkisinin şirketi olumsuz etkilemesi,
• Şirketin adını zedeleyen bir hayat tarzı sürmesi,
• Sadakat yükümlülüğünün ihlali,
• Rekabet yasağının ihlali halleri verilebilecektir.

Genel kurul hükmünde haklı sebeplerin neler olduğunun da belirtilmesi gerekmektedir.

Yargı Mercii, sadece genel kurul hükmünde belirtilen sebeplerin haklı sebep niteliğinde olup olmadığını incelenmektedir. Belirtilmeyen sebepler yargı merciinde ayrıca şirket tarafından öne sürülemeyecektir.

Usulüne uygun alınmayan bir genel kurul hükmü varsa yargı mercii tarafından şirkete eksikliğin giderilmesi için kesin süre verilmektedir. Eğer ki eksiklik giderilmezse yasal aşama koşulu yokluğundan yasal aşama reddedilmektedir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2016/4753 Esas, 2017/7190 Hüküm Sayılı ve 13.12.2017 Günlü Hükmü)

Yargı Mercii;

• Şirketin ileri sürdüğü sebeplerin gerçekleşip gerçekleşmediğini,
• Haklı sebebin ortak ile şirket arasında ortaklık ilişkisinin devamını çekilmez kılıp kılmadığını,
• Çıkarılmanın son çare olup olmadığını incelemektedir.
• Haklı sebep, davanın açıldığı anda ve yasal aşama karara bağlanırken mevcut olmalıdır.

Yargıtay, iki ortaklı limited şirkette genel kurul kararıyla haklı sebebe dayanarak ortağın çıkarılması için yasal aşama açılamayacağına hüküm vermiştir. (Yargıtay 11.

Hukuk Dairesinin 2015/10688 Esas, 2016/4780 Hüküm Sayılı ve 28.04.2016 Günlü Hükmü)

Mahkemenin çıkarma hükmü, kesinleşmekle sonuçlarını doğurmaktadır. Yargı Mercii hükmü kesinleşene kadar ortağın ortaklık sıfatı devam edecektir. Şirketin yasal aşama açması için herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur. Fakat dürüstlük kurallarına riayet ederek yasal aşama açması gerekmektedir.

Çıkarma davasında görevli yargı mercii, asliye ticaret mahkemesidir.

Kesin yetkili yargı mercii ise şirket merkezinin
Bulunduğu yer mahkemesidir.

B) Hakim Şirketin Satın Alma Hakkı Kapsamında Çıkarılma

Türk Ticaret Kanunu’nun 208’inci maddesinde;“Hâkim şirket, doğrudan veya dolaylı olarak bir sermaye şirketinin paylarının ve oy haklarının en az yüzde doksanına sahipse, azlık şirketin çalışmasını engelliyor, dürüstlük kuralına aykırı davranıyor, fark edilir sıkıntı yaratıyor veya pervasızca hareket ediyorsa, hâkim şirket azlığın paylarını varsa borsa değeri, yoksa 202 nci maddenin ikinci fıkrasında öngörülen şekilde belirlenen değer ile satın alabilir.”Hükmüne yer verilmiştir.

Azlığın paylarını satın alarak ortağı çıkarma hakkı, her hakim şirkete ait değildir. Doğrudan veya dolaylı olarak bir sermaye şirketinin paylarının ve oy haklarının en az yüzde doksanına sahip şirkete tanınan bir haktır. Hem yüzde doksan oy hakkına hem de yüzde doksan paya sahip olması gerekmektedir.

Bunun yanı sıra azlığın şirket genel kurulunda işleyişi bozması, şirket sırlarını ifşa etmesi, kamuoyunda şirket aleyhine açıklamalarda bulunması gerekmektedir. Yasal Aşama, hakim şirket tarafından sebebin oluşmasına neden olan en fazla yüzde
On paya sahip bağlı şirket ortağına karşı açılmaktadır.

Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret yargı makamı yetkili ve görevli mahkemedir.

Yargı Mercii tarafından hâkim şirketin bağlı şirket olan sermaye şirketinin pay ve oy haklarının doğrudan veya dolaylı olarak en az yüzde doksanına sahip olduğunun ve azlıktan kaynaklanan sebeplerin oluştuğunun tespit edilmesi halinde payların satın alma bedeli de belirlenecektir. Ardından hakim şirket tarafından payın bedeli ödenecek ve ortak çıkarılacaktır.

C) Haklı Sebeple Şirketin Feshini Talep Eden Ortağın Çıkarılması

Türk Ticaret Yasanın 636’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Haklı sebeplerin varlığında, her ortak mahkemeden şirketin feshini isteyebilir. Yargı Mercii, istem yerine, davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine veDavacı ortağın şirketten çıkarılmasınaVeya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir diğer bir çözüme hükmedebilir.”Hükmüne yer verilmiştir.

Mahkemenin ortağın çıkarılmasına hüküm vermesi için öncelikle çıkarılacak ortağın şirketin feshi yasal süreci açması gerekmektedir. Hakim tarafından ilk olarak şirketin feshi için haklı sebebin olup olmadığına hüküm verilmektedir.

Hakim tarafından ortağın çıkarılması için de şirketin feshine neden olacak bir haklı sebebin varlığı tespit edilmelidir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2020/8247 Esas, 2022/1130 Hüküm Sayılı ve 15.01.2022 Günlü Hükmü)

Eğer ki şirketin feshini gerektiren bir haklı sebep varsa ama şirketin ortak çıkarılırsa devam edeceğine kanaat getirirse ortağın çıkarılmasına hüküm verebilecektir. Ortağın çıkarılması için ortağın yasal aşama açarken bunu talep etmesine gerek yoktur. Sadece fesih talep etse de hakim çıkarılmasına hüküm verebilmektedir.

Ortağın çıkarılması için çıkarılmayla şirketin feshini gerektiren sebeplerin ortadan kalkacak olması gerekmektedir.

Aksi halde şirketin feshine hüküm verilecektir. Yargı Mercii, fesih yerine ortağın çıkarılmasına hüküm verirse ortağa ödenecek olan gerçek değeri de hesaplayacak ve şirket tarafından ödenmesine hüküm verecektir. Mahkemenin kararının kesinleşmesi ile ortak ile şirket arasındaki ilişki sona ermektedir.

III. Ortaklıktan Çıkarılma Kararının İptali Davası

Ortak şirket sözleşmesindeki sebeplere dayanarak genel kurul kararıyla şirketten çıkarılırsa, genel kurul hükmü ortağa noter arayıcılığıyla tebliğ edildikten sonra 3 ay içerisinde kararın iptali için yasal aşama açma hakkı vardır.

Ortak, genel kurul toplantısına katılmış ve hatta oy kullanmış olsa da noter yoluyla kendisine hüküm tebliğ olduktan sonra 3 aylık süresi başlamaktadır.

Ortağın genel kurul hükmüne olumsuz oy vermiş ve tutanağa geçirtmiş olması da bu davanın açılması için koşul değildir.

Bununla beraber ortağın çıkarma kararının alındığı toplantıya katılması, oy kullanması ve konuşmasının tutanağa geçirilmesi engellenmemelidir. Eğer ki engellendiyse genel kurul kararının iptali sebebidir. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2018/ 1551 Esas, 2019 / 6613 Hüküm Sayılı ve 23.10.2019 Günlü Hükmü.) Fakat toplantıya katılmış ve olumlu oy verdiyse yasal aşama açması kötü niyetli olarak kabul edilecektir.

Genel kurul kararının iptali yasal süreci, şirketin merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinde açılmalıdır. Davacı çıkarılan ortak, davalı ise şirkettir.

Yargı Mercii tarafından sözleşmede düzenlenen ve genel kurul hükmünde yer alan çıkarma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair inceleme yapılmaktadır. Ayrıca şirket sözleşmesindeki çıkarma sebebinin kanuna uygun olarak belirtilip belirtilmediği de incelenmektedir.

Ortak tarafından davada sözleşmedeki şartların gerçekleşmediği, çıkarma kararının dürüstlük kuralına veya eşit işlem ilkesine aykırı olduğu, kararın geçerli olmadığı gerekçeleri ile iptal talep edilebilecektir.

Yargı Mercii tarafından talep halinde genel kurul kararının yürütmesinin geri bırakılmasına da hüküm verilebilmektedir. Genel kurul kararının tebliği ile ortaklık sıfatı sona ermektedir. Fakat genel kurul hükmü yargı mercii tarafından iptal edilirse ortak hakkında hiç çıkarma hükmü alınmamış olarak kabul edilecektir.

Bu sebeple ortağın mahkemeden yürütmenin geri bırakılması da talep etme imkanı vardır.

Ortağın hak düşürücü süre içerisinde iptal yasal süreci açmaması halinde çıkarılma hükmü kesinleşmektedir. İptal yasal süreci açılması halinde yargı mercii;

• Usulüne uygun alınan genel kurul kararının olup olmadığını,
• Davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığını,
• Sözleşmede belirtilen sebeplerin gerçekleşip gerçekleşmediğini,
• Sözleşmedeki sebeplerin emredici hükümlere, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olup olmadığı incelemektedir.

Ortak tarafından aynı zamanda haklı sebeple ortaklıktan çıkarılması için mahkemeden çıkarma talep etmeye ilişkin genel kurul kararının da iptali için yasal aşama açabilmektedir. Bu kararın ortağa tebliği gerekmemektedir. Ortağın bu genel kurul kararının iptali yasal süreci açmış olması hâlinde, şirket tarafından açılan çıkarma davasında iptal yasal süreci bekletici mesele yapılacaktır.

Son Güncelleme: 19 Mart Ece Deniz Vardar

Ece Deniz Vardar, Barosu’na 85375 sicil numarası ile kayıtlı bir avukattır.

Lisans eğitimini 2020 yılında Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde, yüksek lisans eğitimini ise 2024 yılında Bilgi Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku alanında tamamlamıştır. Mesleki gelişimine büyük önem veren Ece Deniz Vardar, 2012 yılında Kanada King George International College’da İngilizce eğitimi almış; 2019 yılında ise Cambridge Law Studio ve King Education London bünyesinde iki ay süreyle Hukuk İngilizcesi eğitimi almıştır.

Tüm Yayınları

Sorunuz mu var? Hemen iletişime geçin.

Info@ballawfirm. com