İstinaf Yasa Yolunda Verilebilecek Kararlar

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda olağan yasa yollarıIstinafVeTemyizOlmak üzere iki aşamalıdır. Bu Kanundaki düzenleme bakımından daYargılamanın yenilenmesiOlağanüstü yasa yolu olma özelliğini devam ettirmektedir.

5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Yargı Mercileri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş ve Görev ve Yetkileri Hakkındaki Yasa ile kabul edilen istinaf yargısı, 20 Temmuz 2016 tarihinde faaliyete başlayan Bölge Adliye Yargı Mercileri ile birlikte hukuk sistemimize dâhil olmuştur.

HMK’nin 341/1. Maddesi uyarınca; ilk derece mahkemelerinden verilen nihai hükümler ile ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddi ve bu taleplerin kabulü hâlinde, itiraz üzerine verilecek kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.

Görüldüğü üzere taraflar arasındaki uyuşmazlığın esasını çözen nihai hükümler yanında usuli nihai kararlara karşı istinaf yasa yoluna başvuru mümkün olduğu gibi, geçici yasal koruma tedbirlerinden olan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi veya bu taleplerin kabulü hâlinde itiraz üzerine verilecek kararlara karşı daIstinaf başvurusuYapılabilecektir.

İstinaf bir yasa yolu olmakla birlikte temyiz yasa yolundan farklı olarak ilk derece mahkemesinin kararının denetlenmesi yanında aynı zamanda gerektiğinde yeni bir yargılama yapılması ve hüküm yargı makamı gibi hüküm verilmesi söz konusudur.

İstinafın kapsamını Kanun’un 355’inci maddesi belirlemiş olup bu madde hükmü dikkate alındığında kamu düzenine aykırılık hâlleri dışında istinaf dilekçesinde belirtilen istinaf sebepleri ile sınırlı olarak inceleme yapılır; bu kapsamda istinaf sebebi ile bağlı kalınmak kaydı ile bu konudaki delillerin toplanması ve incelenmesi söz konusu olur. Nitekim Kanun’un 357/1.

Madde hükmüne göre, bölge adliye mahkemesince re’sen göz önünde tutulacaklar dışında, ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez,Yeni delillere dayanılamaz.

Bölge Adliye Mahkemesince yapılacak istinaf incelemesi sonucunda ilk derece yargı makamı kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu kanaatine varılması hâlinde,Istinaf başvurusunun esastan reddineHüküm verilecektir (HMK m. 353/1-b-1).

Bölge Adliye Yargı Makamı istinaf başvurusunda ileri sürülen sebeplerin doğru olduğuna kanaat getirirse; bu vaziyette ilk derece mahkemesinde yasal aşama reddedilmiş ise, ret kararını kaldırarak davanınKısmen ya da tamamen kabulüne; yasal aşama kabul edildiği hâlde reddi gerekmekte iseKabul ya da kısmen kabul kararını kaldırarak ret hükmüVerir.

Temyiz Yasa Yolunda Verilecek Kararlar

Temyiz yasa yolu ise HMK’nin 361 ve devam eden maddelerinde düzenlenmiştir.

Yasanın 361’inci maddesine göre; “Bölge adliye yargı makamı hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai hükümler ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir”.

Görüldüğü üzere temyiz kural olarak bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulabilen bir yasa yoludur. Kanun’un 362. Maddesi ile de temyiz edilemeyen hükümler düzenlenmiştir.

Yargıtay taraflarca ileri sürülen veya kendisinin tespit ettiği temyiz sebeplerini yerinde görürse,Bozma hükmüVerecektir.

Ancak, temyiz başvurusu bölge adliye yargı makamı tarafından verilen istinaf başvurusunun esastan reddi hükmüne ilişkin ise bölge adliye yargı makamı hükmü kaldırılarak dosya, hükmü veren ilk derece mahkemesine veya uygun görülecek diğer bir ilk derece mahkemesine, kararın bir örneği de bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Bölge adliye mahkemesinin düzelterek veya yeniden esas hakkında verdiği hüküm Yargıtayca tamamen veya kısmen bozulduğu takdirde dosya, hükmü veren bölge adliye yargı makamı veya uygun görülen diğer bir bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Yargıtayın bozma hükmü üzerine ilk derece mahkemesince bozmaya uygun olarak hüküm verildiği takdirde, bu karara karşıTemyiz yolunaBaşvurulabilir.

Öte yandan dosyanın bölge adliye mahkemesine gönderildiği durumlarda bölge adliye yargı makamı tarafları duruşmaya davet edip dinledikten sonra Yargıtayın bozma hükmüne uyulup uyulmayacağına hüküm verir.

Gerek ilk derece yargı makamı gerek bölge adliye yargı makamı hükmündeDirenirse, bu kararın temyiz edilmesi hâlinde inceleme, hükmüne direnilen dairece yapılır. Direnme hükmü öncelikle incelenir.

Daire, direnme kararını yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayıYargıtay Hukuk Genel KuruluNa gönderir.