İhtiyari Yasal Aşama Arkadaşlığı

HMK MADDE 57

Birden çok kişi, aşağıdaki hâllerde birlikte yasal aşama açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte yasal aşama açılabilir:

1. A) Davacılar veya davalılar arasında yasal aşama konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması.
2. B) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde sorumluluk altına girmeleri.
3. C) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve yasal sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması.

HMK MADDE 58

İhtiyari yasal aşama arkadaşlığında, yasal süreçler birbirinden bağımsızdır. Yasal Aşama arkadaşlarından her biri, diğerinden bağımsız olarak hareket eder.

İhtiyari yasal aşama arkadaşlığında, davacı veya davalı tarafta birden fazla kişi yer almaktadır. Burada birden fazla kişiye karşı yasal aşama açma hakkı söz konusudur. Ancak bu mecburi değildir.

Yasal Aşama teorisi anlamında ihtiyari yasal aşama arkadaşlığında birden fazla yasal aşama söz konusudur. Ancak buradaki amaç, tahkikat aşamasının birlikte yürütülmesinin sağlanarak usul ekonomisinin sağlanmasıdır. Bu sayede yine tahkikat aşaması birlikte yürüyeceği için çelişkili kararların önüne geçilmesi sağlanarak hukuka duyulan güven tesis edilecektir.

Birden çok kişi, aşağıdaki hâllerde birlikte yasal aşama açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte yasal aşama açılabilir:

1. A) Davacılar veya davalılar arasında yasal aşama konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması.
2. B) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde sorumluluk altına girmeleri.
3. C) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve yasal sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması.

İHTİYARİ YASAL AŞAMA ARKADAŞLARININ DAVADAKİ DURUMU

İhtiyari yasal aşama arkadaşlığında yasal süreçler birbirinden bağımsızdır. Yasal Aşama arkadaşlarından her biri, diğerinden bağımsız şekilde hareket eder.

İhtiyari yasal aşama arkadaşlığında, davaların bağımsızlığı ilkesi gereği ihtiyari yasal aşama arkadaşı kadar yasal aşama vardır.

Aslında bu yasal süreçler bağımsızdır.

YARGITAY 6. HUKUK DAİRESİ E. 2021/123 K. 2021/2372 T. 20.12.2021

“…Yukarıda yer verilen düzenleme karşısında somut olay değerlendirildiğinde; bozma sonrası yargılamada usulüne uygun şekilde sunulan vekaletname uyarınca vekille temsil olundukları ve talepte bulundukları halde mahkemece davalı ……Ltd. Şti. Ve … yararına vekalet ücretine hükmedilmediği anlaşılmıştır.

Bu vaziyette, davacı tarafça yasal aşama dilekçesinde her bir davalı için talep edilip de yapılan yargılama sonucunda mahkemece ayrı ayrı reddine hüküm verilen yasal aşama değerleri olan … Enerji…Ltd. Şti. Için 69.224,41 TL; … için ise 103.070,00 TL üzerinden veDavalılar arasında 6100 Sayılı HMK’nın57Vd. Maddeleri uyarınca ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı bulunduğu ve her birinin yasal süreci diğerinden bağımsız olmasına rağmen usul hükümleri gereğince davaların birlikte görüldüğü gözetilerek,Davalılardan … Enerji…Ltd.

Şti. Için reddedilen 69.224,41 TL üzerinden hesaplanan 7.964,68 TL nispi vekalet ücreti ile … için reddedilen 103.070,00 TL üzerinden hesaplanan 10.995,60 TL nispi vekalet ücreti olmak üzereHer bir davalı yararına ayrı ayrı avukatlık vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekirken, mahkemece bu hususta herhangi bir hüküm kurulmaması doğru olmamıştır. Kararın bu yönden bozulması gerekirse de, yapılan bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasına gerek görülmediğinden 6100 Sayılı HMK’nın üçüncü maddesinin yollamasıyla uygulanması gereken mülga 1086 Sayılı HUMK’nın438/VII. Maddesi uyarınca kararın düzeltilerek onanması uygun bulunmuştur…”

Davaların bağımsızlığının yasal sonuçları:

• Yasal Aşama koşulları ve ilk itirazlar her bir yasal aşama arkadaşlığı için ayrı ayrı incelenir.

• Yasal Aşama arkadaşları birbirinden bağımsız şekilde maddi ve usul hukuku işlemlerini yapabilirler.

• Her biri, şahsi savunma sebeplerini ileri sürebilir.

  Ancak bazı itirazlarda (borcun sona ermesi gibi) ileri sürmeyen de faydalanabilir.

• İhtiyarı yasal aşama arkadaşlığında yargı mercii, her yasal aşama arkadaşı hakkında ayrı ayrı hüküm tesis eder. (Aslında tek hüküm verilir ancak hükümler hükümde ayrı ayrı gösterilir.)

• Her bir yasal aşama arkadaşı, diğerlerinden bağımsız şekilde tek başına yasa yoluna başvurabilir.

• Yasa yoluna başvuru sonrası kararın bozulmasından da sadece yasa yoluna başvuran yasal aşama arkadaşı faydalanacaktır.

• Her bir yasal aşama arkadaşının ikrar, sulh, kabul, feragat gibi taraf usul işlemleri, sadece onun hakkında geçerli olacaktır.

• Her bir yasal aşama arkadaşı, diğerinin yasal süreci bakımından üçüncü kişi konumundadır.

Bunun sonucu olarak da;

-Her biri diğerinin davasında tanık olabilir,

-Feri müdahale talebinde bulunabilir,

-Dava ihbar edebilir.

İHTİYARİ YASAL AŞAMA ARKADAŞLIĞINA ÖRNEKLER

• Müteselsil Borçluluk/Alacaklılık

YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİ E. 2021/5789 K. 2021/12622 T. 7.12.2021

“…6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun “İhtiyari yasal aşama arkadaşlığı” başlığı altında düzenlenen 57. Maddesinde; “ ( 1 ) Birden çok kişi, aşağıdaki hallerde birlikte yasal aşama açabilecekleri gibi aleyhlerine de birlikte yasal aşama açılabilir:

A- ) Davacılar veya davalılar arasında yasal aşama konusu olan hak veya borcun, elbirliği ile mülkiyet dışındaki bir sebeple ortak olması.

B- ) Ortak bir işlemle hepsinin yararına bir hak doğmuş olması veya kendilerinin bu şekilde sorumluluk altına girmeleri.

C- ) Davaların temelini oluşturan vakıaların ve yasal sebeplerin aynı veya birbirine benzer olması,” hükmüne yer verilmiş; müteakip “İhtiyari yasal aşama arkadaşlarının davadaki durumu” başlığı altında düzenlenen 58. Maddesinde ise; “İhtiyari yasal aşama arkadaşlığında, yasal süreçler birbirinden bağımsızdır.

Yasal Aşama arkadaşlarından her biri, diğerinden bağımsız olarak hareket eder.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.

Yukarıda belirtilen durumun mevcut olması halinde, birden fazla kişi birlikte yasal aşama açabilir veya yasal aşama edilebilir.Davacıların veya davalıların sorumluluğu kanundan kaynaklanan müteselsil sorumluluk ve aralarındaki münasebet ise ihtiyari yasal aşama arkadaşlığıdır. Bu bağlamda, alacaklı müteselsil borçlulara veya borçlulardan bazısına karşı yasal aşama açabilir. Bu halde davalı olan müteselsil borçlular arasındaki ilişki ihtiyari yasal aşama arkadaşlığıdır.Davalılar arasında ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı bulunduğundan, her bir davalı hakkında bağımsız yasal aşama bulunması nedeniyle, her davalı ayrı iddia ve savunmada bulunmak zorundadır. Davalılardan bir kısmının ileri sürdüğü zamanaşımı def’inin, böyle bir savunmada bulunmayan diğer davalılara sirayeti söz konusu olamaz…”

• Paylı mülkiyet.

YARGITAY 23.

HUKUK DAİRESİ E. 2014/2168 K. 2014/8604 T. 30.12.2014

“…Dava, davacılar murisleri A. Ç., A. Ç. Ve davacı S..

Ç. için ayrı ayrı temyiz başvuru harcı ve yasal aşama değerine göre nispi temyiz hüküm harcının yatırılması için davalı vekiline HUMK’nın434/3. Maddesi uyarınca muhtıra çıkarılması, sonucuna göre gerektiğinde aynı madde hükmü uyarınca mahkemece bir hüküm verilmesi için, dosyanın yerel mahkemesine geri çevrilmesi gerekmiştir…”

YARGITAY 8. HUKUK DAİRESİ E. 2018/7090 K. 2020/8135 T. 10.12.2020

Bir şey üzerindeki mülkiyet hakkı, bir kişiye ait olabileceği gibi birden fazla kişiye de ait olabilir. Birinci vaziyette “ferdi mülkiyet” söz konusu iken, ikinci ikinci vaziyette TMK’nin688Ve devamı maddelerinde düzenlenen “birlikte mülkiyet” söz konusudur.

Birlikte mülkiyet ise “paylı mülkiyet” ve “elbirliği mülkiyeti” şeklinde olabilir.

Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir ( TMK madde688/1 ). Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir. Bu nedenle pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir ( TMK madde688/3 ). Paylı mülkiyete tabi taşınmazlarda paydaşlar arasında mecburi yasal aşama arkadaşlığı bulunmayıp ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı söz konusudur.

• Adi şirket ve miras şirketinde para borçlarında.

YARGITAY 9.

HUKUK DAİRESİ E. 2016/34380 K. 2021/5392 T. 2.3.2021

“…Taraf ehliyeti, bir davada taraf olabilme yeteneğini ifade eder. Taraf ehliyeti, medeni ( maddi ) hukuktaki medeni haklardan yararlanma ehliyetinin usul hukukunda büründüğü şekil olarak anlaşılmalıdır Buna göre; medeni haklardan yararlanma ehliyeti bulunan her gerçek yada tüzel kişi davada taraf ehliyetine sahip kabul edilmelidir. Mülga 818 Sayılı Borçlar Kanunu’nun520( 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun620) ve devamı maddelerinde düzenlenen adi ortaklığın taraf ehliyeti yoktur. Bu nedenle, adi ortaklığa ilişkin davalarda, adi ortaklığı oluşturan kişilerin taraf olarak hep birlikte hareket etmeleri gerekir.

Adi ortaklık tarafından açılacak davaların iştirak halinde mülkiyet hükümleri gereği bütün ortaklar tarafından birlikte açılması gerekir. Adi ortaklığa karşı açılacak yasal süreçler yönünden ise; ikili bir ayrım yapmak gerekecektir. Davanın konusu paradan başka bir şey ise davanın bütün ortaklara karşı birlikte açılması ( mecburi yasal aşama arkadaşlığı ), davanın konusu para ise; ortaklar bu borçtan müteselsil sorumlu bulunduklarından ortaklardan biri, bazıları yada tümüne karşı ( ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı ) yasal aşama açılabilecektir.Zira 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun163. Maddesi uyarınca “Alacaklı, borcun tamamının veya bir kısmının ifasını, dilerse borçluların hepsinden, dilerse yalnız birinden isteyebilir.

Borçluların sorumluluğu, borcun tamamı ödeninceye kadar devam eder…”

• Kirada sözleşmeden doğan para borçlarında.

• Haksız fiillerde.

YARGITAY HUKUK GENEL KURULU E. 2017/22-2187 K. 2021/621 T. 27.5.2021

“…Davanın birden fazla kişi hakkında aynı veya benzer sebepten doğması hâline gelince; aynı sebepten maksat yalnız yasal sebep olmayıp bir olaya, yani aynı vakıaya ve fakat farklı hukukî sebeplere dayanılarak da birden fazla kişinin yasal aşama açması veya yasal aşama edilmesi olanaklıdır.Örneğin sebepsiz iktisap hükümlerine göre sorumlu olan kişilere karşı ve haksız fiili birlikte işleyen kişilere karşı birlikte yasal aşama açılabilir. Burada da ihtiyari yasal aşama arkadaşlığı söz konusudur…”