* CRA TAKP DOSYASININ LEMDEN KALDIRILMASI (Takip Derdest Kalmaya Devam Edeceinden Takibin Yapld Tarihte lemekte Olan Zamanam Sresi Kesildii - cra Takibinde Dosyann lemden Kaldrlmas le Zamanamn Kesici Etkisinin Ortadan Kalkt Ynndeki Gerekenin Yerinde Olmad/Alacak Davas)
* ALACAK DAVASI (Eser Szlemesinden Kaynaklanan - cra Takibinde Dosyann lemden Kaldrlmas Halinde Takip Derdest Kalmaya Devam Edeceinden Takibin Yapld Tarihte lemekte Olan Zamanam Sresi Kesildii/Kesilip Yeniden lemeye Balayan Zamanam Sresi Gemediinden Def'in Reddi Gerektii)
* ESER SZLEMES (Alacak Davas - Be Yllk Zamanam Sresine Tabi Bulunduu/Davac Tarafndan Takibin Yapld Tarih tibariyle Henz Be Yllk Zamanam Sresinin Dolmad/Takibin Yapld Tarihte lemekte Olan Zamanam Sresinin Kesildii)
* ZAMANAIMININ KESLMES (cra Takibinde Bulunulmasnn Zamanamn Kesen Sebepler Arasnda Yer Almakta Olduu/cra Takibinde Dosyann lemden Kaldrlmas Halinde Takip Derdest Kalmaya Devam Edeceinden Takibin Yapld Tarihte lemekte Olan Zamanam Sresinin Kesildii - Alacak Davas)
818/m.126/IV,133/II
6098/m.147/6,154/2
ZET:Yasal Aşama, eser szlemesinden kaynaklanan alacak istemine ilikindir. Zamanamnn kesilmesi, borlunun veya alacaklnn veya hakimin belli fiillerinin sonucu olarak, ilemi bulunan zamanam sresinin yanmas ve kesilmeye neden olan olaydan itibaren yeni bir zamanam sresinin ilemeye balamasdr. Yasal Aşama konusu alacak, eser szlemesinden kaynaklanmakta olup BK'nun 126/IV. (TBKnun 147/6.) maddesinde ngrlen 5 yllk zamanam sresine tabi bulunmaktadr. Dosya ierisindeki belgelerden davacnn ayn alacakla ilgili icra takibi balatt, takip dosyasnn ilemden kaldrld anlalmaktadr.
BK'nun 133/II. (TBKnun 154/2.) maddesi gereince, icra takibinde bulunulmas zamanamn kesen sebepler arasnda yer almakta olup, davac tarafndan takibin yapld tarih itibariyle henz be yllk zamanam sresi dolmam bulunmaktadr. Cra takibinde dosyann ilemden kaldrlmas halinde takip derdest kalmaya devam edeceinden, takibin yapld tarihte ilemekte olan zamanam sresi kesilmitir. Bu nedenle, mahkemenin icra takibinde dosyann ilemden kaldrlmas ile zamanamn kesici etkisinin ortadan kalkt ynndeki direnmesi yerinde deildir.
YASAL AŞAMA:Taraflar arasndaki alacak davasndan dolay yaplan yarglama sonunda; 1. Sulh Hukuk Mahkemesi'nce davann reddine dair verilen 29.12.2011 gn ve 2011/89 E.-2011/1447 K.
Sayl kararn incelenmesi davac vekili tarafndan istenilmesi zerine, Yargtay 15. Hukuk Dairesi'nin 04.05.2012 gn ve 2012/2360 E.-2012/3109 K. Sayl ilam ile;
(... Yasal Aşama eser szlemesinden kaynaklanan alacak istemine ilikindir.
Mahkemece davann zamanam nedeniyle reddine dair verilen hüküm davac vekilince temyiz edilmitir.
Yanlar arasndaki uyumazlk eser szlemesinden kaynaklandndan yklenici tarafndan alacak alacak davas Borlar Kanunu'nun 126/IV. maddesi hkmnce 5 yllk zamanam sresine tabdir. Ayn Kanun'un 128. maddesi gereince zamanam sresi alacan muaccel olduu tarihten itibaren ilemeye balar. BK'nn 133/II. maddesinde icra takibinin yaplmasyla zamanamnn kesilecei kabul edilmitir. Zamanam kesilmesi halinde o tarihten itibaren yeniden alacan tab olduu zamanam sresi ilemeye balayacaktr.
Somut olayda eserin teslim tarihi kesin olarak saptanamamakla birlikte mahkemenin de kabulnde olduu gibi en ge daval defterlerine kaydedildii 31.12.2003 tarihinde teslim edildii ve alacan bu tarihte muaccel olduu kabul edildii takdirde BK'nn 126/IV. maddesinde ngrlen 5 yllk zamanam sresi 31.12.2008 tarihinde dolmu ise de; davacnn ayn alacakla ilgili 5. cra Mdrl'nn 2007/413 Esas sayl dosyasnda icra takibi yapt 12.09.2007 tarihi itibariyle BK'nn 133/II. maddesine gre zamanam sresi kesilmi ve bu tarih itibariyle 5 yllk yeni sre ilemeye balam ve 17.01.2011 yasal aşama tarihinde 5 yllk zamanam sresi dolmamtr.
Cra dosyasnn ilemden kaldrlm olmas takibin yaplmam olduu sonucunu dourmayacandan zamanamnn kesici etkisini kaldrmaz.
Bu vaziyette yasal aşama tarihi itibariyle kesilip yeniden ilemeye balayan zamanam sresi gemediinden buna ynelik def'in reddi ile iin esasna girilerek sonucuna uygun bir hüküm verilmesi gerekirken yanl deerlendirme ile zamanamndan ret hüküm verilmesi doru olmam, kararn bozulmas uygun bulunmutur...),
Gerekesiyle, bozularak dosya yerine geri evrilmekle, yeniden yaplan yarglama sonunda, mahkemece nceki kararda direnilmitir.
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararnn sresinde temyiz edildii anlaldktan ve dosyadaki katlar okunduktan sonra gerei grld:
HÜKÜM:Yasal Aşama, eser szlemesinden kaynaklanan alacak istemine ilikindir.
Davac vekili, daval ile mvekkili arasnda davalya ait konut inaatnn kablo ekimi, bo pano montaj ile montaja hazr hale getirme ii konusunda szleme imzalandn, mvekkilinin szleme ile yklendii edimini yerine getirmesine ramen davalnn demesi gereken bedelin bir ksmn demediini belirterek, 7.700,00 TL bakiye alacan 13.08.2003 tarihinden itibaren ileyecek ticar faiziyle davaldan tahsiline hüküm verilmesini talep ve yasal aşama etmitir.
Daval vekili, mvekkili kooperatif ile davac arasnda elektrik tesisat yapm hususunda 05.09.1999 günlü eser szlemesi imzalandn, BK m.355 gereince, eser szlemesinin be yllk zamanam sresine tabi olduunu, davacnn ii 2003 ylnda tamamladn, sekiz yllk aradan sonra alan davada zamanam sresinin getiini belirterek, davann reddine hüküm verilmesini talep etmitir.
Yerel Mahkemece, alacan muaccel olduu 31.12.2003 tarihinden davann ald 27.01.2011 tarihine kadar be yllk zamanam sresinin getii, her nekadar davac tarafndan daval hakknda icra takibi yaplmsa da takip dosyas yasal bir yllk sre ierisinde takip edilmemesi sebebiyle ilemden kaldrldndan, zamanamnn kesilmesi eklinde meydana gelen sonularn ortadan kalkt gerekesiyle davann reddine dair verilen hüküm, davac vekilinin temyizi zel Dairece yukarda yazl gerekeyle bozulmu; Yerel Mahkemece, nceki kararda direnilmitir.
Direnme hkmn davac vekili temyiz etmitir.
Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu'nun nne gelen uyumazlk; alacan tahsili amacyla balatlan icra takibinde dosyann "ilemden kaldrlmas" halinde, zamanam sresinin kesilip kesilmeyecei noktasnda toplanmaktadr.
Uyumazln zmlenmesi iin zamanam kavram zerinde durulmaldr.
Mlga 818 sayl Borlar Kanunu (BK)'nun 125-140. (6098 sayl Trk Borlar Kanunu(TBK)'nun 146-161.) maddelerinde dzenlenmi bulunan zamanam, alacak hakknn, belli bir sre kullanlmamas yznden yasal aşama edilebilme niteliinden yoksun kalmasn ifade etmektedir.
Borcun zamanamna uramasyla, bor (alacak) sona ermez, sadece alacaklnn yasal aşama yoluyla alacan elde etme olana, "alacan yasal aşama edilebilme nitelii" ortadan kalkar. Zamanamna uram bir bor, ifa edilebilen, fakat yasal aşama edilemeyen eksik bir bortur.
Zamanamna uram bor ifa edilirse, ifa geerlidir, bir balama veya alacakl ynnden bir "sebepsiz zenginleme" sz konusu deildir. Borlu, borcun zamanamna uradn bilmediini, bu nedenle hataen (yanlarak) demede bulunduunu ileri srerek verdiini geri isteyemez(BK m. 62; TBK m. 78/2).
Zamanam yasal adan "def'i" (kiisel savunma nedeni) niteliindedir. Borlu borcunu ifadan kanmak istiyorsa, zamanam definde bulunup, alacan zamanamna uradn, yasal aşama edilebilme niteliini kaybettiini ileri srebilir(BK m. 140; TBK m. 161).
BK m. 140da aka belirtildii zere, "zamanam ileri srlmezse, hakim bunu kendiliinden gznne alamaz".
Bir alacan zamanamna uramas yani alacan "yasal süreç edilebilme" niteliini kaybetmesi iin, "zamanam sresi"nin gemesi gerekir.
BKnun 125. maddesi: Bu kanunda baka suretle hkm mevcut olmad takdirde, her yasal aşama on senelik mruru zamana tabidir.
Hkmn iermektedir.
BK m.125'de ngrlen zamanam sresi genel bir sre olup, maddede de ifade edildii zere aksine bir hkm bulunmad hallerde btn alacaklar iin geerlidir. Aksine hkmn bulunduu hallerden birisi bu maddeyi takip eden 126. Maddede dzenlenmitir. Anlan maddede be yllk zamanamna tabi olan alacaklar alt bent halinde hkme balanmtr.
Kanunlarda, BK m. 125 ve 126'de ngrlen be ve on yllk zamanamndan farkl zamanam sreleri de vardr (rnein, TMK m. 639; TBK m. 72; BK.
M. 60, 66 gibi).
BK m. 128'a gre, szlemeden doan alacaklarda Mruru zaman alacan muaccel olduu zamandan balar.
Borcun yerine getirilmesi bir sreye balanmamsa, borcun doumu ile birlikte alacak "muaccel" olur (BK m. 74; TBK m. 90) ve borcun doumu ile birlikte zamanam ilemeye balar". Szlemeden doan borlarda zamanamnn ilenmeye balamas iin alacan muaccel (istenebilir) olmas yeterlidir.
Alacakl, alacann varlndan haberdar olmasa dahi, alacan muaccel olmasyla birlikte, zamanam sresi iler.
Borcun ifas bir sreye balanmsa, alacak, srenin dolmas ile, ifa gnnn gelmesiyle muaccel olur ve o gnden itibaren zamanam iler.
Bir bor ilikisinden (rnein kira szlemesinden) muacceliyet tarihleri farkl, ayn nitelikte birden ok bor domusa, zamanam her alacak iin o alacan istenebilecei tarihten itibaren ilemeye balar.
Alacan muacceliyeti, alacaklnn bir bildirimine (ihbarna) bal ise, zamanam bu bildirimin yaplabilecei gnden itibaren iler (BK m. 128; TBK m. 149/2).
Taliki (erteleyici) arta bal borlarda zamanam, artn gerekletii, bu suretle alacaklnn borcun ifasn isteyebilecei tarihten itibaren ilemeye balar. Buna karlk, infisahi (bozucu) arta bal borlarda, arta ramen zamanam iler.
Zamanam sresi ilemeye baladktan sonra borlunun baz eylemleri, borla ilikisinin devam ettiini ve bu ilikiyi devam ettirdiini, alacaklnn baz eylemleri ise alacakla ilikisinin devam ettii ve hakknn peinde olduunu ortaya koyabilir. Bu eylemlere ramen, zamanam sresinin ilemeye devam ettiini ve borcu sona erdirdiini kabul etmek gtr.
Bunun dnda baz alacaklarn nitelikleri ya da alacakl ile borlu arasndaki ilikinin zel nitelii zamanam sresinin ilemesini hakl gstermeyebilir. Bu mantktan hareket eden Trk Borlar Yasasında, zamanamn durduran ve kesen sebeplere yer vermitir
Zamanamnn durmas demek, o ana kadar ilemi olan zamanam sresinin iledii noktada durmas, buna yol aan sebebin ortadan kalkt andan itibaren kald yerden ilemeye devam etmesi demektir. Daha nce ilemeye balam bulunan zamanam durmusa, sebep ortadan kalknca, zamanam kald yerden ilemesini srdrr. Dier bir deyile, ilemi bulunan sreler dikkate alnr, geri kalan sre iin zamanam yeniden ilemeye devam eder (BK m. 132; TBK m. 153).
Zamanamnn kesilmesi (kat') ise, borlunun veya alacaklnn veya hakimin belli fiillerinin sonucu olarak, ilemi bulunan zamanam sresinin yanmas ve kesilmeye neden olan olaydan itibaren yeni bir zamanam sresinin ilemeye balamasdr.
Zamanamnn kesilmesi iin, zamanamnn ilemekte olmas gerekir.
Zamanam sresi dolmusa, zamanamnn kesilmesi sz konusu olmaz.
Zamanamn kesen sebepler BK m.133 ve 136'da (TBK m.154 ve 157'de) gsterilmitir. Bu maddelere gre zamanam: borlunun bir fiili ile; alacaklnn bir fiili ile; yarglama ve takibe ilikin bir ilemle; yargcn emir ve hkmyle kesilebilir.
BK m. 133/1 (TBK 154/1)'e gre borlunun borcunu kabul ettiini gsteren, borcun ksmen denmesi, gvence verilmesi gibi fiiller bizzat borlu tarafndan veya onun onay ile nc ahs tarafndan yapld takdirde zamanam kesilir. Nc ahsn, borlunun bilgisi dnda alacaklya demede bulunmas zamanamn kesmez.
BK m. 133/2 (TBK m. 154/2)'ye gre, alacakl, yasal aşama veya def'i yoluyla yargı merciine veya hakeme bavurmusa veya icra takibinde bulunmusa veya iflas masasna bavurmusa zamanam kesilir.
Yasal Aşama, yasal aşama dilekesinin kaydedildii tarihte alm olur (HMK m. 118). Alacakl alacann bir ksm iin (dier ksma ilikin isteini sakl tutarak) yasal aşama amsa, veya alacann bir ksm iin icra takibinde bulunmu ise, zamanam sadece yasal aşama veya takip edilen ksm iin kesilir.
BK m. 136/1 (TBK m. 157/1) e gre, bir yasal aşama veya def'i ile kesilmi bulunan zamanam, yasal aşama sresince iki tarafn yarglama ile ilgili her ileminden veya yargcn her kararndan sonra (kesilir ve) yeniden ilemeye balar.
Yasal Aşama veya def'i reddedilirse zamanam kesilmi olmaz.
Ancak yasal aşama esastan reddedilmemise, davann yeniden almas mmknse, fakat davann ald (def'in ileri srld) gn ile reddedildii tarih arasnda geen zaman iinde zamanam sresi dolmusa, TBK m. 158'de (BK m. 137'de), belli haller iin alacakl yararna (reddin kesinletii tarihten itibaren ileyecek) bir ek sre ngrlmtr. TBK m. 158'e gre, yasal aşama veya def'i, mahkemenin yetkili veya grevli olmamas ya da dzeltilebilecek bir yanllk yaplmas yahut vaktinden nce alm olmas nedeniyle reddedilmi olup da o arada zamanam veya hak drc sre dolmusa, alacakl altm gnlk ek bir sre iinde haklarn kullanabilir.
BK m. 136/2 (TBK m. 157/2) ye gre, zamanam, icra takibi ile (kovuturulmas ile) kesilmise alacan takibine ilikin her ilemden sonra yeniden ilemeye balar.
Zamanam kesilince, kesilmeden itibaren yeni bir sre ilemeye balar (BK m. 135/1). Zamanamnn kesilmesinden sonra ileyecek yeni zamanam sresi, eski (kesilen) zamanamnn ayndr. Rnein, be yllk bir zamanam sresi kesilmise, yeniden ilemeye balayacak zamanam sresi de be yldr.
Bu genel kurala, BK m. 135/2'de (TBK m. 156/2'de) iki istisna getirilmitir: Bor bir senetle tannm veya kesinlemi, yargı mercii veya hakem hüküm ile sabit olmusa kesilen sre daha ksa olsa bile, yeni zamanam sresi daima on yldr.
Yeri gelmiken uyumazln zm iin icra takibinin ilemden kaldrlmasn dzenleyen Knun 78. maddesi zerinde durmakta yarar bulunmaktadr.
Knun 78. maddesi:
Deme emrindeki mddet getikten ve borlu itiraz etmi ise itiraz refolunduktan sonra mal beyann beklemeksizin alacakl haciz konmasn isteyebilir.
(Deiik fkra: 06/06//9 md.) Haciz istemek hakk, deme emrinin teblii tarihinden itibaren bir sene gemekle der. Tiraz veya yasal aşama halinde bunlarn vukuundan hkmn katilemesine kadar veya alacaklyla borlunun icra dairesinde taksit szlemeleri yapmalar halinde taksit szlemesinin ihlaline kadar geen zaman hesaba katlmaz.
Alacakl isterse, haciz talebinin vukuuna dair bir vesika verilir. Bu vesika hi bir har ve resme tabi deildir.
Haciz talebi kanuni mddet iinde yaplmaz veya geri alndktan sonra bu mddet iinde yenilenmezse dosya muameleden kaldrlr.
Yeniden haciz istemek, alacakl tarafndan vukubulan yenileme talebinin borluya tebliine mtevakkftr. Lama mstenit olmayan takiplerde yenileme talebi zerine yeniden har alnr Yenileme masraf ve harlar borluya tahmil edilmez.
Hkmn iermekte olup alacaklnn haciz isteme hakk, bir yllk sreye tabidir.
Haciz isteme hakk, deme emrinin teblii tarihinden itibaren bir yl gemekle der (K. M.78/II. C.1). Alacakl, bir yllk sre (K.
M.78/II) iinde haciz talebinde bulunmaz veya bir yl iinde yapt haciz talebini geri alp da (ayn) bir yllk sre iinde yeniden haciz talebinde bulunmaz ise, takip dosyas ilemden kaldrlr (K. M.78/IV). Bu halde, takip dosyas yalnz ilemden kaldrlr; yoksa icra takibi dmez (son bulmaz). Cra Hukukunda takibin yaplmam saylmasna dair bir kurum bulunmadndan icra takibi derdest kalmakta devam eder.
Bu halde alacakl yenileme talebinde bulunmak suretiyle ayn takip dosyasnda haciz isteyebilir (K. M. 78/V). Takip ilama dayal deil ise, yeniden bavurma harc ve pein har alnr ve bu harlar borluya ykletilemez. Hemen belirtmek gerekir ki, bu vaziyette borluya yenileme tebli edilir.
Yeniden deme emri tebli edilmez. Yenileme emri teblii borluya itiraz hakk vermez. Kesinleen takibe devam edilir.(HGKnun 15.05.2013 gn ve 2012/13-1395 E., 2013/703 K. Sayl ilam)
Yukarda yaplan aklamalar nda somut olay deerlendirildiinde;
Yasal Aşama konusu alacak, eser szlemesinden kaynaklanmakta olup BK'nun 126/IV. (TBKnun 147/6.) maddesinde ngrlen 5 yllk zamanam sresine tabi bulunmaktadr.
Dosya ierisindeki belgelerden davacnn ayn alacakla ilgili 5. cra Mdrl'nn 2007/413 Esas sayl dosyas ile 12.09.2007 tarihinde icra takibi balatt, 18.11.2008 tarihinde de takip dosyasnn ilemden kaldrld anlalmaktadr.
Alacan 31.12.2003 tarihinde muaccel olduu konusunda ise uyumazlk bulunmamaktadr.
BK'nun 133/II. (TBKnun 154/2.) maddesi gereince, icra takibinde bulunulmas zamanamn kesen sebepler arasnda yer almakta olup, davac tarafndan takibin yapld 12.09.2007 tarihi itibariyle henz be yllk zamanam sresi dolmam bulunmaktadr. Az yukarda da bahsedildii zere, icra takibinde dosyann ilemden kaldrlmas halinde takip derdest kalmaya devam edeceinden, takibin yapld 12.09.2007 tarihinde ilemekte olan zamanam sresi kesilmitir. Bu nedenle, mahkemenin icra takibinde dosyann ilemden kaldrlmas ile zamanamn kesici etkisinin ortadan kalkt ynndeki direnmesi yerinde deildir.
Hal byle olunca; ayn hususa iaret eden ve Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen zel Daire bozma kararna uyulmas gerekirken, nceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykrdr.
Aklanan nedenlerle direnme hüküm bozulmaldr.
SONU:Davac vekilinin temyiz itirazlarnn kabul ile direnme kararnn bozma ilamnda ve yukarda gsterilen nedenlerden dolay 6217 sayl Yasanın 30. maddesi ile 6100 sayl Hukuk Muhakemeleri Kanununa eklenen Geici Madde 3 atfyla uygulanmakta olan 1086 sayl Hukuk Usul Muhakemeleri Kanununun 429. maddesi gereince BOZULMASINA, istek halinde temyiz pein harcnn yatrana geri verilmesine, ayn Kanun'un 440. maddesi uyarnca hüküm dzeltme yolu kapal olmak zere, 18.09.2013 gnnde oybirliiyle hüküm verildi.