Yazar: Güncellendi:08 MartUsul Hukuku

Görevsizlik Hükmü Nedir?Görevsizlik Hükmü, bir mahkemenin önündeki davada kendisinin görevli olmadığını belirten ve dosyayı görevli olan başka bir mahkemeye göndermeye hüküm verdiği durumdur. Ceza ve hukuk davalarında hangi mahkemenin görevli olduğu kanunlarla belirlenir. Yargı Mercii, davanın her aşamasında kendiliğinden görevsizlik hükmü verebilir. Bu hüküm ile yargı mercii, özel hukuk davalarında davacının talebiyle, ceza davalarında kendiliğinden yasal aşama dosyasını görevli mahkemeye gönderir.

Görev kuralları, kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflar arasında görev değişikliğine yönelik sözleşme yapılamaz.

Sayfa içeriği:

Toggle9 Dakikalık Okuma

• Görevsizlik Kararı Hangi Durumlarda Verilir?
• Görevsizlik Kararı Sonrası Süreç Nasıl İşler?
• Görevsizlik Kararına İtiraz Edilebilir Mi?
• Görevsizlik Kararının Hukuki Dayanağı Nedir?
• Yargıtay Kararları ve Görevsizlik
• Görevsizlik Kararı İle Yetkisizlik Kararı Arasındaki Farklar Nelerdir?
• Görevsizlik Kararı Verilmesi Halinde Davanın Yeniden Açılması
• Dikkat Edilmesi Gerekenler
• Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Görevsizlik Hükmü Hangi Durumlarda Verilir?

Görevsizlik hükmü, mahkemelerin görev alanı dışında bir davayı ele alması hâlinde verilir. Mahkemeler, davanın konusuna, niteliğine ve miktarına göre belirli davalarda görev yapar. Görevsizlik hükmü, en çok şu durumlarda gündeme gelir:

1. Yanlış Mahkemede Açılan Yasal Aşama:Örneğin, ticari bir davanın sulh hukuk yargı makamı yerine asliye ticaret mahkemesinde açılması gerekebilir.
2. Özel Hukuk Mahkemelerinde Görevsizlik Hükmü:Özel hukuk davalarında mahkemelerin görev alanı, esas olarak6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK)ile belirlenmiştir. HMK, malvarlığına ilişkin davalar, şahıs varlığı hakları gibi konularda hangi mahkemenin görevli olduğunu açıklar.

   Mahkemenin, açılan davaya bakma yetkisi yoksa “görevsizlik hükmü” verilir ve dosya, görevli mahkemeye gönderilir. Örneğin, HMK’ya göre malvarlığına ilişkin davalarda genellikle asliye hukuk yargı mercileri görevliyken, kira ilişkisi gibi belirli davalarda sulh hukuk yargı makamı görevli olabilir.

3. Ceza Mahkemelerinde Görevsizlik Hükmü:Ceza davalarında ise mahkemelerin görev alanı,5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK)ile belirlenir. CMK, suçun niteliğine göre hangi ceza mahkemesinin görevli olacağını belirler. Örneğin, 10 yıl veya daha az hapis cezası gerektiren davalara asliye ceza yargı makamı, 10 yıldan fazla hapis cezası gerektiren davalara ağır ceza yargı makamı bakmakla görevlidir.

   Ceza yargı makamı, suçun niteliğinde veya delillerin hâlinde bir değişiklik fark ederse görevsizlik hükmü verebilir. Ancak, CMK 6. Maddeye göre suçun yasal niteliği değiştiğinde dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.

4. Mahkemenin Görev Kurallarına İlişkin İnceleme:Mahkemeler, görev kurallarını yasal aşama şartı olarak değerlendirir ve davanın her aşamasında kendiliğinden göreve ilişkin inceleme yapabilir. Taraflar, yargılamanın her aşamasında görev itirazında bulunabilir.

Görevsizlik hükmü örnekleriÖzel Hukuk Yargı Makamı görevsizlik hükmü örnek metni:“Gereği Düşünüldü: Davaya bakmakla görevli mahkemenin “Sulh Hukuk Yargı Makamı” olduğu anlaşılmakla, mahkememizin görevsizliğine, 2 haftalık yasal süresi içinde başvuru halinde dosyanın görevli mahkemesine gönderilmesine hüküm verildi.”

Ceza Yargı Makamı görevsizlik hükmü örnek metni:“Sanık Zafer hakkında, Basit Tehdit, Hakaret, Sesli Yazılı veya Görüntülü Bir İleti İle Hakaret suçundan dolayı cezalandırılması istemiyle Mahkememize kamu davası açılmış ise de; sanığın üzerine suçun yağma suçunu oluşturup oluşturmayacağının değerlendirilmesi ve bu husustaki yargılamayı yapmak ve delilleri değerlendirme görevinin Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu anlaşıldığından, CMK. nun 3.

Ve devamı maddeleri gereğince MAHKEMEMİZİN GÖREVSİZLİĞİNE, Sanığın eylemi nedeni ile yargılaması yapılmak üzere dosyanın görevli ve yetkili NÖBETÇİ AĞIR CEZA MAHKEMESİNE GÖNDERİLMESİNE, Mahkememiz esasının bu şekilde kapatılmasına, Yargılama giderlerinin görevli mahkemece hüküm altına alınmasına hüküm verildi.”

Görevsizlik Hükmü Sonrası Aşama Nasıl İşler?

Özel hukuk davalarında görevsizlik hükmü sonrası aşama,Tarafların bu karara nasıl tepki verdiğine bağlı olarak ilerler. Öncelikle, görevsizlik hükmü verildiğinde taraflardan biri, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmelidir. Eğer bu süre içinde dilekçe ile talep yapılmazsa, yasal aşama açılmamış sayılır ve görevsizlik hükmü veren yargı mercii bu konuda resen hüküm verir.(Görevsizlik kararı üzerine dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi dilekçesini inceleyiniz)Dosya, görevli mahkemeye gönderildiğinde, bu yargı mercii taraflara kendiliğinden davetiye gönderir ve davaya kaldığı yerden devam eder. Tarafların görevsiz mahkemede yaptığı usul işlemleri, görevli mahkemede de geçerli kabul edilir.

Ceza davalarında görevsizlik sonrası süreçte ise, tarafların 7 gün içerisinde itiraz hakkı bulunmaktadır. 7 gün içerisinde itiraz edilmezse görevsizlik hükmü kesinleşir, yargı mercii kendiliğinden veya tarafların talebi ile dosyayı görevli mahkemeye gönderir.

Görevli yargı mercii yargılama kaldığı yerden devam eder, taraflara tebligat gönderir.

Görevsizlik Kararına İtiraz Edilebilir Mi?

Görevsizlik kararına itiraz edilebilir. İtiraz üzerine, dosya itirazı incelemekle görevli üst mahkemeye gönderilir. Burada ceza ve hukuk davalarına göre aşamalar gerek süreler yönünden gerek üst mahkam yönünden oldukça farklıdır. Ayrı ayrı izah edelim:

• Özel Hukuk Davalarında Görevsizlik Kararına İtiraz:Özel hukuk davalarında görevsizlik kararına itiraz mümkündür.

  Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kapsamında, mahkemenin görevsizlik hükmü vermesi hâlinde, taraflar bu karara itiraz edebilir. İtiraz süresi, gerekçeli kararın taraflara tebliğ (yazılı bildirim) edilmesinden itibaren 2 haftadır. Bu süre içinde, hükmü veren mahkemeye başvurarak itiraz dilekçesi sunulmalıdır. İtirazın yapılması halinde, dosya, itirazı incelemeye yetkili olan Bölge Adliye Mahkemesi’ne gönderilir.

• Ceza Davalarında Görevsizlik Kararına İtiraz:Ceza davalarında da görevsizlik kararına itiraz mümkündür.

  Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) uyarınca, bu itiraz da kararın tefhim veya tebliğ edilmesinden itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır. İtiraz edildiğinde, dosya itirazı incelemeye yetkili olan bir üst mahkemeye gönderilir. İtirazın incelenmesi sonrasında, üst yargı mercii görevsizlik kararını onaylayabilir ya da hükmü bozarak davanın mevcut mahkemede devam etmesini kararlaştırabilir​. Örneğin, asliye ceza mahkemesinin verdiği görevsizlik kararına itiraz edilirse, dosya, o ildeki ağır ceza mahkemesine gönderilir.

  Görevsizlik hükmü veren ağır ceza mahkemesinin itirazı hâlinde ise, itirazı inceleyecek yargı mercii yine üst derece bir yargı mercii olacaktır.

Görevsizlik Kararının Yasal Dayanağı Nedir?

Görevsizlik kararının yasal dayanağı, özel hukuk davaları ve ceza davalarına göre farklı kanunlarla düzenlendiğini yukarıda açıklamıştım. Her iki yasal aşama türüyle ilgili yasa maddelerinin özetlerini sırasıyla şu şekilde belirtelim:

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 1:Mahkemelerin görevi, sadece kanunla düzenlenir ve kamu düzeniyle ilgilidir.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 2:Asliye hukuk yargı mercileri, malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme yoksa görevlidir.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 4:Sulh hukuk yargı mercileri; kira alacak davaları, mal paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi davaları, zilyetlik koruma davaları ve kanunla belirlenen diğer davalara bakar.
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 20:Görevsizlik veya yetkisizlik hükmü üzerine yapılacak işlemler
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 331/2:Görevsizlik veya yetkisizlik hükmü sonrası davaya başka mahkemede devam edilirse, yargılama giderlerine o yargı mercii hüküm verir. Devam edilmezse, ilk yargı mercii talep üzerine davacıyı yargılama giderlerini ödemeye mahkûm eder.
• Ceza Muhakemeleri Kanunu Madde 3:Mahkemelerin görevleri kanunla belirlenir.
• Ceza Muhakemeleri Kanunu Madde 4:Yargı Mercii, kovuşturmanın her aşamasında görevli olup olmadığını kendiliğinden (re’sen) belirleyebilir. Görev uyuşmazlığı hâlinde, görevli mahkemeyi ortak yüksek yargı mercii belirler.
• Ceza Muhakemeleri Kanunu Madde 5:İddianamenin kabulünden sonra davanın mahkemenin görevini aştığı anlaşılırsa, dosya görevli mahkemeye gönderilir.

  Adli yargıda verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz edilebilir.

• Ceza Muhakemeleri Kanunu Madde 6:Suçun yasal niteliğinin değiştiği gerekçesiyle duruşma sırasında görevsizlik hükmü verilip dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.
• Ceza Muhakemeleri Kanunu Madde 7:Görevli olmayan yargı mercii veya hakimin yaptığı işlemler, yenilenemeyecekler dışında geçersizdir.

Yargıtay Kararları ve Görevsizlik

Yargıtay’ın görevsizlik kararları ile ilgili çeşitli içtihatları, alt mahkemelere ve vatandaşlara yol gösterici niteliktedir. Bazı Yargıtay kararlarının önemli özetleri:

• Nitelikli dolandırıcılık suçu Ağır Ceza Mahkemesinin görev alanındadır:Yargıtay, asliye ceza mahkemesinin, nitelikli dolandırıcılık suçuna ilişkin olarak kendisini görevli görmesi ve hüküm kurması doğru bulunmamıştır. Yargıtay, bu suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girdiğini belirterek görevsizlik hükmü verilmesi gerektiği yönünde hüküm vermiştir​. (Yargıtay 15. Ceza Dairesi 2019/10102 Esas, 2020/1052 Hüküm sayılı hükmü)
• Görevsizlik hükmü veren mahkemeye başvuru yapılarak görevli mahkemeye sevk istenir:Yargıtay kararlarında, görevsizlik hükmü sonrası dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvurunun görevsizlik hükmü veren mahkemeye yapılması gerektiği belirtilmiştir.

  Böylece, yargı mercii pratik bir yol izleyerek, dosyayı doğru mahkemeye sevk eder. Tarafların bu başvuruyu zamanında yapmaları gerektiği, aksi takdirde davanın açılmamış sayılacağı uyarısı da Yargıtay kararlarında yer alır.

• Görev ve yetki uyuşmazlığı varsa, öncelikle görev çözümlenir:Yargıtay Ticaret Dairesi, görev ve yetki meseleleri birleştiğinde, öncelikle görev meselesinin çözülmesi gerektiğini belirtmiştir. Yetkisizliğe ilişkin itirazı karara bağlayacak yargı mercii, esas davayı görmeye görevli olan mahkemedir. (Yargıtay Ticaret Dairesinin 2495/1996 esas sayılı hükmü)
• Tahkim itirazının kabulü halinde görevsizlik değil, usulden ret hükmü verilir:Yargıtay hükmünde, tahkim itirazının kabulü üzerine mahkemenin görevsizlik hükmü vermesi yerine, davayı usulden reddetmesi gerektiği vurgulanmıştır. Tahkim, yargı koluna girmez ve bir yasal aşama şartı olmadığı için, görevle aynı nitelikte değerlendirilemez. (Yargıtay 6.

  Hukuk Dairesi 2021/2498 esas sayılı hükmü)

• Görevli mahkemedeki yargılama neticesinde ilk görevsizlik hükmü sebebiyle vekalet ücretine hükmedilemez. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2017/2-3004 esas sayılı hükmü)
• Görevsizlik hükmü kesinleşmeden arabulucuya başvurulabilir:Davacı, görevsizlik hükmü kesinleşmeden arabulucuya başvurmuş ve belgeleri mahkemeye sunmuştur. Ancak mahkemenin, yasal aşama şartı yokluğu nedeniyle davayı reddetmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 2022/4240 esas sayılı hükmü)

Daha detaylı ve teknik konuları içeren görevsizlik kararlarıyla ilgili Yargıtay kararlarına sayfada yer alan Çeşitli Bilgiler kısmından ulaşabilirsiniz.

Görevsizlik Hükmü İle Yetkisizlik Hükmü Arasındaki Farklar Nelerdir?

Görevsizlik hükmü, mahkemenin konuyla ilgili görevli olmadığını belirtir. Yetkisizlik hükmü ise mahkemenin, davanın açıldığı yer bakımından yetkili olmadığını gösterir.

Görevsizlik hükmü görevli mahkemenin tespitine, yetkisizlik hükmü ise davanın hangi yer mahkemesinde görülmesi gerektiğine işaret eder.

Örnek:

• Görevsizlik Hükmü:Bir boşanma davasının sulh hukuk mahkemesinde açılması hâlinde, yargı mercii kendisinin görevli olmadığını belirterek görevsizlik hükmü verir. Boşanma davaları, aile mahkemelerinin görev alanına girer.
• Yetkisizlik Hükmü:Bir boşanma davası, eşlerin son 6 aydan uzun süre birlikte ikamet ettikleri yerden başka bir yerde açılırsa, yargı mercii yetkisizlik hükmü verir. Eşler son 6 aydır ’da ikamet ediyorsa ve yasal aşama ’de açılmışsa, yargı mercii yetkisizlik hükmü vererek dosyanın ’da görülmesi gerektiğini belirtir. Boşanma davalarında, davanın eşlerin son ortak ikametgâh yerindeki mahkemede açılması gerekmektedir.

Görevsizlik Hükmü Verilmesi Halinde Davanın Yeniden Açılması

Güncel Düzenleme:Görevsizlik hükmü verildiğinde, artık yasal aşama “yeniden açılmıyor” ve yeni bir yasal aşama sayılmıyor.

Davacı tarafa 2 hafta içerisinde itiraz etmeyecekse görevli mahkemeye gönderme talebinde bulunması için süre veriliyor. Bu süre içerisinde davacı talepte bulunursa eldeki yasal aşama dosyası olduğu gibi görevli mahkemeye gönderiliyor ve yasal aşama kaldığı yerden devam ediyor. Ancak davacı 2 hafta içerisinde gönderme talebinde bulunmazsa yasal aşama açılmamış sayılıyor. İşte bu durumda ise davanın yeniden açılması mümkün hale gelir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Görevsizlik kararları sonrasında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, ceza ve hukuk davalarındaki farklardır.

Ceza davalarında, görevsizlik hükmü verildiğinde dosya, hüküm kesinleştikten sonra kendiliğinden (re’sen) görevli mahkemeye gönderilir. Bu durumda, tarafların ayrıca bir başvuru yapmasına gerek yoktur; aşama otomatik olarak işler.

Hukuk davalarında ise dosya kendiliğinden gönderilmez. Tarafların, kararın kesinleşmesinden itibaren 2 hafta içinde mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye sevkini talep etmeleri gerekir. Bu süre içinde talep edilmezse, yasal aşama açılmamış sayılır ve hak kaybı yaşanabilir.

Bu nedenle, hukuk davalarında sürecin titizlikle takip edilmesi ve başvurunun zamanında yapılması son derece önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Görevsizlik hükmü ne anlama gelir?
   Mahkemenin, davanın kendi görev alanına girmediğine hüküm vererek davayı görevli başka bir mahkemeye sevk etmesi demektir.
2. Görevsizlik hükmü sonrasında yasal aşama ne olur?
   Yasal Aşama, kararda belirtilen görevli mahkemeye sevk edilir. Davacının bu mahkemede davayı yeniden açması için belirli bir süre tanınır.
3. Görevsizlik hükmü kesin midir?
   Hayır, görevsizlik kararına karşı itiraz edilebilir. İtiraz edilmezse veya itiraz reddedilirse hüküm kesinleşir.
4. Görevsizlik hükmü ile yetkisizlik hükmü arasındaki fark nedir?
   Görevsizlik, mahkemenin yasal aşama konusuna ilişkin görevli olmadığını; yetkisizlik, davanın açıldığı yer bakımından (Örneğin Yargı Mercileri yerine Mahkemelerinde açılmalıydı) yetkili olmadığını gösterir.
5. Görevsizlik hükmü sonrasında aynı harçları yeniden ödemek zorunda mıyım?
   Görevsizlik hükmü sonrasında, HMK’da belirtilen süre içinde görevli mahkemeye başvurulmuşsa, davaya bu mahkemede devam edilir. Bu durumda, davanın görevli mahkemede görülmesi, görevsiz mahkemede açılmış olan davanın bir devamı niteliğinde sayılır.

   Bu nedenle, dosyanın gönderildiği görevli mahkemede yeniden harç alınmaz.

6. Görevsizlik hükmünde vekalet ücreti verilir mi?
   Görevsizlik hükmünde, vekalet ücreti konusunda hüküm, görevsizlik hükmü veren yargı mercii tarafından değil, görevli yargı mercii tarafından verilir. Ancak, davacı yasal süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için dilekçe vermezse, yargı mercii davanın açılmamış sayılmasına hüküm verir ve bu ikinci kararda, davalı lehine vekalet ücretine hükmeder. Görevli mahkemede yargılamanın devam etmesi hâlinde ise sırf görevsizlik hükmü yüzünden vekalet ücreti verilmez. Eski yasa zamanında ise uygulamada vekalet ücretine hükmediliyordu.
7. Görevsizlik hükmü sonrası arabuluculuk yapılır mı?
   Görevsizlik hükmü sonrasında, görevli mahkemede yasal aşama açmadan önce arabuluculuğa başvurmak mümkündür ve yasal bir engel yoktur.
8. Görevsizlik hükmü üzerine dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi süresi nedir?
   Hukuk davalarında 2 hafta, ceza davalarında 7 gündür.
9. Görevsizlik hükmü sonrası cevap dilekçesi nasıl yazılır?
   Dilekçede, davanın reddi, karşı tarafın taleplerinin reddine yönelik açıklamalarda bulunmanız gerekir.
10. Görevsizlik sonrası gönderilen mahkemede dosyamı nasıl takip ederim?
    Dosyanın görevsizlik sonrası gönderildiği ilgili adliyedeki “hukuk yargı mercileri tevzi ön bürosu”ndan dosyanın akıbetiyle ilgili bilgi alabilirsiniz.

    Görevsizlik hükmü veren mahkemenin bilgilerini söylemeniz yeterlidir.

11. Görevsiz mahkemede yasal aşama açılması zamanaşımını keser mi?
    Görevsiz mahkemede yasal aşama açılması, zamanaşımını keser ve bu etki, davanın görevli mahkemede yenilenmesi aşamasında da devam eder.
12. Görevsizlik hükmü kesinleşmeden dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilebilir mi?
    Görevsizlik hükmü kesinleşmeden, dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvuruda bulunulmasında yasal bir engel bulunmamaktadır. 6100 Sayılı HMK’nın 20. Maddesine göre, hüküm kesinleşmeden önce görevsiz mahkemeye başvurulabilir ve bu durumda mahkemenin işin esası hakkında hüküm vermesi gerekir.

: Görevsizlik kararları ve diğer yasal meselelerde, ’da faaliyet veren bir yasal desteği sağlamaktayız., davalarınızın doğru mahkemede ve doğru zamanda açılması konusunda size rehberlik ediyoruz. Görevsizlik kararıyla ilgili tüm süreçlerde profesyonel danışmanlıkhizmetimizden faydalanabilirsiniz.

Uyarı:Bu içerikGenel bilgilendirmeNiteliğindedir; somut olaylar farklılık gösterebilir. Buradaki açıklamalarYasal danışmaDeğildir.

Süreler hak kaybına yol açabilir; dosyanız için profesyonel değerlendirme alınız.