Gerek evlilik birliği devam ederken gerekse boşanma süreçlerinde eşlerin kişisel ve ev eşyaları konusunda itilaf yaşamaları ve ortak bir karara varamamaları halinde eşya alacağı davaları ile karşılaşılmaktadır. Bu kapsamda yaşanan itilaflar üzerine açılacak olan eşya alacağı davaları ile eşlerden her biri diğerinde bulunan eşyasını evlilik birliğinin devamı sırasında ve/veya evlilik birliğinin sonlanması halinde isteyebilecektir.
Bu vaziyette öncelikle belirtmek gerekmektedir ki, eşya alacağı yasal süreci açılabilmesi için eşlerin boşanmış olmaları ya da boşanma yasal süreci açmış olmaları eşya alacağı davaları bakımından bir ön koşul değildir. Taraflar arasındaki mal rejimi sona ermese bile eşya alacağı yasal süreci açılması önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.
Eşya alacağı davaları açısından önemli olan ortada bir eşya alacağı isteği ve isteğe konu eşyanın varlığının, davacıya ait olduğunun ve davalıda kaldığının ispatıdır.
EŞYA ALACAĞI BOŞANMA DAVASI İLE TALEP EDİLEBİLİR Mİ?
Esasen eşya alacaklarının bağımsız birer yasal aşama ile talep edilmesi en uygun yol olacaktır. Ancak uygulamada eşya alacaklarının boşanma ve mal rejimi davalarının içerisinde de talep edildikleri görülmektedir.
Ancak eğer eşya alacağı talepleri boşanma yasal süreci içerisinde talep edilmişse eşya alacağına ilişkin taleplerin boşanmanın eki niteliğinde olmadığı unutulmamalıdır. Boşanmanın eki niteliğinde olmaması ile kast edilen boşanma yasal süreci açılırken alınan başvurma harcının eşya alacağı taleplerini kapsamadığı ve eşya alacağı taleplerine ilişkin olarak mahkemenin inceleme yapıp bir hüküm verebilmesi için nisbi harç ödenmesinin mecburi bir koşul olduğudur. Aksi takdirde usulüne uygun bir şekilde açılmış eşya alacağı davasından söz edilemeyecektir.
Bu vaziyette boşanma yasal süreci açılırken yasal aşama dilekçesinde aynı zamanda eşyalara yönelik talepte bulunulmuş ise yargı mercii tarafından nisbi harcın tamamlanması için davacıya süre verilmesi gerekmektedir. Davacı taraf gerekli açıklamaları yapıp nisbi harcı ödemediği sürece eşyalar bakımından bir inceleme yapılabilmesi hukuken mümkün olmayacaktır.
Bu noktada şu hususa da değinmekte fayda vardır, bazen yasal aşama dilekçesinde eşyalar bakımından hiçbir talep olmadığı halde sonradan verilen dilekçeler ile eşya talebinde bulunulduğu ve eksik harcın tamamlanmaya çalışıldığı görülmektedir.
Ancak yasal aşama dilekçesinde olmayan bir talep yönünden sonradan verilecek beyan dilekçesi ve ödenecek harç ile eşya talebinin yasal aşama konusu yapılabilmesi mümkün değildir. Yani yasal aşama dilekçesinde eşyalarla ilgili bir talep yokken sonradan yapılan isteğe ilişkin harç alınması ortada bir yasal aşama dilekçesi olmadığından yasal aşama açılmış sayılması sonucunu doğurmayacaktır. Bunun yukarıda değinilen yasal aşama dilekçesinde bulunan talep yönünden eksik harcın ikmali ile karıştırılmamasında fayda bulunmaktadır.
Eğer eşya alacağı talepleri boşanma yasal süreci ile birlikte istenmişse boşanma yasal süreci ile eşya alacağı davalarının tefrik edilmesi yerinde olacaktır. Ancak söz konusu davaların tefrik edilmemesi Yargıtay tarafından bozma sebebi olarak kabul edilmemektedir.
EŞYA ALACAĞI TALEBİ NASIL OLMALIDIR?
Eşya alacağı davasında davacının seçimlik hakkı bulunmaktadır.
Yani davacı eşyasını aynen isteyebileceği gibi sadece bedelinin tahsilini de isteyebilir ya da kademeli olarak eşyalar mevcut ise aynen mevcut değilse bedelinin tahsilini talep edebilmektedir.
Davacı davayı açarken aynen yoksa bedelini istemiş olmasına rağmen yargılama sırasında sadece bedelini de talep etme hakkına sahiptir. Yargı Mercii davacının talebi ile bağlıdır. Yani davacı eğer bedelini istemişse yargı mercii eşyanın aynen iadesine hüküm veremez. Yargıtay 6.
Hukuk Dairesi'nin 3/11/2009 günlü ve 5215/9320 sayılı hükmüne göre:
“…istek bedele ilişkindir. Bedel talep edilmesi halinde aynına hükmedilemez…..davacı başkasının kullandığı ve kötü bir görüntü yaratan eşyayı almak zorunda bırakılamaz…. Bu vaziyette mahkemece bilirkişi raporundaki hesaplama doğrultusunda talep edilen eşyaların bedelinin tahsiline hüküm vermek gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmadığından hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir…”
EŞYANIN HANGİ TARİHTEKİ DEĞERİNE HÜKMEDİLİR?
Eşya alacağı davasında davacı sadece eşyanın bedelini istemişse yasal aşama tarihindeki bedele hükmedilebilir. Yani hüküm tarihindeki değerinin ödetilmesine hükmedilemez.
YASAL AŞAMA SIRASINDA EŞYALARIN TESLİM EDİLMESİ HALİNDE DAVANIN AKIBETİ NE OLACAKTIR?
Eğer yasal aşama sırasında yasal aşama konusu edilen eşyalar davacıya teslim edilirse davanın konusuz kalması nedeniyle bu eşyalar hakkında yargı mercii tarafından “hüküm verilmesine yer olmadığı” şeklinde hüküm verilmesi gerekecektir.
Ancak yasal aşama sırasında yapılan teslimin tedbiren yapılan teslim ile karıştırılmaması gerekmektedir.
Eğer tespit yapılıp davacıya tedbiren teslim edilen eşyalar söz konusu ise söz konusu eşyalar bakımından aidiyet çekişmesi giderilmeden yargı mercii tarafından hüküm verilmesine yer olmadığı şeklinde hüküm verilmesi doğru olmayacaktır. Eğer yargılama sırasında tedbiren yapılmış bir teslim söz konusu ise söz konusu eşyalar bakımından çekişmeli hususlar giderilmeden hüküm verilmemelidir.
Yasal Uyarı: İşbu yazı başka bir internet sitesinde ancak makalenin yer aldığı internet adresi linkini içeren aşağıdaki ifadeye yazının başında veya sonunda belirgin bir şekilde yer verilmesi şartıyla yeniden yayımlanabilir veya basılabilir.
“Eşya Alacağı Davası Hukuk Büromuz& Danışmanlık izni dahilinde yeniden yayımlanmaktadır"