Davada Yetkili Yargı Mercii

İçerik

• HMK Yetki Kuralları
• Davalarda Genel Yetkili Mahkeme
  • Birden Fazla Davalı Varsa Yetkili Mahkeme
  • Geçici Yerleşim Yerinde Bulunanlara Karşı Davalarda Yetki
  • Türkiye’de Yerleşim Yeri Olmayanlara Karşı Nerede Dava Açılır?
• Özel Yetkili Mahkemeler
  • Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki
  • Miras Davalarında Yetkili Mahkeme
  • Gayrimenkul Davalarında Yetki
  • Kurum ve Şirketlerin Şubelerine Karşı Davalarda Yetki
  • Haksız Fiil Tazminat Davalarında Yetkili Mahkeme
• Yetki Sözleşmesi
• Yetki itirazı Nasıl Yapılır?
  • Yetkisizlik Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler

HMK Yetki Kuralları

Açılacak davalarda hangi mahkemenin yetkili olduğu konusu Hukuk Yargı Mercileri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Bazı davalarda yetki kuralı, kamu düzenindendir. Bu durumlarda davanın yetkili mahkemede açılıp açılmadığı, itiraz olmasa bile resen gözetilir. Kanunda sayılan bu davalar dışında yetki kuralı kendiliğinden gözetilmez.

Ancak taraflardan birisinin süresi içerisindeki itirazı üzerine yetkisizlik hükmü verilebilir.

Davalarda Genel Yetkili Yargı Mercii

Genel yetki kuralı HMK 6. Maddesinde düzenleniştir.

(1) Genel yetkili yargı mercii, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.
(2)Yerleşim yeri, 22/11/2001 günlü ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir.

(HMK m.6)

Genel yetkili yargı mercii, davalı tarafın yerleşim yeri mahkemeleridir. Görüldüğü gibi, düzenlemede resmi ikametgah değil, yerleşim yerini dikkate alınmıştır.

Medeni Yasa 19. Maddesinde kişilerin yerleşim yeri“bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer”Şeklinde tanımlanmıştır.

Bu tanım uyarınca, kişinin yerleşim yeri ile resmi ikametgahı her zaman aynı olmayabilir. Örneğin, ayrı yaşama hakkına sahip eşin, ikamet kaydı, müşterek hanenin bulunduğu yerde olmakla birlikte, kendisi başka bir şehre yerleşmişse, bu şehirdeBoşanma davasıAçabilir.

Açılacak yasal aşama ile ilgili kanunda özel bir düzenleme yoksa, HMK 6. Maddesine göre yasal aşama genel yetkili mahkemede görülür.

Birden Fazla Davalı Varsa Yetkili Yargı Mercii

Davada birden fazla davalı varsa, yasal aşama bunlardan birisinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir.

Davalı birden fazla ise yasal aşama, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Ancak, yasal aşama sebebine göre kanunda, davalıların tamamı hakkında ortak yetkiyi taşıyan bir yargı mercii belirtilmişse, davaya o yer mahkemesinde bakılır.

(HMK m.7/1)

Ancak yasa, bu yetki kuralının kötüye kullanımı halinde, ilgili davalıya itiraz hakkı tanımıştır.

Davalının itirazı haklı görüşürse, kendisi hakkındaki yasal aşama ayrılarak,Yetkisizlik hükmüVerilir.

Birden fazla davalının bulunduğu hâllerde, davanın, davalılardan birini sırf kendi yerleşim yeri mahkemesinden başka bir mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı, deliller veya belirtilerle anlaşılırsa, yargı mercii, ilgili davalının itirazı üzerine, onun hakkındaki davayı ayırarak yetkisizlik hükmü verir.

(HMK m.7/2)

Geçici Yerleşim Yerinde Bulunanlara Karşı Davalarda Yetki

İşi, görevi veya eğitimi için, asıl yerleşim yeri dışında bulunanlar hakkında açılacak davalarda, bulundukları yer yargı makamı de yetkilidir. Ancak bu yetki kuralının uygulanabilmesi için, geçici olarak bulundukları yerde uzun süre kalacak olmaları şarttır.

Memur, işçi, öğrenci, asker gibi, bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak alacak veya taşınır mal davaları için, orada bulunmaları uzunca bir süre devam edebilecekse, bulundukları yer yargı makamı de yetkilidir.

(HMK m.8)

Yasanın bu düzenlemesi, genel yetkili mahkemenin yetkisini ortadan kaldırmaz. Davacı dilerse bu kişilere karşı davasını, asıl yerleşim yerinde de açabilir. Bu konuda davacının bir tercih hakkı bulunmaktadır.

Türkiye’de Yerleşim Yeri Olmayanlara Karşı Nerede Yasal Aşama Açılır?

Türkiye’de yerleşim yeri olmayanlara karşı davalarda yetki HMK 9.

Maddesinde düzenlenmiştir.

Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili yargı mercii, davalının Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir. Ancak, diğer özel yetki hâlleri saklı kalmak üzere, malvarlığı haklarına ilişkin yasal aşama, itilaf konusu malvarlığı unsurunun bulunduğu yerde de açılabilir.

(HMK m.9)

Madde düzenlemesinde yer alan Mutat mesken Kavramı önem arz etmektedir. Yargı kararlarına göre mutat mesken; kişinin Türkiye’de bulunduğu sürelerde yaşadığı, sosyal çevresinin bulunduğu yer olarak tanımlanmaktadır.

Madde düzenlemesinin devamında,Malvarlığı haklarına ilişkin davalarIn, yasal aşama konusunun bulunduğu yerdeki mahkemelerde açılabileceği düzenlenmiştir.

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının açacağı veya onlara karşı açılacak davalarda Milletlerarası Özel Hukuk Usulü Kanunu 41. Maddesini de dikkate almak gerekir.

Bu düzenlemeye göre Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davalarda;

• Kanunlarda özel yetki hükümleri varsa bu hükümlere göre belirlenecek yer yargı mercileri,
• Böyle bir düzenleme yoksa ilgilinin Türkiye’de yaşadığı yer yargı makamı,
• Halihazırda sakin olduğu yer bulunmuyorsa, Türkiye’deki son yerleşim yeri yargı makamı,
• Son yerleşim yeri de bulunmuyorsa, veya şehirlerinden birinde bulunan mahkemeler yetkilidir.

Özel Yetkili Mahkemeler

Sözleşmeden Doğan Davalarda Yetki

Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Yasanın bu düzenlemesi, genel yetki kuralını ortadan kaldıran bir düzenleme değildir. Sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıklara ilişkin davarda, davalının yerleşim yeri yargı makamı de yetkilidir. Davacı davasını bu mahkemelerden birisinde açabilir.

Miras Davalarında Yetkili Yargı Mercii

KanundaMiras davalarıIçin özel yetki düzenlemesi yapılmıştır.

Buna göre;

• Terekenin paylaşılması, yapılanPaylaşma sözleşmesiNe itiraz,Ölüme bağlı tasarrufun iptaliNe ilişkin davalar veTenkis, miras sebebiyle istihkak ve mirasçılar arasında terekenin yönetimi hakkındaki davalar ile
• Terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak tüm davalarda ölenin son yerleşim yeri yargı makamıKesin yetkiLidir.

Kanunda düzenlenen bu yetki kuralı, kesin kural olduğundan, genel yetkili mahkemelerin yetkisi ortadan kalkar ve mahkemece resen gözetilir.

Düzenleme devamına göre;

• Terekede bulunan bir mala ilişkin istihkak, terekenin yazımı ve tespiti davalarında, malın bulunduğu yer yargı makamı,
• Mirasçılık belgesinin iptaliVe yeni belgenin verilmesine ilişkin davalarda, mirasçılardan her birinin oturduğu yer yargı makamı de yetkilidir.

Gayrimenkul Davalarında Yetki

Taşınmaz davalarıNda yetki kuralı, HMK 12. Maddesinde düzenlenmiştir. Gayrimenkulün aynına, yani mülkiyet hakkına ilişkin davalarda yetki kuralı, kesin kuraldır. Yasal Aşama, yetkili olmayan mahkemede görülemez.

(1) Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalar ile taşınmazın zilyetliğine yahut alıkoyma hakkına ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yer yargı makamı kesin yetkilidir.
(2) İrtifak haklarına ilişkin davalar, üzerinde irtifak hakkı kurulan taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır.
(3) Bu davalar, birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde, diğerleri hakkında da açılabilir.

(HMK m.12)

Düzenlemeye göre, yasal aşama birden çok gayrimenkule ilişkin ise, bunlardan birisinin bulunduğu yer yargı makamı tüm gayrimenkuller için yetkili olacaktır.

İlginizi Çekebilir:Gayrimenkul Davalarında Görevli Mahkeme

Kurum ve Şirketlerin Şubelerine Karşı Davalarda Yetki

Tüzel kişiler,Şirketler Ile özel ve kamu kurumu niteliğindeki kurumlardır.

Tüzel kişilere karşı açılacak davalarda genel kural, bunların merkezlerinin bulunduğu yerdeki mahkemelerin yetkili olmasıdır. HMK 14. Madde düzenlemesine göre; bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda, o şubenin bulunduğu yer yargı makamı de yetkilidir.

Haksız Fiil Ödenek Davalarında Yetkili Yargı Mercii

Yasa düzenlemesine göreHaksız fiilden doğan davalarDa;

• Haksız fiilin işlendiği veya
• Haksız fiil nedeniyle zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu veya
• Haksız fiilden zarar görenin yerleşim yeri yargı mercileri de yetkilidir.

HMK 16. Maddesinin bu düzenlemesi genel yetki kuralını ortadan kaldırmaz.

Bu tür davalar, davalının yerleşim yerinde açılabileceği gibi, davacının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Yine haksız eylem, bu yerlerin dışında başka bir yerde meydana gelmişse, eylemin meydana geldiği veya zararın ortaya çıktığı yer yargı mercileri de yetkili olur.

Yetki Sözleşmesi

Kanunda, tacir ve tüzel kişiler arasında yetki sözleşmesi ile yetkili mahkemenin belirlenebileceği düzenlenmiştir. Bu kişiler, aralarında doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıklar konusunda yetki sözleşmesi ile bir veya birden çok mahkemeyi yetkili kılabilirler. Bu durumda, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça yasal aşama sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır.

Yetki sözleşmesinin geçerli olabilmesi için;

• Itilaf, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konulara ilişkin olmalı,
• Bu konuda kanunla düzenlenen kesin yetki kuralı bulunmamalı,
• Yetki sözleşmesi yazılı olmalı,
• Uyuşmazlığın kaynaklandığı yasal ilişki belirli veya belirlenebilir olmalı,
• Yetkili kılınan mahkemeler açıkça gösterilmelidir.

Yetki itirazı Nasıl Yapılır?

Kesin yetki kuralının geçerli olduğu davalarda yargı mercii yetkili olup olmadığını, yasal aşama sonuna kadar resen gözetir.

Bu tür davalarda, taraflar da yasal aşama sonuna kadar yetki itirazında bulunabilir. Bunun için bir süre sınırlaması yoktur.

Yetkinin kesin olmadığı davalarda yetki itirazıIlk itirazLardandır. Bu durumda, yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Davalı bu süre içerisindeYetki itirazıNda bulunmazsa, davanın açıldığı yargı mercii yetkili hale gelir.

Davalı, yetki itirazında yetkili olan mahkemeyi belirtmek zorundadır. Birden fazla mahkemenin yetkili olduğu durumlarda, hangi mahkemeyi seçtiğini bildirmelidir. Aksi halde yetki itirazı dikkate alınmaz. Yetki itirazı kabul edilirse, yargı mercii yetkisizlik hükmü ile birlikte yetkili mahkemeyi de gösterir.

Yetkisizlik Hükmü Üzerine Yapılacak İşlemler

Yetkisizlik kararının kesinleşmesinden sonra taraflardan birisinin, iki hafta içerisinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemesi gerekir.

Yetkisizlik kararına itiraz edilmişse, süre, itirazın reddi kararının tebliği tarihinde başlar. Talep üzerine yargı mercii dosyayı yetkili mahkemeye gönderir. Dosya kendisine gönderilen yargı mercii de yetkisizlik hükmü verirse, dosya itilaf mahkemesine gider.Itilaf yargı makamı,Hangi mahkemenin yetkili olduğuna kesin olarak hüküm verir.

Taraflardan birisi, süresi içerisinde başvuru yapmazsa, yetkisiz yargı mercii dosyayı tekrar ele alarak,Davanın açılmamış sayılmasıNa hüküm verir. Bu durumda yargılanma giderleri ve karşı vekalet ücreti davacı tarafa yüklenir.

Açılacak davada hangi mahkemenin görevli olacağına ilişkin Görevli Mahkeme Başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

AvukatHizmetleri alanında faaliyet yürütenAvukatlık büromuzA, her türlü yasal sorunda yasal destek için ulaşabilirsiniz.