Boşanma davasında en çok merak edilen konulardan biri maddi ve manevi tazminatlardır. Eşlerin kusurları bu anlamda önem arz etmektedir.
Boşanma davalarında manevi tazminata hükmedilmesinin sebebi boşanma sebeplerinin davacı eşin kişilik haklarını zedelemesi ve bundan dolayı şeref ve haysiyetine yapılmış bir saldırının var olduğunu ve bunun da manevi zarara sebep olmasıdır.
Manevi zarar, bir kişinin haklarının hukuka aykırı bir şekilde ihlal edilmesi sebebiyle meydana gelen acı, elem, ızdırap ve kedere verilen isimdir.
Manevi ödenek ile de kişide meydana gelen bu manevi zararın giderilmesi veya en aza indirilmesi amaçlanmaktadır.
Yazı İçeriği
Boşanma Davalarında Manevi Tazminatın Yasal Dayanağı
Boşanma davalarında talep edilen manevi tazminatın sebebi, boşanmaya neden olan olaylar yüzünden meydana gelen manevi zararın giderilmesidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 174/2 maddesi de manevi zararın azaltılabilmesi için zarar göreni koruyucu bir hüküm getirmiştir. Madde metni şu şekildedir:
“Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî ödenek olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
Bu madde ile yasa koyucu boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakları zedelenen tarafı korumak ve zararını azaltmak istemiştir.
Boşanma Davalarında Manevi Tazminatın Koşulları
Boşanma davalarında manevi ödenek talep edebilmek için aranan şartlar şunlardır:
- Eşlerin boşanmış olması
- Boşanmaya neden olan olaylar yüzünden ödenek isteyen tarafın kişilik haklarının hukuka aykırı olarak ihlal edilmesi
- Manevi ödenek talep edilen eşin daha fazla kusurlu olması
- Eğer boşanma dilekçesinde talep edilmemişse boşanma yasal süreci kesinleştikten sonra en geç 1 yıl içinde boşanma sebebiyle manevi ödenek davasının açılmış olması
Burada en önemli şartlardan biri tarafların boşanmış olmasıdır. Eğer eşler boşanmadan manevi ödenek yasal süreci açmak istiyorlarsa bu vaziyette Türk Borçlar Kanunu genel hükümler gereğince manevi ödenek yasal süreci açılmalıdır.
Hangi Davranışlar Manevi Tazminata Sebep Olur?
Uygulamada daha çok eşlerden kusurlu olan aleyhine manevi ödenek hükmedileceği kabul edilmiştir.
Buna rağmen Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun vermiş olduğu 2022/120 E. 2023/378 K. Sayılı ve 26.04.2023 günlü kararda hangi davranışların manevi tazminata sebep olacağı açıklanmıştır. Şöyle ki;
“Yargıtayın manevi ödeneği gerektirmeyen evlilik birliğine ilişkin uygulamalarına göre salt boşanma hükmü verilmiş olması olgusu nedeniyle manevi ödenek verilemez. Yargıtaya göre salt boşanmış olmak, kişilik haklarına saldırı niteliği taşımaz.
Boşanma hükmü verilmiş olması manevi ödenek ödenmesine gerekçe yapılamaz. Zira evliliğin sona ermesi, tek başına kişilik haklarına saldırı olarak kabul edilemez. Aynı şekilde birlik görevlerini yerine getirmemek, evin ihtiyaçları ile ilgilenmemek, ev kirasını veya faturaları ödememek, evi sebepsiz terk etmek, eve bakmamak, eve geç gelmek, bağımsız konut temin etmemek, birlikte yaşamaktan kaçınmak, çalışmamak, sık iş değiştirmek, mali sorumlulukları yerine getirmemek, yasal aşama açarak fiili ayrılığa yol açma vermek gibi kişilik haklarına saldırı niteliğinde olduğu kabul edilmeyen kusurlu davranışlar nedeniyle manevi ödenek ödenmesine hüküm verilemez.”
Bu karara göre boşanma davalarında manevi tazminata hükmedilebilmesi için kişilik haklarını zedeleyici davranışların varlığı aranmıştır.
Boşanma Davalarında Manevi Tazminatın Hesaplanması
Manevi ödenek kişide oluşan elem, keder ve ızdırap sebebiyle oluştuğundan dolayı hesaplanması güçtür.
Boşanma davalarında hakim manevi tazminata hükmederken tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, yaşlarını, evlilik süresini, saldırı türünü ve yoğunluğunu dikkate almaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2015/9722 E. 2016/883 K.
Sayılı hükmünde bu durumu açıklamıştır. Şöyle ki;
“Boşanmada manevi tazminatın amacı, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın, bozulan ruhsal dengesini telafi etmek, manevi değerlerindeki eksilmeyi karşılamaktır. Onun için, kişilik haklarını ihlal eden fiille, ödenek miktarı arasında makul bir oranın bulunması gerekir. Bir tarafın zenginleşmesine yol açacak sonuçlar doğurur miktarda manevi ödenek takdiri, müesseseyi amacından saptırır.
Hakim, ödenek miktarını saptarken, bir yandan kişilik hakları zedelenen tarafın, ekonomik ve sosyal durumunu ve boşanmada kusuru bulunup bulunmadığını ve varsa kusur derecesini, fiilin ağırlığını; öbür yandan da, kişilik haklarına saldırıda bulunanın kusur derecesini, ekonomik ve sosyal durumunu göz önünde bulundurmak zorundadır.”
Buna göre zararı meydana getiren fiil ile ödenek miktarı arasında bir oran olması ve hükmedilen manevi tazminatın kendisi lehine manevi ödenek hükmedilen tarafı zenginleştirmemesi dikkat edilerek manevi ödenek hesaplaması yapılmaktadır.
Manevi Ödenek Nasıl Talep Edilmeli?
Manevi ödeneği iki yöntemle talep edebilirsiniz. Bunlar:
- Boşanma yasal süreci ile birlikte
- Boşanma yasal süreci kesinleştikten sonra en geç 1 yıl içinde
İki yöntemden hangisi ile talep edilirse edilsin manevi ödenek talebinin yasal aşama dilekçesinde açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
Ayrıca önemli bir diğer husus da manevi ödenek ıslah yoluyla arttırılamayacağı için fazlaya ilişkin haklar saklı tutulamaz. Bundan dolayı yasal aşama dilekçenizde net bir miktar bildirmeniz gerekir.
Hakim talepleriniz ile bağlıdır. Bundan dolayı dilekçenizde yazılı miktarın daha üstüne bir ödenek miktarı hükmetmeyecektir.
Buna rağmen somut olaya göre daha aşağı miktarda tazminata hükmedebilir.
Boşanma Sebebiyle Açılacak Manevi Ödenek Davalarında Zamanaşımı
Eğer manevi ödeneği boşanma yasal süreci ile talep etmemişseniz Türk Medeni Kanunu 178. Maddesi gereğince 1 yıl içinde açacağınız manevi ödenek yasal süreci ile ödenek talep edebilirsiniz.
Çünkü TMK 178“‘Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan yasal aşama hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”Diyerek boşanma sebebiyle açılacak tüm davaları bir zamanaşımı süresine tabi kılmıştır.
Boşanma Sebebiyle Açılacak Manevi Ödenek Davalarında Görevli ve Yetkili Yargı Mercii
Boşanma davalarında veya boşanma davasından sonraki 1 sene içinde açılacak manevi ödenek davasında görevli yargı mercii Aile Mahkemesidir. Aile mahkemesinin olmadığı yerlerde ise bu tür davalara bakmakla görevli yargı mercii Asliye Hukuk Mahkemeleridir.
Boşanma davalarında yetki konusu ise özel hükümlere tabi kılınmıştır. Buna göre yetkili mahkemeyi belirlerken uygulanabilecek iki kural vardır:
- Eşlerden birinin yerleşim yeri
- Davadan önce son altı aydan beri birlikte oturulan yer
Ayrıca şu da belirtilmelidir ki eğer evlilik sonra erdirilmeden önce genel hükümlere göre manevi ödenek yasal süreci açılmak isteniyorsa bu vaziyette görevli yargı mercii Asliye Hukuk Mahkemeleridir.