Hukuk sistemimizde her yasal sürecin kendine has usul kuralları ve süreleri bulunmaktadır. Bu yazımızda konuya dair en çok merak edilen noktaları inceleyeceğiz.
Evlilik birliği nikahla kurulmakta olup evliliğin sona ermesinin en yaygın sebebi boşanmadır. Bunun dışında ölüm, gaiplik, cinsiyet değişikliği, evlenmenin yokluğu veya evlenmenin geçersizliği de evliliği sona erdiren hallerdendir.Boşanma, kanunda yer alan koşulların meydana gelmesi hâlinde bu koşulları sebep göstermek sureti ile açılacak davada evlilik birliğinin yargı mercii hükmü ile sona erdirilmesidir.Boşanma davası, anlaşmalı boşanma davası ve çekişmeli boşanma davası olmak üzere 2 ana başlığa ayrılmaktadır.
İçerikGöster Anlaşmalı Boşanma Davası Nedir? Anlaşmalı Boşanma Davasında Deliller Anlaşmalı Boşanma Davasında Velayet ve Nafaka Anlaşmalı Boşanma Davasında Ödenek ve Mal Paylaşımı Nasıl Olur?Anlaşmalı Boşanma Davası Ne Kadar Sürer? Çekişmeli Boşanma Davası Çekişmeli Boşanma Sebepleri Nelerdir? Çekişmeli Boşanma Davasında Deliller Çekişmeli Boşanma Davasında Velayet ve Nafaka Çekişmeli Boşanma Davasında Ödenek ve Mal Paylaşımı Nasıl Olur? Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Anlaşmalı Boşanma Davası Nedir?
Anlaşmalı boşanma davasıEn az 1 yıldır evli olan çiftler vasıtasıyla açılabilir ve hazırlanan protokolde çiftlerin boşanmanın sonuçları hakkındaki anlaşma koşulları yer alır.
Protokol doğrultusunda yargı mercii boşanma kararına her iki tarafın da hazır bulunduğu bir duruşmada boşanmaya hüküm verecektir. Yasal Aşama çiftlerin son 6 aydır beraber yaşadıkları yer mahkemesinde veya eşlerden birinin ikametgahının bulunduğu yerdeki Aile Mahkemelerinde açılmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Deliller
Anlaşmalı boşanma davasında taraflar boşanmanın neticeleri ile ilgili mutabakata varmış olduğundan mahkemeye delil sunulmasını gerektiren bir aşama olmaz. TaraflarYasal aşama dilekçesiIle birlikte boşanma protokolünü yargı mercii dosyasına ibraz etmelidirler. Ancak taraflar boşanma davasına anlaşmalı olarak devam etmek istemezler ise bu kararlarından cayarlarsa yargı mercii davanın çekişmeli boşanma davasına dönmesine hüküm verecek ve bu kapsamda işlemler artık çekişmeli boşanma davasındaki usule göre devam edecektir.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Velayet ve Nafaka
Anlaşmalı boşanma davalarıTarafların boşanmanın sonuçları hakkında bütünüyle anlaşmaya vardıkları davalardır.
Ancak çocuğun üstün menfaatini yargı mercii her daim gözetmekle yükümlüdür.VelayetVe kişisel ilişki tesisi konularında çocuğun menfaatine olmayan, çocuğu olumsuz etkileyecek bir vaziyet olduğunu tespit eden mahkemenin tarafların bu konudaki anlaşmalarına müdahale etme yetkisi bulunmaktadır.Türk Medeni Kanunu166. Maddesi:“Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.”Hükmünü ihtiva etmektedir. Örneğin yeni doğmuş bir bebek annenin bakım ve gözetimine muhtaçtır. Buna rağmen velayet hakkının babaya verilmesi çocuğun menfaatine aykırıdır.
Dolayısıyla hakim bu noktada takdir yetkisini kullanma hakkına sahiptir.
Anlaşmalı boşanma süreçlerinde protokol ile belirlenen ve mahkemece onanan hükümler davanın kesinleşmesi sonrası kesin hüküm teşkil eder ve bu konularda yeniden bir yasal aşama açılması mümkün olmamaktadır. Velayet bu durumun istisnası niteliğindedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi velayet hakkı çocuğun hak ve menfaatlerinin korunması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenleAnlaşmalı boşanma protokolüIle velayetin hangi ebeveyne verileceği kararlaştırılmış ve yargı mercii bu konuda hüküm vermiş olsa bile velayetin değiştirilmesini gerektiren bir vaziyet olması halindeVelayet hakkıKendisinde olmayan kişi velayetin değiştirilmesi talebi ile yasal aşama açabilecektir.
Bu vaziyet çocuklar için ödenmesi gereken iştirak nafakası bakımından da geçerlidir. İştirak nafakasının artırılması veya ödenmesine hüküm verilmesi için anlaşmalı boşanma davasından sonra protokolde bu haktan feragat edilmiş olsa dahi yasal aşama açmak mümkündür. Bu davaların anlaşmalı boşanma davasının kesinleşmesinden ne kadar süre sonra açılabileceği konusunda bir yasa hükmü bulunmamaktadır. Yasal Aşama konusu şartların meydana geldiği tarih itibariyle yasal aşama açılması mümkündür.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Ödenek ve Mal Paylaşımı Nasıl Olur?
Anlaşmalı boşanma protokolünde taraflar ödenek ve mal paylaşımı konusunda da karara varmış olmalılar.
Taraflar birbirlerine herhangi bir ödenek ödemeyecekleri ve birbirinden mal paylaşımına ilişkin herhangi bir hak talep etmediklerini belirterek anlaşmalı boşanma davasını sonuçlandırabilirler. Böyle bir durumda yeniden yasal aşama açılması halinde açılan yasal aşama daha önce bu konuda verilmiş bir kesin hüküm olduğundan bahisle reddedilecektir.
ÖrneğinYargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2014/18709 Esas ve 2014/20286 Hüküm Sayılı ve 20.10.2014 günlü ilamında:
“Taraflar arasında anlaşmalı olarak boşanmaya hüküm verilmiş olması hâlinde, boşanmanın mali sonuçlarına ilişkin aralarındaki ihtilafı nihai olarak çözdükleri ve ilişkilerini tasfiye ettiklerinin kabulü gerekir. Bu itibarla anlaşmalı boşanmadan sonra artık boşanma sebebiyle ödenek istenemeyeceği nazara alınmadan, davacı yararına manevi tazminata (TMK. md. 174/2) hükmedilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Şeklinde hüküm tesis edilmiştir.
Anlaşmalı Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Anlaşmalı boşanma davaları Mahkemece verilen ilk duruşma gününde tarafların hazır bulunması ve dosyaya ibraz edilen anlaşmalı boşanma protokolünün onaylandığını her iki tarafın da sözlü olarak beyan etmesi hâlinde karara çıkar.
Mahkemenin yoğunluğuna göre değişmekle birlikte ilk duruşma günü genelde 1 ay içerisinde verilmektedir. Duruşma sonrasında en geç 1 ay içerisinde yargı mercii gerekçeli hükmü yazarak taraflara tebliğ eder.
Tebliğden itibaren 2 haftalık istinaf yasa yoluna başvurma süresinin sonunda bir itiraz bulunmuyorsa hüküm kesinleşir ve kesinleşme şerhinin düzenlenmesinden sonra boşanmaya ilişkin nüfus değişikliği ilgili nüfus müdürlüklerine bildirilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus kesinleşme işlemleri yapılmadan dosyanın tamamen sonuçlanmamış olacağıdır. ZiraYargıtay Uygulaması gereği kesinleşmemiş olan anlaşmalı boşanma davaları için istinaf yasa yoluna başvurulması halinde hüküm hükümsüz olacak ve yasal aşama çekişmeli boşanma davası olarak devam edecektir.
Çekişmeli Boşanma Davası
Boşanma davasıBoşanmak isteyen tarafların boşanma ve neticeleri konusunda ortak bir hüküm verememiş olması halinde yasal aşama artık çekişmeli boşanma davası olarak devam edecek olup iddia ve savunmalar çerçevesinde Yargı Mercii değerlendirmesini yaparak karara varacaktır.
Anlaşmalı boşanma davalarının aksine yasal aşama tarihinde tarafların evli kalması gereken bir süre ön görülmemiştir. Nafaka ödenip ödenmeyeceği ve bunun miktarı, velayet hakkının kime verileceği, kişisel ilişki tesisinin kurulacağı zaman dilimleri, maddi ve manevi ödenek ödenmesine gerek olup olmadığı, ziynet eşyaları ile ilgili alacağın tespiti gibi hususlarda yargı mercii talepler doğrultusunda inceleme yapar ve hüküm verir. Bu kararın verilmesinde Yargı Mercii sunulan delilleri değerlendirecek, taraflarca bildirilen tanıkları iddialar doğrultusunda dinleyecektir.
Çekişmeli Boşanma Sebepleri Nelerdir?
Boşanma sebepleriGenel sebepler ve özel sebepler olmak üzere iki başlıkta incelenebilmektedir. Genel boşanma sebepleri evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebep olan olayları ifade etmektedir.
Bu durumda davacı taraf evlilik birliğinin kendisi açısından sürdürülmesinin imkansız-çekilmez hale geldiğini ispat etmelidir. Özel boşanma sebeplerinden farklı olarak bu evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayanarak boşanma davası açan tarafın bu davanın açılmasında diğer eşin kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekmektedir. Unutulmamalıdır ki kusurlu olan tarafça açılan ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanan yasal aşama kimsenin kendi kusuruna dayanarak hak iddia edemeyeceği gerekçesiyle reddedilecektir.
Özel boşanma sebepleri kanunda yazılmış olup bunlar; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığıdır. Özel boşanma sebeplerinden birinin varlığı halinde davacı tarafın bu sebebin varlığını ispat etmesi yeterli olup evlilik birliğinin temelinden sarsılmasında olduğu gibi kusur hususunda bir ispatta bulunması gerekmeyecektir.
Çekişmeli Boşanma Davasında Deliller
İddiada bulunan taraf iddiasını ispatla mükelleftir.Çekişmeli boşanma davasıNda yasal aşama hangi gerekçelere dayalı olarak açılmış olursa olsun davayı açan tarafın bu iddiasını destekler nitelikte her türlü delili dosyaya ibraz etmesi gerekecektir.
Örneğin eşi vasıtasıyla darp edilen bir kişi bu durumu sağlık kuruluşlarından alacağı bir sağlık raporu ile belgelendirmelidir. Yine eşler arasındaki geçimsizlik bu konuya tanık olmuş kişilerin beyanları ile ortaya konabilecektir. Önemli olan tanıkların olayları doğru ve eksiksiz aktarmasıdır. Görgüye dayalı tanıklık yapacak kişilerin yani iddia edilen olayları bire bir görmüş kişilerin mahkemede tanık olarak dinletilmesi büyük önem taşımaktadır.
Telefon ses kayıtları, SMS metinleri, gibi sosyal medya araçlarında yer alan yazışmaların içerikleri Yargı Mercii veya Savcılık vasıtasıyla temin edilemez.
Zira bu içeriklerin herhangi bir servis sağlayıcı vasıtasıyla depolanması bahsi geçen değildir. Bu içerikler ancak taraflardan birinin ekran görüntüsü alması halinde delil olarak kullanılabilecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus delillerin hukuka uygun olarak elde edilmiş olmasıdır. Her ne kadar mesaj ve konuşma kaydı içerikleri temin edilemese de karşı tarafın haberleşme operatöründen kişinin hangi numara ile ne kadar süre ve hangi sıklıkla iletişime geçtiğinin bilgileri döküm olarak Yargı Mercii vasıtasıyla talep edilebilmektedir.
Yine banka kayıtları, otel konaklama bilgileri gibi ispata yarar birçok bilgi Yargı Mercii kanalıyla talep edilebilecektir. Taraflarca sunulan delillerin hukuka uygun olup olmadığı ilerleyen aşamalarda kullanılan verinin hukuka aykırı yollardan edinildiğinden bahisleTürk Ceza KanunuBakımından şikayete konu edilmesi sonucunu doğurabilecektir. Bu nedenledir ki sürecin alanında uzman bir arz ettiği kanaatindeyiz.
Çekişmeli Boşanma Davasında Velayet ve Nafaka
Müşterek çocuğun velayetinin kimde kalacağı ve velayet hakkı sahibi olmayan eş ile çocuk arasında kişisel ilişki tesisinin ne şekilde kurulacağı konuları çekişmeli boşanma süreçlerinde hakimin takdirindedir. Uygulamada genellikle çocuğun annenin bakım ve gözetimine ihtiyaç duyduğundan bahisle velayet hakkının anneye verildiği görülmektedir.
Çocuğun 8 yaşından büyük olması hâlinde ise Yargı Mercii çocuğun duruşma salonunda hazır edilmesini ve kendi beyanının da dikkate alınmasını isteyebilecektir. Her halükarda anne ve kendini ifade edebilecek yaşta çocuklarla uzman bir pedagog görüşme yapmakta ve hazırlayacağı sosyal inceleme raporunu mahkemeye ibraz etmektedir.
Yargılama devam ederken tedbir nafakasına, yargılama neticelendiğinde de çocuk için iştirak nafakasına, eşlerden biri içinse yoksulluk nafakasına hükmedilebilmektedir. İştirak nafakası velayet hakkı kendisinde olan eşe, çocuğun giderlerine katkı sağlamak maksadıyla verilmektedir.Yoksulluk nafakasıIse boşanma neticesinde ekonomik olarak yoksullaşacak olan eşe, diğer eş vasıtasıyla ekonomik katkı sağlamak maksadıyla verilir. Nafakanın belirlenmesinde yargı mercii sosyal ve ekonomik vaziyet araştırmasının neticesini dikkate almaktadır.
Sosyal ve ekonomik vaziyet araştırması mahkemenin hükmü ile kolluk vasıtasıyla yapılmakta, boşanma davasının taraflarının ekonomik gelir oranlarının ne şekilde olduğu, mal varlıklarının bulunup bulunmadığı bu şekilde araştırılmaktadır.
Çekişmeli Boşanma Davasında Ödenek ve Mal Paylaşımı Nasıl Olur?
Çekişmeli boşanma süreçlerinde ödenekEşlerden birinin kusurlu davranışının boşanmaya yol açma vermesi halinde hükmedilen bir sonuçtur. Maddi tazminata eşin yeni bir hayat kurmasına yardımcı olmak maksadıyla hükmedilirken manevi tazminata eşin boşanmaya yol açma veren olaylardan duyduğu elem ve kederden yahut kişilik haklarının zarar görmesinden kaynaklı olarak yaşadığı süreçlerden kaynaklı olarak meydana gelen zararlarının tazmini için hükmedilmektedir.
Mal paylaşımı boşanma davasının kesinleşmesinden sonra görülmeye başlanacaktır. Mal paylaşımı eşlerin tabi oldukları mal rejimine göre tasfiye işlemlerinin yapılması anlamına gelmektedir. Eşlerin kişisel mallarının ve edinilmiş mallarının tespitinin sağlanması gerekir.
Bu yasal aşama boşanma davası kesinleşmeden görülmeye başlanmazsa da boşanma davasının kesinleşmesi beklenmeksizin de mal paylaşımı davası açılabilmektedir. Özellikle mal paylaşımına konu malların eşlerden biri vasıtasıyla kaçırılacağı konusunda endişe duyuluyorsa bu mala tedbir şerhi konularak 3. Kişilere devrinin engellenmesi için mahkemeden tedbir hükmü alınabilecektir.
Çekişmeli Boşanma Davası Ne Kadar Sürer?
Çekişmeli boşanma davaları, anlaşmalı boşanma davaları gibi kısa sürmemektedir. Yerel Mahkemenin hüküm verme süre mahkemenin yoğunluğuna ve yargılamanın niteliğine göre değişmekle birlikte yasal aşama minimum 1-1,5 yıldan önce dosya karara çıkmaz.
Daha sonra itiraz süreci başlayacaktır.
Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi almak için Hukuk Büromuz ile iletişime geçerek, büromuzdanAvukatlık ve danışmanlıkHizmeti alabilirsiniz.
Yasal süreçlerin karmaşıklığı ve süre sınırları göz önüne alındığında, hak kaybı yaşamamak için alanında uzman bir avukattan profesyonel yasal yardım almanız önemle tavsiye edilir.