Basit Yargılama Usulü
Basit Yargılama Usulü Nedir, Hangi Yargı Mercii Tarafından ve Hangi Suçlarda Uygulanır?
Basit yargılama usulü, asliye ceza yargı mercileri tarafından, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulanabilecek, hızlı ve sade bir yargılama usulüdür.
Basit yargılama usulü, 24.10.2019 tarihinde Ceza Muhakemesi Yasasında yapılan değişiklikle (Ceza Muhakemesi Kanununun 251. Ve 252. Maddelerinde düzenlenmek suretiyle) yürürlüğe girmiş ve 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır.
Basit Yargılama Usulü Nasıl Uygulanır?
Asliye ceza yargı mercileri tarafından, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda, basit yargılama usulünün uygulanmasına hüküm verilebilir.
Basit yargılama usulünün uygulanmasına hüküm verildiği takdirde yargı mercii tarafından iddianame; sanık, mağdur ve şikayetçiye tebliğ edilerek, beyan ve savunmalarını on beş gün içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir. Yapılacak tebligatta, duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği hususu da belirtilir.
Ayrıca, toplanması gereken belgeler, ilgili kurum ve kuruluşlardan talep edilir.
Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra, yargı mercii tarafından duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın, Türk Ceza Kanununun 61. Maddesinde belirlenen cezanın belirlenmesine dair hususlar (suçun işleniş biçimi, suçun işlenmesinde kullanılan araçlar, suçun işlendiği zaman ve yer, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, suçun konusunun önem ve değeri, failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, failin güttüğü amaç ve failin saiki) dikkate alınarak, Ceza Muhakemeleri Kanununun 223. Maddesinde belirtilen kararlardan (beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkumiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi hükmü) birine hükmedilebilir. Mahkumiyet hükmü verildiği takdirde, sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Mahkemece, koşulları bulunması hâlinde; kısa süreli hapis cezasıseçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezası ertelenebilir ya da uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması kaydıylahükmün açıklanmasının geri bırakılmasınahüküm verilebilir.
Yargı Mercii tarafından verilen hükümde, itiraz usulü ve itirazın sonuçları belirtilir.
Mahkemece gerekli görülmesi hâlinde, basit yargılama usulü uyarınca hüküm verilinceye kadar her aşamada, duruşma açmak suretiyle genel hükümler uyarınca yargılamaya devam edilebilir.
Basit Yargılama Usulü Hangi Suçlarda Uygulanmaz?
Basit yargılama usulü, aşağıda belirtilen suçlarda uygulanmaz:
- Üst sınırı iki yıldan daha uzun süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda
- Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik hâlleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlar hakkında
- Bu kapsama giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde
Ayrıca, 1 Ocak 2020 tarihi itibarıyla kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda da, basit yargılama usulü uygulanmayacaktır.
Basit Yargılama Usulünde İtiraz
Basit yargılama usulü uygulanarak yukarıda anlatıldığı şekilde verilen hükümlere karşı, itiraz edilebilir.
Süresi içinde itiraz edilmemesi hâlinde, verilen hükümler kesinleşir.
İtiraz üzerine hükmü veren yargı mercii tarafından duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam edilir.
Taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm (beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkumiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi hükmü) verilebilir. Taraflara gönderilecek duruşma davetiyesinde de, yokluklarında hüküm verilebileceği yazılır. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçilmesi hâlinde duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.
Yargı Mercii, yukarıdaki paragrafta anlatıldığı şekilde, itiraz üzerine hüküm verirken, basit yargılama usulüne göre verdiği hükümle bağlı değildir. Ancak, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı durumlarda, basit yargılama usulü uyarınca cezada dörtte bir oranında yapılan indirim korunur.
İtiraz üzerine verilen hükmün sanık lehine olması hâlinde, bu hususların itiraz etmemiş olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa, bu sanıklar da itiraz etmiş gibi verilen kararlardan yararlanır.
İtiraz üzerine yargı mercii tarafından verilen hükümlere karşı, genel hükümlere göre yasa yoluna başvurulabilir.
Yargı Mercii tarafından itirazın, süresinde yapılmadığı veya yasa yoluna başvuru hakkı bulunmayan bir kimse tarafından yapıldığı değerlendirilirse, dosya, itirazı incelemeye yetkili merci olan, aynı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine gönderilir.
Akabinde, itirazı incelemeye yetkili merci, bu sebepler yönünden incelemesini yapar ve kararını gereği için mahkemesine gönderir.
1 Ocak 2020 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanan bir başka usul olan Seri Muhakeme Usulü hakkında detaylı bilgi için, aşağıda linki verilen yazımızı okuyabilirsiniz:
Seri Muhakeme Usulü