İçerik

1. I. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvurusu Nedir?
2. II. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Şartları
   • 1. İç Hukuk Yollarının Tüketilmiş Olması
   • 2.

     Dört Aylık Süre İçerisinde Başvuru Yapılması

   • 3. Şikayetin Sözleşmeye Taraf Olan Bir Ülkeye Yönelmesi
   • 4. Önemli Bir Zararın Varlığı
3. III. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru Formu
4. IV.

   Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Süreci ve Karar Türleri

   • İhtiyati Tedbir Talepleri
   • Tazminat Talepleri

I. Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı Başvurusu Nedir?

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin öngördüğü bir denetim usulüdür. Yargı Mercii, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde tanınan hakların devletlerce ihlal edilip edilmediğini ve devletlerin haklara saygı gösterip göstermediğini denetlemektedir. Strazburg’da bulunan uluslararası bir yargı organıdır.

Mahkemenin denetleme faaliyetini gerçekleştirebilmesi için, Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı başvurusu yapılması gerekmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı, Sözleşmede tanınan haklardan birinin veya birkaçının bir devlet tarafından ihlal edildiğini tespit ederse, ihlal hükmü vermektedir. Mahkemenin verdiği bu kararın devlet tarafından uygulanması gerekmektedir.

AİHS ile korunan insan hakları;

• Yaşam Hakkı,
• İşkence Yasağı,
• Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı,
• Özgürlük ve Güvenlik Hakkı,
• Adil Yargılanma Hakkı,
• Kanunsuz Ceza Olmaz İlkesi,
• Özel ve Aile Hayatına Saygı Hakkı,
• Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğü,
• İfade Özgürlüğü,
• Toplantı ve Dernek Kurma Özgürlüğü,
• Evlenme Hakkı,
• Etkili Başvuru Hakkı,
• Ayrımcılık Yasağı,
• Eğitim Hakkı,
• Serbest Seçim Hakkı
• Mülkiyet Hakkıdır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine aleyhine başvuran ülkenin vatandaşları ya da yabancılar başvurabilmektedir. Ayrıca gerçek ve tüzel kişilerin de başvuru hakkı vardır. Fakat başvuruyu yapanın devletin ihlalinden dolayı mağdur olması mecburidir.

Bununla beraber bir veya birden fazla devlet aleyhinde başvuru yapılabilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmak ücretsizdir. Sadece posta masrafını karşılamanız gerekmektedir.

II. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Koşulları

1.

İç Hukuk Yollarının Tüketilmiş Olması

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı ikincil bir koruma sistemidir. Bu sebeple ilk olarak ulusal mahkemelerin hüküm vermeleri gerekmektedir. Tarafınızca tüm iç hukuk yolları tüketilmeden Mahkemeye başvurulursa ön incelemeden reddedilecektir. Tüm yasa yollarına başvurulması, ardından Anayasa Mahkemesine başvurulması gerekmektedir.

Bunların yanı sıra iç hukuk yollarında hak ihlallerinin de öne sürülmüş olması zorumludur.

Anayasa Mahkemesinin kararının tarafınıza tebliğ edilmesinden sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurabilirsiniz. İstinaf veya temyize gitmediyseniz ve hüküm kesinleştiyse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuramazsınız.

2. Dört Aylık Süre İçerisinde Başvuru Yapılması

İç hukuk yollarının tüketildiği tarihten itibaren 4 ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulması mecburidir. Ülkemiz açısından bu tarih, Anayasa Mahkemesinin kararının tarafınıza tebliğ edildiği tarihtir.

AİHM tarafından dikkate aldığı tarih, başvuruyu postaladığınız günün tarihidir. Mahkemeye postanın ulaştığı tarih değildir.

3. Şikayetin Sözleşmeye Taraf Olan Bir Ülkeye Yönelmesi

Başvurunun, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf olan bir ülkenin aleyhine yapılması gerekmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf olmayan bir ülke tarafından hakkınız ihlal edildiyse, yargı mercii tarafından bu husus incelenemeyecektir.

4.

Önemli Bir Zararın Varlığı

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı, kabul edilebilirlik kriterleri arasına önemli bir zararın varlığını da eklemiştir. Mahkemenin önemsiz davalara bakmaması ve küçük zararlarla uğraşmaması, yasal aşama yoğunluğunun azalması için bu değişiklik yapılmıştır. Mahkemece başvuranın önemli bir zarara maruz kalmadığı kanaatine varıldığında, bireysel başvuruların kabul edilemez olduğuna hüküm verilmektedir. Örneğin küçük miktarda bir para zararı için mülkiyet hakkınızın ihlal edildiğini iddia etmeniz hâlinde önemli bir zarar var olmadığı için başvurunuz reddedilebilecektir.

III.

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı Başvuru Formu

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru yaparken en önemli husus, başvuru formudur. Başvuru formunu doldurmanız gerekmektedir. Forma Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru Formulinkinden ulaşabilirsiniz. Başvuru formunu Türkçe olarak doldurabilirsiniz.

Eğer ki kimliğinizin gizli kalmasını istiyorsanız, bu talebinizi de gerekçeli şekilde başvuru formunda belirtmeniz gerekmektedir.

Başvuru formunda;

• Başvuranın kişisel bilgileri,
• Aleyhinde başvuru yapılan devlet,
• Yapılıyorsa bu kişinin bilgileri,
• Başvuruya konu olayların anlatımı,
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin hangi maddelerinin nasıl ihlal edildiği,
• Kabul edilebilirlik kriterlerini sağladığınıza dair açıklamalar,
• Başvuruya ek olarak ekleyeceğiniz belgelerin listesi,
• Başvuranın ve vekilinin imzası yer almalıdır.

IV. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Süreci ve Hüküm Türleri

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuruyu; başvuru formunu doldurarak ekleriyle birlikte Fransa’daki“67075 Strasbourg Cedex France”Adresine göndererek yapabilirsiniz. Mahkemeye başvurunuz gönderildikten sonra mahkemece ilk olarak kabul edilebilirlik koşulları incelenmektedir. Yargı Mercii tarafından başvurunun kabul edilebilirlik şartlarını taşıdığına hüküm verilmesi hâlinde ilk incelemeye geçilecektir.

İlk incelemeyi tek yargıç, Komite veya Daire yapabilmektedir.

Eğer ki başvuru gerekli bütün kabul edilebilirlik kriterlerini sağlamıyor olması sebebiyle açıkça kabul edilemezse tek yargıç tarafından hüküm bağlanmaktadır. Başvuru, Mahkeme’nin önceden birçok davada hüküm verdiği bir konuyla ilgili sorun içeren bir yasal aşama ise Komite tarafından ele alınmaktadır. Mahkemenin önüne daha önce gelmemiş tarzda bir başvurusuysa Daire tarafından ele alınmaktadır.

İlk incelemede; kabul edilemezlik hükmü, kabul edilebilirlik hükmü veya kabul edilebilirliğin ve esasın birlikte incelenmesine hüküm verilebilmektedir. Kabul edilemezlik hükmü verilmesi hâlinde başvurunuz reddedilmiş olacaktır.

İhtiyati Tedbir Talepleri

Avrupa İnsan Hakları Yargı Makamı, Sözleşmeye üye Devlet üzerinde bağlayıcı olan ihtiyati tedbir hükmü da verebilmektedir.

İhtiyati tedbir tüm ilgili belgeleri inceledikten sonra verilmektedir. İhtiyati tedbir talebi istisnai olarak mahkemenin “https://r39. echr. coe. int” şeklindeki internet sitesinden de yapılabilmektedir.

Tedbirin uygulanmaması hâlinde başvurucunun ciddi, geri dönülmez zararla gerçekten karşı karşıya kalma tehlikesinin olduğu sonucuna varması halinde hüküm vermektedir. İhtiyati tedbir talebiniz varsa buna dayanak olan tüm belgeleri başvuru ile birlikte yargı merciine sunmanız gerekmektedir.

Özellikle sınırdışı davalarına ilişkin hükümler ile ilgili ihtiyati tedbir talebi kabul edilebilmektedir. Mahkemeye sınır dışı edilecek ülke, tarih ve saatin de başvuruyla bildirilmesi gerekmektedir.

Bununla beraber nihai kararın yakın olması ve hemen icra edilmesi tehlikesinin bulunduğu vaziyette başvurucular hükmü beklemeksizin, kararın verileceği tarihi açık bir şekilde belirterek ve talebin, nihai yerel kararın olumsuz olmasına tabi olduğunu belirterek ihtiyati tedbir talebinde bulunabilirler.

Ödenek Talepleri

Kabul edilebilirlik veya kabul edilebilirliğin ve esasın birlikte incelenmesine hüküm verildikten sonra mahkemece Hükümete bildirimde bulunulmaktadır. Başvurunun Hükümete gönderilmekte ve Hükümet yazılı görüşlerini sunmaya davet edilmektedir. Hükümetin cevapları ise size iletilmekte, herhangi bir ödenek talebiniz olup olmadığını bildirmeniz istenmektedir. Bu aşamada ödenek istemezseniz başvuru formunda ödenek istemiş olsanız dahi yargı mercii tarafından lehinize tazminata hükmedilmeyecektir.

Bu aşamalardan sonra Yargı Mercii tarafından başvuruya konu hakkın ihlal edilip edilmediği denetlenmektedir.

Bu inceleme sonucunda ihlal hükmü veya ihlal bulunmadığına dair hüküm verilmektedir.

Yargı Mercii tarafından hak ihlali hükmü verilmesi hâlinde; devletin ödenek ödemesine, yasa değişikliği gibi genel önlemlerin alınmasına veya davanın tekrar açılması gibi bireysel önlemlerin de alınmasına hüküm verilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine taraf olan devletler tarafından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarına uyulması mecburidir.

Ece Deniz Vardar, Barosu’na 85375 sicil numarası ile kayıtlı bir avukattır. Lisans eğitimini 2020 yılında Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde, yüksek lisans eğitimini ise 2024 yılında Bilgi Üniversitesi İnsan Hakları Hukuku alanında tamamlamıştır. Mesleki gelişimine büyük önem veren Ece Deniz Vardar, 2012 yılında Kanada King George International College’da İngilizce eğitimi almış; 2019 yılında ise Cambridge Law Studio ve King Education London bünyesinde iki ay süreyle Hukuk İngilizcesi eğitimi almıştır.

Sorunuz mu var?

Hemen iletişime geçin.