Askerlik Muafiyeti: Şartlar, Hastalıklar ve Çürük Raporu Ekibi28 Haziran 2026İdare Hukuku

Askerlik muafiyeti, bireyin çeşitli sağlık, eğitim, yaş veya diğer yasal nedenlerle mecburi askerlik hizmetinden tamamen veya geçici olarak muaf tutulmasıdır. Askerlik hizmeti, herhangi bir ülkede belirli bir yaşa gelen vatandaşların, mecburi olarak belirli bir süre orduda görev yapması veya anlaşmalı oldukları bir süre boyunca meslek olarak icra etmesidir.

İçindekiler

1. Askerlik Muafiyeti Nedir?
2. Askerlikten Muaf Olma Şartları Nelerdir?
3. Sağlık Nedenleri ile Askerlik Muafiyeti
   1. Engelli Raporu Askerliğe Engel Mi?
4. Askerlikten Muaf Hastalıklar Listesi
5. Askerlik Göz Muafiyeti
6. Askerlik Kilo Muafiyeti
7. Düz Taban Askerlik Muafiyeti
8. Eşcinsel ve Trans Bireyler ile Askerlik Muafiyeti
9. Askerlik Çürük Raporu
10. Çürük Raporu Nasıl Alınır?
11. Ailede Tek Erkek Çocuk Askerlikten Muaf Mı?
12. Eğitim ve Yurt Dışı Sebepleriyle Askerlik Tecili
13. Bedelli Askerlik ve Askerlik Muafiyeti
14. Askerlikten Muaf Olanların Hakları Nelerdir?
15. Askerdeyken Askerlik Muafiyeti Alınabilir Mi?
16. Askerlik Muafiyeti İle İlgili Sorular
    1. Hangi Durumlarda Askerlikten Muaf Olunur?
    2. Kaç Yaşında Askerlikten Muaf Olunur?
    3. Askerlikten Muaf Raporunu Kim Verir?
    4. Kaç Kilo Askere Gitmez?
    5. Askerliğe Elverişlidir Raporunu Kim Verir?
    6. Muaf ve Çürük Aynı Mı?
    7. Nasıl Çürük Raporu Alınır?
    8. Kaç Yıl Cezaevinde Yatan Askerlik Yapmaz?
    9. Şehit Yakınları Askerlikten Muaf Mı?
    10. Askerlikten Muaf Hastalıklar Nelerdir?
    11. Askerde Çürük Raporu Alan İş Hayatını Etkiler Mi?
    12. Hangi Psikolojik Rahatsızlıklarda Çürük Raporu Verilir?
    13. Askerlikten Çürük Alan Devlet Memuru Olabilir Mi?
    14. Psikiyatri Çürük Raporu Alanlar Memur Olabilir Mi?
    15. Yüzde Kaç Engelli Askerlik Yapamaz?

Askerlik muafiyeti için hastalıklar, ailevi durumlar, yaş sınırları gibi birçok sebep mevcuttur. Bu yazımızda muafiyet şartlarına ve tüm sebeplere detaylı olarak değiniyoruz.

Askerlik Muafiyeti Nedir?

Askerlik çağı her erkeğin nüfus kayıtlarında yazılı olan yaşına göredir ve yirmi yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlayarak kırk bir yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününde bitmek üzere en çok yirmi bir yıl sürer. Bu halde, askerlik çağı gelmiş olmakla birlikte kanunda ve çeşitli yönetmeliklerde sayılan özel haller dolayısıyla askerlik görevini ifadan kaçınılabilmesi hâlinde askerlik muafiyeti gündeme gelmektedir.

Askerlikten Muaf Olma Koşulları Nelerdir?

Askerlikten muaf olma koşulları 7179 sayılı Askerlik Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir.

Bu şartlar; sağlık durumu, yaş sınırı, aile durumu, çifte vatandaşlık ve diğer özel haller olmak üzere birkaç başlık altında toplanabilir.

Askerlik muafiyeti türleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• Sağlık muafiyeti:Bireyin fiziksel veya ruhsal sağlık durumu nedeniyle askerlik hizmetini yerine getiremeyeceğinin yetkili sağlık kurulu tarafından tespiti hâlinde, “Askerliğe Elverişli Değildir” hükmü ile muafiyet sağlanır.
• Yaş muafiyeti:41 yaşını dolduran yükümlüler askerlik çağı dışına çıkar; bazı özel durumlarda bu yaş 49’a kadar uzayabilmektedir.
• Aile durumu ile muafiyet:Bir aile bireyine bakmakla yükümlü olan ve erkek kardeşi bulunmayan kişiler için erteleme ya da muafiyet hükmü verilebilmektedir.
• Şehit yakını muafiyeti:3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında şehit olan askerin çocukları ve kardeşleri muafiyetten yararlanmaktadır.
• Çifte vatandaşlık ve yurt dışı statüsü:Yurt dışında ikamet eden ya da birden fazla vatandaşlığa sahip olan yükümlüler, belirli koşullar altında dövizle askerlik hizmetinden veya muafiyetten faydalanabilmektedir.
• Bedelli askerlik:Kanunda belirlenen bedeli ödeyen yükümlüler, kısa süreli temel eğitim sonrası terhis edilmektedir.
• Eğitim tecili:Öğrenimini sürdüren yükümlülere askerlik ertelemesi yapılabilmekte; ancak muafiyet söz konusu olmamaktadır.

Askerlik Muafiyeti Şartları

Sağlık Nedenleri ile Askerlik Muafiyeti

Sağlık nedenleriyle askerlik muafiyeti; bireyin askerlik hizmetini yerine getirmesini engelleyen fiziksel ya da ruhsal bir sağlık durumunun yetkili sağlık kurulunca tespit edilmesidir. Muafiyete dayanak oluşturan hastalık ve durumlar, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliğiekinde yer alan hastalık listelerinin (B) ve (D) dilimlerinde tanımlanmıştır.[1]

Bu listede nörolojik hastalıklar, göz hastalıkları, ruh sağlığı bozuklukları, kulak-burun-boğaz hastalıkları, kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları, iç hastalıklar ve daha birçok sistem hastalığı yer almaktadır. Kesin hükmü askerlik hastaneleri bünyesindeki sağlık kurulları vermektedir.

Sağlık Sebebiyle Askerlik Muafiyeti

Engelli Raporu Askerliğe Engel Mi?

Engelli raporunun tek başına askerlikten muafiyete yol açması mümkün olmayıp kesin hüküm TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında yapılan değerlendirmeye bağlıdır. Engel durumu askeri sağlık kurulunca bu yönetmelik ölçütlerine göre incelenir; ilgili hastalığın (B) veya (D) diliminde karşılığının bulunması hâlinde “Askerliğe Elverişli Değildir” hükmü verilebilir.

Sivil sağlık kurumlarının düzenlediği engelli sağlık kurulu raporu, askerlik işlemlerinde yalnızca yönlendirici nitelik taşır; Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı yetkili askeri sağlık kuruluşlarınca ayrıca muayene yapılması zorunludur.

Dolayısıyla %40, %60 veya %80 gibi bir engel oranına sahip olmak, doğrudan muafiyet sağlamaz; sonucu belirleyen, askeri sağlık kurulunun kendi değerlendirmesidir.

Askerlikten Muaf Hastalıklar Listesi

TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği ekindeki hastalık listelerinde (B) ve (D) diliminde yer alan durumlar, askerlikten muafiyete zemin oluşturabilmektedir.[2]Aşağıdaki tablo, muafiyete konu olabilecek başlıca kategorileri ve örnek tanıları özetlemektedir:

Hastalık Kategorisi Askerlik Muafiyetine Örnek Durumlar Nörolojik hastalıklar Epilepsi, multipl skleroz, ağır baş-beyin travması sekelleri Ruh sağlığı hastalıkları Şizofreni, majör depresyon, bipolar bozukluk, ağır anksiyete bozuklukları Göz hastalıkları Ağır miyopi/hipermetrop/astigmat (kriterlere göre), görme kaybı Kulak, burun, boğaz Ağır işitme kaybı Kas ve iskelet sistemi Düz taban (kalkaneal açı <10°), skolyoz İç hastalıklar Diyabet, kalp yetmezliği Göğüs hastalıkları KOAH, akciğer hastalıkları Ürogenital hastalıklar İlgili organ hastalıkları Deri hastalıkları Ağır kronik deri sorunları Cerrahi hastalıklar Varis, fıtık (ağır)Sindirim sistemi Kronik hastalıklar Enfeksiyon hastalıkları Kronik bulaşıcı hastalıklar Plastik ve rekonstrüktif Ağır deformiteler Ağız, çene, diş Ciddi çene anomalileri

Not: Tablodaki hastalıkların tamamı değil, yönetmelikteki (B)/(D) dilimine giren versiyonları muafiyete yol açar. Kesin hüküm sağlık kurulu tarafından verilmektedir.

Askerlik Göz Muafiyeti

Askerlik göz muafiyeti koşulları yasalar çerçevesinde belirlenmiştir. Bu şartlar ise:

• Bir veya iki gözde 7 derece miyop veya uzağı görememe söz konusuysa askerlikten muafsınız. Bu dereceden daha düşük dereceler ise askerlik yapma noktasında herhangi bir problem teşkil etmez.
• Bir veya iki gözde 7 dereceden fazla astigmat varsa askerlikten muaf tutulursunuz.
• Ayrıca iki göz arasında 7 derece ve üzeri fark varsa askerlik yapılamaz.
• 6 derece ve üzeri miyop, 4 derece ve üzeri hipermetrop veya astigmat durumu mevcut ise askerlikten muaf tutulursunuz.
• Her iki gözde miyop, uzağı görememe ve astigmatizm toplamı 14 derece ve üzerinde ise askerlikten muaf olabilirsiniz.
• Görme keskinliğinize bakılmaksızın iki gözün kırma gücünün küresel eş değeri farkı 11 diyoptriden büyük olan miyop, hipermetrop ve astigmatlarınız varsa askerlikten muafsınız.
• Bir gözünüz tam görürken diğer gözünüz 11 derecenin üzerindeyse askerlik yapamazsınız.

Askerlik muafiyeti için gereken bozulmanın her iki gözde 14 dereceyi aşması veya bir gözdeki görme kaybı oranının diğer gözdeki orana kıyasla önemli ölçüde farklı olması gerekir.

Her iki gözün toplam engellilik derecesi 14 derece ve üzerinde ise askerlik yapamazsınız. Toplam diyoptri gücünüz 14 derece ise askerlik yapmaya uygun olduğunuz bildirilebilir. Fakat bu durumda da komando olarak görev gerçekleştiremezsiniz.

Göz gücü hesaplanırken, sağ ve sol gözün miyop ve uzağı görebilme güçleri doğrudan toplanır. Bu güçlere astigmatizmanın yarısı eklenir.

Bu üç derecelendirmenin toplamı, genel göz derecelendirmesini verir.

Askerlik Muafiyetinde Göz Derecesi

Askerlik Kilo Muafiyeti

Fazla kilolu veya zayıf birinin askerlik yapıp yapamayacağı 7179 sayılı Askerlik Kanunu’nun 20. Maddesi ve Sağlıkta Yeterlilik Yönetmeliği kapsamındadır.[3]Kişinin kilo sorunu gibi geçici bir sağlık sorunu varsa bu durumda kişinin iyileşmesi ve ardından muayene olması için 1 yıl süre verilir. Ertesi yıl kişi tekrar muayeneye girer ve kilo veremezse aynı şekilde muayenesi 1 yıl sonraya atılır.

Yapılan incelemeler sonunda 3 yıl boyunca herhangi bir gelişme göstermeyen bireyler askerlikten muaftır belgesi alabilirler. Bu belgeyi aldıktan sonra kişinin askerlik ile bir ilişkisi kalmamaktadır.

Askerlik muafiyeti için kilo sınırı hesaplama işlemleri ise sırasıyla şu şekilde formülize edilebilir:

1. Boyun ölçülmesi
2. Boy ölçüsü son iki rakamından 3 çıkarılır
3. 3 çıkarıldıktan sonra kalan rakama 30 eklenir.

Ortaya çıkan kg değeri üzerinde bir kg sahip bireyler doktor raporu ile 3 muayene sonunda askerden muaf sayılır.

Bu hesabı somutlaştıracak olursak, askerlik vazifesini yerine getirecek olan adayın boyu 1,90 ise;

1,90 – 03 cm = 1,87 olan asker adayının boyunun son iki rakamı 87

Boyun son 2 rakamından kalan 87 + 30 = 117 kg

Ortaya çıkan bu değer askerlik başvurusu yapan 1,90 boyundaki adayın maksimum ağırlık değeridir. Bu kilo üzerinde bulunan aday, uygun görüldüğü takdirde askerlik görevinden muaf tutulur yahut kurul tarafından bir sene ertelenir.

Kilo kaynaklı muafiyetin “yüzde kaçtır” sorusu iki farklı anlama gelebilmektedir. Birincisi vücut ağırlığı hesabıdır: yukarıdaki formülle belirlenen eşik değerin üzerinde olmak ertesi yıl muayene sürecini başlatır; 3 yıl boyunca düzelme olmazsa muafiyet kesinleşir. İkincisi engellilik oranıdır.

Kilo kaynaklı sorunların engellilik oranına dönüştürülmesi sağlık kurulunun takdirindedir; belli bir yüzde eşiği kanunda yer almamaktadır.

Boy (cm)Maksimum Ağırlık (kg)15582160871659217097175102180107185112190117195122200127

Not: Tablodaki değerler formüle göre hesaplanmıştır: (boyun son iki rakamı) + 30 = maksimum kg. Sağlık kurulu nihai hükmü vermektedir; formül yalnızca ön değerlendirme amaçlıdır.

Kilo Sebebiyle Askerlik Muafiyeti

Düz Taban Askerlik Muafiyeti

Düztabanlık, askerlikten muaf hastalıklar listesinde yer almaktadır. Ancak her düztaban hastası “askerliğe elverişli değildir raporu” alamaz. Bunun için düztabanın derecesi, şiddeti ve neden olduğu şikayetler değerlendirilir.

Ve yürüme zorluğu varsa, radyolojik görüntüleme bulgularında belirlenen bulgular ortaya çıkarsa askerlikten muaf olunabilir.

TSK sağlık yönetmeliğinde, askerlikten muaf olma şartlarına ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Bazı deformitelerde, radyolojik görüntüleme bulgularında tespit edilen açılanmalar değerlendirilir. Düztaban için ise kalkaneal yükseklik açısı 10 dereceden daha azsa askerlikten muaf olunabilir. Bunun dışında ve yürüme zorluğu gibi hareket etmeyi engelleyebilecek şikayetlerin bulunması gerekmektedir.

Düz Tabanlık Askerlik Muafiyeti

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdan bahsedelim.

Mesela çok yüksek derecede düztaban olan bir asker adayı doğrudan askerlik muafiyeti alamaz. Ayrıca röntgen sonuçlarına göre ayağındaki bu düztabanlık durumunun, asker adayının ayak kemiklerinin dejenere olmasına ve aşınmasına yol açma vermiş olması gerekir.

Eşcinsel ve Trans Bireyler ile Askerlik Muafiyeti

Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde Ruh Sağlığı ve Hastalıkları başlığı altında madde 17/D4’de “cinsel kimlik ve davranış bozukluğu” tanımlanmıştır. Bu başlık yönetmelikte “Cinsel tutum ve davranışlarının askerlik ortamında uyum ve işlevsellik sorunu yaratan ya da yaratacağı değerlendirilen olgular” olarak tanımlanmıştır.

Trans bireyler askerlikten muaf belgesi alabilmek için şu aşamaları tamamlamalıdırlar:

Askeri hastanede genellikle ilk başta tek bir uzman doktor ile görüşülür (psikiyatr).

İkinci aşamada konsey adı verilen psikolog, psikiyatr ve psikiyatrik hemşireden oluşan bir grup ile görüşülür. Eğer bu grup sizin “eşcinsel/trans” olduğunuz için askerliğini yapamayacağınıza kanaat getirirse bu yönde bir rapor hazırlayarak sizi askeri heyete gönderir.

Heyet gelen raporu olduğu gibi onaylayabilir.

Genelde konseyin hazırladığı rapor olduğu gibi heyet tarafından onaylanır. Ancak Heyet raporu kabul etmez ve “askerliğe elverişlidir” raporu verirse, bir 30 gün içinde bu rapora itiraz edebilir ve yeniden başka bir hastaneye yönlendirilerek yukarıdaki süreci yeniden başlatırsınız ve rapor almak için tekrar şansınızı deneyebilirsiniz.

Askerlik Çürük Raporu

Çürük raporu, askerlik hizmetini yerine getirecek bireylerin sağlık durumlarının uygun olmadığını belgeleyen resmi bir rapordur. Bu rapor, bireyin askerlik görevini yerine getirmesini engelleyecek fiziksel veya psikolojik sağlık sorunları olduğunu gösterir. Askerlik çağına gelmiş her bireyin, sağlık durumlarının askerlik hizmetine uygun olup olmadığını belirlemek için sağlık kontrolünden geçmesi gerekmektedir.

Bu kontroller sonucunda, sağlık sorunları tespit edilen kişilere çürük raporu verilebilir.

Askerliğe elverişli değildir raporu, halk tarafından bilinen adıyla “askerlik çürük raporu” askerlik hizmetinin görülemeyeceğine dair bir rapordur. “Askerlik çürük raporu” alınması hâlinde artık askerlik muafiyeti söz konusu olacaktır. Askerlik çürük raporu iki şekilde alınabilir; askere alınmadan yani yoklama esnasında ya da askerliğe başladıktan sonra.

Çürük raporu yoklama sırasında veya askerliğe başladıktan sonra alınabilmektedir. Yoklama aşamasında askerlik şubesi geçici sağlık kuruluna sevk yapılır; muayene sonucunda “Askerliğe Elverişli Değildir” hükmü MSB onayına sunulur. Askerlik başladıktan sonra ise birlik içinde sağlık sorunlarının tespiti halinde yetkili askeri sağlık kuruluşu aracılığıyla rapor alınabilmektedir.[4]

Askerlik Muafiyeti Nedir? (Çürük Raporu)

Çürük Raporu Nasıl Alınır?

Çürük raporu alma süreci iki aşamada işler.

Askerliğe başlamadan önce muafiyeti talep edenler yoklama esnasında askerlik şubesine başvurur; şube geçici sağlık kurulu veya yetkili hastaneye sevk düzenler. Hastanede yürütülen muayene ve tetkikler sonucunda hazırlanan rapor MSB onayına gönderilir. Onay sonrasında muafiyet kesinleşir.

Askerlik hizmetine başladıktan sonra çürük alan bireyler ise birlik sağlık ekiplerinin tespiti veya kendi başvurusuyla yetkili askeri sağlık kuruluşuna sevk edilir. Sonuçlanan rapor da aynı onay sürecinden geçmektedir.[5]

Ailede Tek Erkek Çocuk Askerlikten Muaf Mı?

7179 sayılı Askerlik Kanunu’nda “ailede tek erkek” gerekçesiyle tam muafiyet düzenlenmemiştir.

Ancak aile üyelerinden birine bakmakla yükümlü olmak ve erkek kardeşi bulunmamak gibi koşulların bir arada bulunması halinde tecil ya da erteleme hükmü verilebilmektedir. Bu değerlendirme her başvuru için ayrı yapılmakta; belge ve aile durumu esas alınmaktadır.

Şehit yakınları için farklı bir düzenleme geçerlidir. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında hayatını kaybedenlerin çocukları ve aynı anne-babadan olan kardeşlerin tamamı askerlikten muaf tutulmaktadır.[6]

Eğitim ve Yurt Dışı Sebepleriyle Askerlik Tecili

Eğitim sebebiyle askerlik muafiyeti ülkemizde söz konusu değildir. Bununla beraber ”Asker Alma Yönetmeliği”, ”Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik” gibi yasal düzenlemeler çerçevesinde öğrenci askerlik yükümlüsü askerliğini tecil ettirebilir.

Çeşitli yurt dışında bulunma sebepleriyle de askerlik muafiyeti söz konusu olabilir. Bu halde dövizle askerlik hizmetinden yararlanma şartlarının mevcut bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.

Yükümlülerin 7179 sayılı Kanunda belirtilen koşul ve statülere uygun olarak birden fazla ülkede çeşitli zaman aralıkları dâhilinde çalıştıkları süreler, belgelendirilmesi kaydıyla çalışma ve bulunma sürelerinden sayılır.

Çok vatandaşlık hakkına sahip vatandaşların yalnızca tabiiyetindeki ülkelerde bulundukları süreler bulunma süresinden sayılır. Yurt dışında doğup yurt dışında ikamet eden ve süresiz ikamet iznine sahip olan vatandaşların ise süresiz ikamet iznine sahip oldukları ülkelerde bulundukları süreler bulunma süresi olarak kabul edilir. Başvuru tarihinde yararlanma şartlarını haiz olanların işlemleri dövizle askerlik hizmeti kapsamında yürütülür.

Olimpiyat ve dünya şampiyonluğu dereceleri gibi üst düzey milli başarılar, 7179 sayılı Kanun’un 35. Maddesi kapsamında askerlik ertelemesine konu olabilmektedir.

Muafiyet değil, erteleme söz konusudur; kesin şartlar Gençlik ve Spor Bakanlığı koordinasyonuyla belirlenmektedir.[7]

Bedelli Askerlik ve Askerlik Muafiyeti

Bedelli askerlik yapmak suretiyle askerlikten muafiyet sağlamak için gerekli müracaat koşulları şunlardır.

• Askerlik çağına girmiş yükümlülerden herhangi bir yaş sınırlandırması olmaksızın fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmak.
• Yoklaması olmayan yükümlüler için, yoklamaya esas sağlık muayenelerini tamamlayarak “Askerliğe Elverişlidir” hükmü verilmiş olmak.
• Kura veya sınıflandırma işlemini müteakip bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip de bu haktan vazgeçmemiş olmak.
• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalanlar için bedelli askerliğe müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde ödemesini yapmak ve kura veya sınıflandırma öncesi bedelli askerlikten vazgeçmemiş olmaktır.

Bedelli askerlikten yararlanma şartlarıise şu şekilde sıralanabilir:

• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalmamış olanlar için ödeme yaptığı tarihte geçerli olan Kanun’un 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında belirlenen bedel tutarını, müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde peşin ödemek.
• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalanlar için ödeme yaptığı tarihte geçerli olan Kanun’un 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında belirlenen bedel tutarı ile Kanun’un 9’uncu maddesinin yedinci fıkrasına göre belirlenen ek bedel tutarını, müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde peşin ödemek.
• Kura veya sınıflandırma işlemi sonucunda bedelli askerliğe seçilmek.
• Bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaktır.

Askerlikten Muaf Olanların Hakları Nelerdir?

Askerlikten muaf tutulan kişiler, askerlik yükümlülüğü ortadan kalkmasına karşın pek çok kamu hakkını eksiksiz kullanmaya devam etmektedir. Devlet memurluğuna başvurmak, kamu kurumlarında çalışmak ve esnaf sicili gibi işlemlerde muafiyet belgesinin ibrazı yeterlidir.

Kolluk kuvvetleri (polis, jandarma, özel güvenlik) için ise her kurum kendi mevzuatı kapsamında değerlendirme yapmaktadır. Muafiyetin nedeni belirleyicidir: kilo ya da yaş kaynaklı muafiyet genellikle engel sayılmazken psikiyatrik tanıya dayalı raporlar ek incelemeye konu olabilmektedir.

Araç sürüş ehliyeti, iş hayatı ve sigortalı çalışma açısından hiçbir kısıt söz konusu değildir. “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu, ehliyet veya iş sözleşmesine engel oluşturmaz.[8]

Askerdeyken Askerlik Muafiyeti Alınabilir Mi?

Askerlik muafiyeti yalnızca askere gitmeden önce alınmaz. Askere gidildiğinde rutin revir kontrolleri sırasında askerlik muafiyeti alabileceğiniz hususu görevli doktora iletilebilir.

Askerlik muafiyeti için gerekli koşulları taşıma ihtimali olduğunu gören doktor askeri devlet hastanesine gerekli tetkikleri yaptırması için sevk eder.

Sevk sonucunda gerekli tetkik ve tahlilleri yaptıran asker kurula çıkar.

Kurul hükmü sonucunda askerlik muafiyetine hak kazanıp kazanmadığı belirlenir. Muafiyet verilmezse itiraz edebilir. Askerlik muafiyetine hak kazandığında eğer bedelli askerlik yapmışsa ödediği ücreti iade alır ve askerde bulunduğu gün başına tayin edilen ücrete de hak kazanır.

Askerlik Muafiyeti İle İlgili Sorular

Askere gidecek tüm adayların askerlik muafiyetiyle ilgili sıkça sorduğu sorular bu başlık altında cevapladık.

Çeşitli sağlık sorunları, ailede tek erkek çocuk olmak, özel birtakım aile durumları, çifte vatandaşlık (her yükümlü için somut durumun özelliklerine göre belirlenir), şehit yakını olmak gibi sebeplerle de askerlik muafiyeti alınabilir.

Genel kural olarak askerlik çağı 41 yaşında sona erer. 41 yaşına giren yılın 1 Ocak tarihi itibarıyla yoklama, sevk veya askerlik yükümlülüğü kalmaz. Özel statüdeki yükümlüler (erteleme hükmü süren kişiler) ise 49 yaşında her koşulda muaf tutulmaktadır.

Muafiyet belgesi için Seferberlik Şube Müdürlüğü’ne başvurulması gerekmektedir.[9]Bununla birlikte 7179 sayılı Asker Alma Kanunu’nun 43’üncü maddesi gereği vatandaşlığa alındığı tarihte 22 ve daha büyük yaşta olanlardan askere gitmek isteyenler silahaltına alınmamaktadır.

Muafiyet işleri, Millî Savunma Bakanlığına bağlı askerlik şubelerinde gerekli belgeler iletilerek tamamlanabilir. Tamamlanan bu işlemler sonucu başvuruda bulunan vatandaş askerlikten muaf raporunu alabilir.

1,90 boyundaki bir vatandaş için hesaplama formülleri çerçevesinde 117 Kg’dan sonrası için askere gidemeyeceği söylenebilir. Hesaplama tekniği makalemizin üst kısımlarında açıklanmıştır. Görüleceği üzere belirli bir kilo sınırı söz konusudur.

Her boy ve kilo için ayrı ayrı hesaplama yapılarak belirlenmiş olan hesaplama formülüne göre askerlikten muaf olunup olunmayacağı tespit edilebilir.

Askerliğe elverişlidir raporu, TSK sağlık raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşlarınca alınabilir. Bu rapor aile hekimliğinden alınabileceği gibi ilgili aile hekimliği gerekli gördüğü takdirde sevk verebilir. Sağlık raporu vermeye yetkili kuruluşların yer aldığı güncel listelere aşağıdaki linkten erişim sağlanabilir:
https://shgmsgudb. saglik. gov. tr/TR-86110/turk-silahli-kuvvetleri-jandarma-genel-komutanligi-ve-sahil-guvenlik-komutanligi-saglik-kurulu-raporu-vermeye-yetkili-hastaneler-listesi-guncel. html

Askerlikten muaf ifadesi ve çürük ifadesi her ne kadar halk arasında birbirini karşılayan kelimeler olarak kullanılsa da ”çürük” ifadesine yasal yasa ve kaynaklarda yer verilmemiştir. Ancak halk arasındaki kullanımı itibariyle çürük ifadesi, askerlikten muafiyet sonucuna yol açan sağlık sorunları mevcut vatandaş anlamında kullanıldığı söylenebilir.

Çürük raporu almak için TSK sağlık raporu vermeye yetkili bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekmektedir.

Aşama ve aşamalar hakkında ayrıntılı bilgi için yukarıdaki “Çürük Raporu Nasıl Alınır?” bölümünü inceleyebilirsiniz.

Asker Alma Yönetmeliği’nin 49’uncu maddesi gereği; sınıflandırılmalarını müteakip veya bakaya iken cezaevine girenlerin askerlikleri tahliye tarihine kadar ertelenir. Ancak infaz süresine göre askerlikten muafiyet gibi bir sonucun ortaya çıkması mümkün değildir. Kısaca cezaevinde yatmak askerlikten muaf olmak gibi bir sonuç ortaya çıkarmayacaktır.

Evet. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında şehit olan askerin kendisinden olan çocuklarının tamamı ile aynı anne ve babadan olan kardeşlerinin tamamı, askerlikten muaf tutulmaktadır. Bu muafiyet hakkı, şehidin birden fazla çocuğu veya kardeşi olması hâlinde hepsini kapsamaktadır.

Muafiyete yol açabilecek hastalık kategorileri; nöroloji, ruh sağlığı, göz, kulak-burun-boğaz, kas-iskelet, iç hastalıklar, göğüs hastalıkları, deri, cerrahi, sindirim, enfeksiyon ve ürogenital sistem hastalıklarını kapsamaktadır.

Kategorilere göre detaylı tablo için yukarıdaki “Askerlikten Muaf Hastalıklar Listesi” bölümünü inceleyiniz.

Askerliğini; askerlik çağına gelmemiş, tecilli, muaf ve yapmış olanların memur olarak atanmalarına engel bir vaziyet bulunmamaktadır. Ayrıca çok büyük bir rahatsızlık olmadıkça kişinin normal yaşamını çok fazla etkilemez ve çalıştığı işe olumsuz bir vaziyet yaşatmaz.

BKNZ: https://.com/askerlik-borclanmasi-nedir/
BKNZ: https://.com/askere-giden-iscinin-haklari/

Psikiyatrik değerlendirmeler sonucunda, belirli zihinsel ve psikolojik rahatsızlıkları olan bireyler askerlikten muaf tutulabilir. Bu durumlar arasında şizofreni, majör depresyon, anksiyete bozuklukları ve diğer ciddi ruh sağlığı sorunları bulunabilir.

Asker kaçağı olanların askerlik vaziyet belgesi almaları mümkün olmadığından memur olmaları mümkün değilken askerliğini; askerlik çağına gelmemiş, tecilli, muaf ve yapmış olanların memur olarak atanmalarına engel bir vaziyet bulunmamaktadır. İlgili düzenleme göstermektedir ki çürük raporu alanlar için devlette memur olabilme şansı devam etmektedir.

Psikiyatri tanısına dayalı “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu, tek başına memurluğa engel değildir.

Devlet Memurları Kanunu’nda bu tür bir kısıt yer almamaktadır. Ancak başvurulan kadronun sağlık koşulları ayrıca değerlendirilmektedir; polis, jandarma gibi kolluk birimlerinde psikiyatrik geçmiş ek incelemeye konu olabilmektedir.

Kanunda engellilik yüzdesi bazlı doğrudan bir muafiyet eşiği belirlenmemiştir. “Askerliğe Elverişli Değildir” hükmü, sivil engelli raporundaki orana değil, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki (B)/(D) dilimi kriterlerine göre verilmektedir. Dolayısıyla %40 veya %60 gibi bir engel oranı, askeri sağlık kurulunun ayrıca muayene yapmasını gerektirmekte; nihai hükmü oran değil, askeri ölçütler belirlemektedir.

Rümeysa İspirli

Kaynaklar

1. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431), Ek Hastalık Listeleri (B) ve (D) dilimleri, mevzuat. gov. tr↩
2. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği (2016/9431), Ek Hastalık Listeleri, mevzuat. gov. tr↩
3. 7179 Sayılı Askerlik Kanunu m.20, mevzuat. gov. tr↩
4. 7179 Sayılı Askerlik Kanunu m.20; TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği 2016/9431↩
5. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği 2016/9431; Asker Alma Yönetmeliği, mevzuat. gov. tr↩
6. 7179 Sayılı Askerlik Kanunu; 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanunu, mevzuat. gov. tr↩
7. 7179 Sayılı Askerlik Kanunu m.35↩
8. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu; 7179 Sayılı Askerlik Kanunu↩
9. 7179 Sayılı Askerlik Kanunu m.1↩