18 Yaşından Küçük Çocukların Çalıştırılması ve Ödenek Ekibi28 Haziran 2026İş Hukuku
Türkiye’de 15 yaşın altındaki çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır; 15-18 yaş arası genç işçiler ise yalnızca sınırlı iş türlerinde ve özel koşullar altında çalıştırılabilir. Bu sayfada yasal çalışma yaşı, yasaklı işler, azami çalışma süreleri, işverenin yükümlülükleri ve kıdem tazminatı hakkı 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde açıklanmaktadır.
İçindekiler- İş Kanununa Göre Çalışma Yaşı
- Çocuk İşçi ve Genç İşçi Tanımı
- Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılabileceği İşler
- Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacağı İşler
- Küçük Çocukların Çalışma Koşulları
- Çalışma Süreleri ve Ara Dinlenme Süreleri
- 18 Yaş Altı Çalışma Süreleri
- 18 Yaş Altı Ara Dinlenme Süreleri
- Gece Çalışması
- Günlük Çalışma Süresinden Sayılan Haller
- Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil
- Yıllık Ücretli İznin Kullandırılması
- Çalışma Süreleri ve Ara Dinlenme Süreleri
- Küçük Çocuk ve Genç İşçi Çalıştırmada İşverenin Yükümlülükleri
- Çocuk ve Genç İşçileri Çalıştıramayacak İşverenler
- İş Sözleşmesi ve Belge Yükümlülüğü
- İşverenin Eğitim ve Diğer Yükümlülükleri
- Çocuk ve Genç İşçilerin Ücret Hakkı
- Çocuk ve Genç İşçilerin Sendikal Hakları
- Çocuk ve Genç İşçinin İş Sözleşmesini Fesih Hakkı ve Kıdem Tazminatı
- Çocuk İşçi Çalıştırmanın Cezası 2026
- Çocukların Çalıştırılması İle İlgili Sorular
- Yasal çalışma yaşı kaçtır?
- 14 yaşındaki bir çocuk çalışabilir mi?
- 18 yaşını doldurmayanlar çalışabilir mi?
- 15 yaşını doldurmuş 18 yaşını doldurmamış çalışan işçiye ne denir?
- Çocuk ve genç işçi arasındaki çalışma süresi farkı nedir?
- 15 yaşını tamamlamış çocuklar için günlük çalışma süresi kaç saati geçemez?
- 18 yaş altı çalışma izni nasıl alınır?
- 18 yaş altı en fazla kaç saat çalışabilir?
- 17 yaşındaki biri fabrikada çalışabilir mi?
- 17 yaşında biri sigortalı çalışabilir mi?
- 18 yaşından küçükler ne iş yapabilir?
- 16 yaşında çalışmak yasak mı?
- 16 yaşında sigorta olur mu?
- 16 yaşından küçük çocukların günde kaç saatten fazla çalışması yasaktır?
- 18 yaşından küçükler ağır ve tehlikeli işlerde çalışabilir mi?
- Sanayi dışındaki işlerde 18 yaş altı gece çalışabilir mi?
- 18 yaş altı çalışma aile izin belgesi nasıl alınır?
- 18 yaşından küçük sigortasız işçi çalıştırmanın cezası nedir?
Çocukların çalıştırılmasına ilişkin kurallara uymayan işverenler, 2026 yılında her bir çocuk işçi başına26.620 TLIdari para cezasıyla karşılaşmaktadır. Sigortasız çalıştırma kaynaklı SGK cezaları ise bu tutara ek olarak ayrıca uygulanır.
İş Kanununa Göre Çalışma Yaşı
Çocukların çalıştırılması, İş Kanunu tarafından yaşa göre sınırlandırılmıştır. Buna göre çocukların çalıştırılabilmesi için 15 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir.
Genç işçiler olarak tanımlanan 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış bireyler ise, belirli şartlar altında ve sınırlı koşullarda çalıştırılabilirler. Çalışma yaşının yanı sıra, gece çalışmaları ve çalışma süreleri gibi konularda da çocuk ve genç işçilere yönelik özel düzenlemeler bulunmaktadır.
14 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır. Ancak bu çocuklar, eğitimlerine veya gelişimlerine zarar vermeyecek şekilde sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde çalıştırılabilirler. Bu tür faaliyetler için yazılı sözleşme yapılması ve her bir faaliyet için ayrı izin alınması gerekmektedir.
Türkiye’nin 1995’te onayladığı BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin 32.
Maddesi, çocukların çalıştırılması yoluyla ekonomik sömürüye maruz kalmasını ve eğitimlerine zarar verebilecek işlerde çalışmasını engellemeyi devletlere yükümlülük olarak verir.[1]İç hukukta bu yükümlülük, İş Kanunu m.71 ve Yönetmelik hükümleriyle hayata geçirilmektedir.
Çocukların Çalıştırılmasında Yasal Sınırlar
Çocuk İşçi ve Genç İşçi Tanımı
Çocukların çalıştırılmasında İş Kanunu m.71 uyarınca iki ayrı kategori tanımlanmıştır.Çocuk işçi,14 yaşını bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamışVe mecburi ilköğretimini tamamlamış kişidir.Genç işçiIse15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını doldurmamışKişidir.[2]
Bu ayrım yalnızca teorik değildir: çocuk işçiler yalnızca hafif işlerde çalıştırılabilirken, genç işçiler daha geniş iş türlerine yönlendirilebilir. Her iki kategori için de ağır, tehlikeli ve gece işleri kesinlikle yasaktır. İşveren bu sınırları aşarsa İş Kanunu m.104 kapsamında idari para cezasına muhatap olur.
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılabileceği İşler
18 yaşından küçük çocukların çalıştırılması için yapabileceği işler, İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre belirlenmiştir. Çocuk işçiler (14 yaşını tamamlamış ancak 15 yaşını tamamlamamış ve mecburi ilköğretimini tamamlamış kişiler), hafif işlerde çalıştırılabilir.
Genç işçiler (15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiler), daha geniş bir iş yelpazesinde çalışabilirler.
Çocuk işçiler için izin verilen hafif işler:
- Hasat zamanında, güvenli ortamlarda meyve ve sebze toplama, çiçeklerin bakımı gibi işler
- Tavukçuluk ve ipek böcekçiliği alanlarında destek görevleri
- Küçük işletmelerde ve sanatkar dükkanlarında ürün satışı ve müşteri hizmetleri
- Ofis ve büro ortamlarında çeşitli yardımcı görevler
- Gazete ve dergilerin dağıtımı, satış noktalarında satış faaliyetleri (ağır yük taşıma görevleri dışında)
- Ekmek fırınları, pastaneler, manavlar, büfeler ve alkolsüz restoranlarda garsonluk ve satış destek görevleri
- Ürünlerin etiketlenmesi ve manuel paketlenmesi işlemleri
- Kütüphaneler, fuarlar, panayırlar ve sergi alanlarında destek hizmetleri (ağır yük taşıma ve istifleme işleri dışında)
- Spor komplekslerinde ve tesislerinde çeşitli yardımcı görevler
- Çiçekçilik; satış, düzenleme ve bakım işleri
Genç işçiler için izin verilen işler:
- Meyve ve sebzelerin konservelenmesi, sirke ve turşu yapımı, salça, reçel ve marmelat üretimi, meyve-sebze sularının hazırlanması.
- Meyve ve sebzelerin kurutulması ve işlenmesi süreçleri.
- Helva, lokum, şekerleme ve pekmez gibi tatlı ürünlerin üretimi.
- Kasap dükkanlarında et işleme ve hazırlama yardımcı görevleri.
- Çay yapraklarının işlenmesi ve paketlenmesi.
- Kuru yemiş çeşitlerinin seçimi, hazırlanması ve paketlenmesi.
- Koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanların bakımı ve beslenmesinde yardımcı işler.
- El işçiliği ile süpürge ve fırça yapımı.
- El oymacılığı ile ahşap süs eşyalarının üretimi.
- Toptan ve perakende satış noktalarında ürünlerin satışı, etiketlenmesi ve paketlenmesi.
- Büro ve ofis ortamlarında çeşitli idari ve destek görevleri.
- İlaçlama ve gübreleme dışında kalan çiçekçilik faaliyetleri.
- İçkili mekanlar ve mutfak hizmetleri dışında kalan diğer faaliyet sektörü işleri.
Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacağı İşler
Küçük çocukların çalıştırılmasının yasak olduğu işler şunlardır:
- Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler
- Sanayiye ait işler ve gece dönemine rastlayan işler
- Fırın işleri ve silis ve kuvars tozu saçan işler, ısıl işlem, renklendirme ve kimyasal işler
Bu yasaklar, çocukların çalıştırılması sırasında fiziksel ve psikolojik gelişimlerinin zarar görmemesi amacıyla konulmuştur. İş Kanunu ve ilgili yasal mevzuatlar, çocuk işçiliği ile mücadelede önemli bir rol oynar ve çocukların korunmasına yönelik standartları belirler.
Fabrika, inşaat, maden ve yapı sektörlerinde çocukların çalıştırılması özellikle dikkat gerektiren bir yasak kapsamındadır. İşverenin bu yasaklara aykırı davranması, İş Kanunu m.104 uyarınca idari para cezasına yol açar; ayrıca iş kazası ya da meslek hastalığı hâlinde işverenin yasal sorumluluğu ağırlaşır.[3]
Küçük Çocukların Çalışma Koşulları
18 yaş altı çocukların çalıştırılması koşulları4857 sayılı İş KanunuVe bu kanuna dayanılarak hazırlanan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, çocuk ve genç işçilerin sağlık ve güvenliklerini, fiziksel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişmelerini korumak, öğrenimlerini devam ettirebilmeleri ve ekonomik istismarlarını önlemek amacıyla yapılmıştır.
Çalışma Süreleri ve Ara Dinlenme Süreleri
18 yaş altı çocukların çalışma ve ara dinlenme süreleri farklılık göstermektedir.
18 Yaş Altı Çalışma Süreleri
- Mecburi eğitimlerini tamamlayıp örgün eğitime devam etmeyen çocuklar için günlük çalışma süresi en çok7 saat, haftalık toplamda ise35 saatIle sınırlıdır.
- Sanat, kültür ve reklamcılık alanlarında çalışan çocuklar günde en fazla5 saat, haftada ise30 saatÇalışabilirler. 15 yaşını doldurmuş çocuklar için bu süreler günlük8 saate, haftalık olarak da40 saateÇıkabilir.
- Okul eğitimine devam eden çocukların, ders saatleri haricinde çalışabilecekleri süre günde2 saat, haftada ise toplamda10 saatIle sınırlıdır.
Mesleki eğitim kapsamında staj yapan çocuk ve genç işçilerin çalışma süreleri de bu sınırlara tabidir.
Staj statüsü, yasal çalışma süresi sınırlarını kaldırmaz; işveren, stajyer genç işçiyi de aynı azami saatlere uyarak çalıştırmak zorundadır.
18 Yaş Altı Ara Dinlenme Süreleri
- İki saatten fazla dört saatten az süren işlerde otuz dakika,
- Dört saatten yedi buçuk saate kadar olan işlerde çalışma süresinin ortasında bir saat ara dinlenmesi verilmesi zorunludur.
18 Yaş Altı Çalışanların Dinlenme Hakları
Gece Çalışması
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 73. Maddesine göre, sanayi işlerinde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Buna göre sanayide gece küçük çocukların çalıştırılması söz konusu olamaz.
Günlük Çalışma Süresinden Sayılan Haller
Küçük çocukların çalıştırılması hâlinde çalışma sürelerine dahil edilen haller şunlardır:
- İşveren tarafından verilen eğitimlerde geçirilen zamanlar
- İşverenin işyeri dışında düzenlediği kurslar ve toplantılarda harcanan süreler
- Yetkili kurum ve kuruluşlarca düzenlenen mesleki eğitim programlarında geçirilen zamanlar
- Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlarca düzenlenen etkinliklere temsilci olarak katılım nedeniyle işe gidilemeyen süreler
Bu durumlar, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 66. Maddesinde belirtilen çalışma süresine ek olarak, çocuk ve genç işçilerin günlük çalışma sürelerinin hesaplanmasında göz önünde bulundurulur.
18 Yaş Altı Çocuk Çalışanların Hakları
Hafta Tatili, Ulusal Bayram ve Genel Tatil
18 yaş altı çocukların çalıştırılmasında haftalık izin süreleri kesintisiz olarak en az40 saatOlmalıdır.
Ayrıca, ulusal bayram ve genel tatillerde çocuk ve gençlerin çalıştırılması yasaktır. Bu düzenlemeler, genç işçilerin dinlenme haklarının korunmasını ve eğitim ile sosyal yaşamlarına zaman ayırabilmelerini sağlamak amacıyla konmuştur.
Yıllık Ücretli İznin Kullandırılması
Çocuk ve genç işçiler için belirlenen yıllık ücretli izin süresi, minimum20 günOlarak tanımlanmıştır. Bu izin süresinin kesintisiz olarak kullanılması temel kuraldır. Ancak, çocuk veya genç işçinin faydasına olacak şekilde ve onların talebi doğrultusunda, izin süresi en fazla iki bölüm halinde kullanılabilir.
Eğitimlerine devam eden çocuk ve genç işçilere ise, yıllık ücretli izinleri, okulların tatil dönemlerinde veya eğitim programlarına ara verildiği zamanlarda verilmelidir.
Küçük Çocuk ve Genç İşçi Çalıştırmada İşverenin Yükümlülükleri
Çocukların çalıştırılmasında işverenin yükümlülükleri, “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ile düzenlenmiştir. Bu yönetmelik, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 71. Maddesi gereğince hazırlanmış olup, çocuk ve genç işçilerin sağlık ve güvenliklerini, fiziksel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişmelerini korumayı amaçlamaktadır.
Çocuk ve Genç İşçileri Çalıştıramayacak İşverenler
Çocukların çalıştırılması konusunda, işverenler ve onların temsilcileri için bazı kısıtlamalar bulunmaktadır. Bu kapsamda;
- Çocuklara yönelik suçlardan mahkumiyet almış kişiler,
- Yüz kızartıcı suçlar sebebiyle hüküm giymiş olanlar,
Çocuk ve gençleri çalıştıramazlar.
Bu düzenleme, genç işçilerin güvenliği ve korunması amacıyla getirilmiştir.
İşverenlerin Çocuk Çalışanlara ̧ı Yükümlülükleri
İş Sözleşmesi ve Belge Yükümlülüğü
İşveren çalıştırdığı çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisi ile yazılı iş sözleşmesi yapmak zorundadır. On dört yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması; onların fiziksel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişimlerine ya da eğitimlerine zarar vermeyecek şekilde sanat, kültür ve reklamcılık gibi alanlarda yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı ayrı izin almak şartıyla mümkündür.
İşveren, çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisine, çocuğun çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan önlemler hakkında bilgi vermek zorundadır.
İşveren, okula devam eden çocuk ve genç işçiden çalıştırmaya başlamadan önce, öğrenci olduğuna dair belge istemeli ve söz konusu belgeyiözlük dosyasındamuhafaza etmelidir.
İşverenin Eğitim ve Diğer Yükümlülükleri
- İşverenlerin sorumlulukları arasında, çocuk ve genç işçilere işe başlamadan evvel işin gerektirdiği eğitimleri sağlamak, işyerinin risklerini ve çalışanların yasal haklarını anlatmak yer alır.
- Çocukların çalıştırılması sırasında onların güvenlikleri ve sağlıkları gözetilmeli, fiziksel ve zihinsel gelişimleri, ahlaki değerleri ve sosyal uyumları ön planda tutulmalıdır.
- Eğitime devam eden çocuk ve genç işçilerin okul başarılarına ve mesleki eğitimlerine katılımlarına engel olmayacak şekilde çalıştırılmaları esastır.
- İşverenler, genç işçilerin deneyim eksikliğinden veya bilgi yetersizliğinden kaynaklanabilecek risklere karşı onları korumakla yükümlüdürler.
Çocuk ve Genç İşçilerin Ücret Hakkı
İşverenin ücret ödeme yükümlülüğü, iş sözleşmesinin temel bir parçasıdır ve ücret ödenmeksizin yapılan işler, iş sözleşmesi kapsamında değil, vekalet sözleşmesi hükümlerine tabidir. Bu nedenle, çocukların çalıştırılması karşılığında ücret ödenmesi zorunludur; ücretsiz çalıştırma kesinlikle yasaktır. 2014 yılında Asgari Ücret Yönetmeliği’nde yapılan değişiklikle on altı yaşın altındaki ve üstündeki işçiler arasındaki asgari ücret farkı kaldırılmıştır.
Çocuk ve Genç İşçilerin Sendikal Hakları
Sendikalar Kanunu’nun 17. Maddesi, on beş yaşını dolduranların işçi sendikalarına üye olabileceğini belirtir.
Bu, genç işçilerin sendikal haklardan yararlanmasının önünü açar. Aynı yasanın 6. Maddesi, sendika kurucusu olabilmek için fiil ehliyetine sahip olma şartını koşar. Ancak, kazai rüşt kararıyla fiil ehliyeti kazanan gençler de sendika kurabilir.
Çocuk ve Genç İşçinin İş Sözleşmesini Fesih Hakkı ve Kıdem Tazminatı
Çocukların çalıştırılması yasal temsilcilerinin onayıyla mümkün olurken; iş sözleşmelerinin sonlandırılması noktasında yasal temsilcinin izni gerekmez.
Anayasa gereğince zorla çalıştırılma yasaklandığından, iş sözleşmesinin feshedilmesi yasal temsilcinin onayına tabi tutulamaz. Dolayısıyla, çocuk ve genç işçilerin iş sözleşmesini sona erdirme yetkisi mevcuttur ve bu hak tek taraflı bir beyanla kullanılabilir.
Yargıtay’ın 1991 günlü bir kararına göre [teyit edilmeli — hüküm numarası doğrulanmalıdır], on üç yaşından küçükken işe başlayan çocukların, on üç yaşına gelene kadar geçen süredeki hizmetleri İş Kanunu’nun kapsamı dışında kabul edilmiş ve bu süre zarfındaki iş sözleşmeleri geçmişe yönelik olarak geçersiz sayılmıştır. Bu yüzden, on üç yaşından önceki faaliyet süreleri için kıdem tazminatı hesaplanamaz. Ancak, 1958 günlü Yargıtay İçtihadı Birleştirme hükmünde [teyit edilmeli — hüküm numarası doğrulanmalıdır], yasaklanmış bir işte çalıştırılan bir işçinin iş sözleşmesinin geçersizliğinin sadece geleceğe etkili olduğu ifade edilmiştir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 394.
Maddesi göz önünde bulundurulduğunda, geçersizliği sonradan anlaşılan iş sözleşmelerine dayalı alacakların korunması daha uygun olacaktır. 4857 Sayılı İş Kanunu ve 1475 Sayılı İş Kanunu’nun 14. Maddesi uyarınca, yasal asgari yaşta işe başlayan çocuk ve genç işçilerin kıdem tazminatı hakları konusunda herhangi bir ihtilaf bulunmamaktadır.
Çocuk ve Genç İşçilerin Ödenek Hakları
Kayıt dışı çalıştırılan küçük işçilerin kıdem tazminatı hakkı, fiili çalışmanın ispatlanmasıyla korunabilir. Tanık beyanı, ödeme kayıtları veya banka ekstreleri bu amaçla kullanılabilir. Küçüğün yaş küçüklüğü, işverenin yasal sorumluluğunu artırır; iş sözleşmesinin geçersizliği ileriye dönük sonuç doğurduğundan, geçmişte fiilen gerçekleşen çalışmanın karşılığı talep edilebilir durumda kalır.
İş hukuku alanındaki anlaşmazlıklar, her bir durumun kendine has yasal özelliklerini taşır ve bu nedenle, işverenlerden talep edilecek tazminatlar da her olaya özgü olarak değişkenlik gösterir.
İşçiler, karşılaştıkları durumları yasal açıdan doğru bir şekilde tanımlamalı ve mevcut yasal seçenekleri dikkatlice değerlendirmelidir, çünkü her vaka farklı sonuçlar doğurabilir.
İş hukukunda, arabuluculuk sürecinden başlayarak, dilekçe hazırlama, yasal aşama açma ve sürecin takibi gibi aşamalar, işçinin zayıf konumunu göz önünde bulundurarak ve hak kaybına uğramamasını sağlamak amacıyla bir “İş Hukuku Avukatı” tarafından yönetildiğinde daha verimli sonuçlar alınabilir.
Çocuk İşçi Çalıştırmanın Cezası 2026
4857 sayılı İş Kanunu’nun 104. Maddesi uyarınca, çocukların çalıştırılması yaşına ilişkin yasaklara (m.71) aykırı davranan işvereneHer bir çocuk işçi başına 26.620 TLIdari para cezası uygulanır. Gece çalıştırma yasağını (m.73) ihlal eden işveren için aynı tutar ayrıca kesilir.
2026 yılı için bu ceza tutarları SGK tarafından yıllık güncellenmekte olup çocuğun yaşı, çalıştığı iş türü ve süresine göre artabilir.[4]
İdari para cezası, SGK sigortasız çalıştırma cezasından bağımsız olarak kesilir. İki ayrı ceza aynı anda uygulanabilir.
Çocukların çalıştırılması yasak olan işlerde gerçekleştiğinde; iş kazası, meslek hastalığı veya çocuğun uğradığı zarardan doğan ödenek davalarında da işveren muhatap olur.
Yargı sürecinde çocuğun yaşının küçüklüğü ağırlaştırıcı unsur olarak değerlendirilebilir.
Çocukların Çalıştırılması İle İlgili Sorular
Çocukların çalıştırılması ile ilgili sorulara bu başlık altında yer verdik.
Türkiye’de yasal çalışma yaşı15‘tir. 15 yaşından küçük çocukların çalıştırılması kesinlikle yasaktır. 15-18 yaş arası gençlerin çalıştırılması ise belirli kısıtlamalara tabidir.
14 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması kural olarak yasaktır. Ancak 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocuklar; sanat, kültür ve reklamcılık alanlarında eğitim ve gelişimlerini zedelemeyecek hafif işlerde çalışabilirler. Bu durumda yazılı sözleşme yapılması ve her faaliyet için ayrı izin alınması zorunludur.
Türkiye’de yasal çalışma yaşı 15’tir ve bu yaşın altındaki küçük çocukların çalıştırılması yasaktır. 15 ile 18 yaş arasındaki küçük çocukların çalıştırılması ise belirli şartlara bağlıdır. Bu yaş grubundaki gençlerin okul başarılarını olumsuz etkileyecek işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış gençler için çalışma süreleri günde 7 saat ve haftada 35 saat ile sınırlıdır. 18 yaşını doldurmayan gençlerin çalışabilmesi için sağlık kontrollerinden geçmeleri ve sağlık raporu almaları gerekmektedir.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çalışanlara “genç işçi” denir.
Bu yaş grubundaki bireyler, İş Kanunu’na göre özel koruma altındadır ve belirli şartlar altında çalıştırılabilirler. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişilere ise “çocuk işçi” denir.
Çocuk işçiler (14-15 yaş arası) günde en fazla7 saat, haftada35 saatÇalıştırılabilir. Genç işçiler (15-18 yaş arası) ise günde en fazla8 saat, haftada40 saateKadar çalışabilir. Her iki grupta da okul eğitimine devam ediliyorsa çalışma süresi ders saatleri dışında günde 2, haftada 10 saatle sınırlıdır. 24 saatlik zaman diliminde her iki grup için de kesintisiz en az 14 saat dinlenme zorunludur.
15 yaşını tamamlamış çocuklar için günlük çalışma süresi sekiz saati geçemez ve haftalık çalışma süresi ise kırk saati geçemez.
18 yaşından küçük çocukların çalıştırılması için işveren tarafından İşkur’a başvuru yapılması gerekmektedir. İşveren, genç işçinin çalıştırılacağı iş yerinin bilgileri, sağlık raporu ve velisinin onayını içeren dilekçe ile başvuruda bulunur.
Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilir ve genç işçinin çalışma koşulları, sağlık durumu ve eğitim durumu göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
18 yaş altı çalışma süreleri şu şekilde düzenlenmiştir:
- Temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen çocuklar (15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış), günde maksimum 8 saat ve haftada maksimum 40 saat çalışabilirler.
- Okula devam eden genç işçi veya çocuk işçiler, eğitim dönemlerinde eğitim saatleri dışında günde en çok 2 saat haftada en çok 10 saat çalıştırılabilirler.
17 yaşındaki bir genç, belirli koşullar altında fabrikada çalışabilir. İş Kanunu’na göre, 15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını doldurmamış küçük çocukların çalıştırılmasına izin verilmektedir. Ancak genç işçilerin çalıştırılacağı işlerin, sağlık, eğitim ve gelişim haklarını tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. 18 yaş altı çalışma saatleri günde maksimum 8 saat ve haftada maksimum 40 saat ile sınırlıdır.
Evet, Türkiye’de 17 yaşında bir genç, belirli şartlar altında sigortalı olarak çalışabilir. İş Kanunu’na göre, 15 yaşını doldurmuş gençler faaliyet akdiyle çalıştırılabilir ve sigortalı olabilirler.
Sigortalı olarak çalışabilmek için işverenin İşkur’a başvuruda bulunması ve gerekli sağlık raporları ile diğer belgelerin sunulması gerekmektedir.
18 yaşından küçük çocukların çalıştırılması için belirli şartlar getirilmiştir. Buna göre yapılabilecek işler, İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre belirlenmiştir.
İşverenler, 18 yaş altı işçi için ilan verirken yalnızca aşağıda belirtilen iş türlerine uygun pozisyonları açabilir. Bu kapsamın dışında iş ilanı vermek bile idari sorumluluk doğurabilir.
- Çocuk işçiler(14 yaşını tamamlamış ancak 15 yaşını tamamlamamış ve mecburi ilköğretimini tamamlamış kişiler), hafif işlerde çalıştırılabilir.
- Genç işçiler(15 yaşını tamamlamış ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiler), daha geniş bir iş yelpazesinde çalışabilirler. Örneğin, kiremit ve tuğla üretimi, kurutma ve montaj işleri, odun ve kağıt hamuru üretimi gibi işlerde çalışabilirler.
Çocuk işçiler için örnek işler: meyve, sebze, çiçek toplama; kümes hayvancılığı yardımcı işleri; esnaf yanında satış; gazete-dergi dağıtımı; fırın, pastane, büfe, manav işlerinde komi veya satış elemanı olarak çalışma.
Genç işçiler için örnek işler: kiremit ve tuğla üretimi; kurutma, montaj, yapıştırma; odun ve kağıt hamuru üretimi; selüloz üretimi; un ve çeltik fabrikalarında uygun işler.
Hayır, 16 yaşında çalışmak yasak değildir. 15 yaşını tamamlamış olan bir genç, genç işçi statüsünde ve kanunda belirtilen koşullar altında sigortalı olarak çalışabilir.
Çalışma süresi günde 8, haftada 40 saati geçemez. Ağır, tehlikeli ve gece işlerinde çalıştırılması ise kesinlikle yasaktır. Velinin yazılı onayı ve gerekli sağlık belgelerinin tamamlanması zorunludur.
Evet, 16 yaşında çalışan bir kişi SGK’ya sigortalı olarak bildirilebilir. 15 yaşını tamamlamış genç işçiler, faaliyet akdiyle çalışmaya başladıkları andan itibaren 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılır. Ancak bu çalışma dönemi, emeklilik açısından sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabul edilmez; emeklilik başlangıcı 18 yaş dolana kadar ertelenir.
Buna karşın prim ödeme gün sayısına eklenir ve ileride emeklilik hesaplamasında kullanılabilir.
16 yaşından küçük çocukların çalıştırılmasında günlük süre7 saatiAşamaz. Haftalık çalışma süresi ise en fazla35 saattir. Okul eğitimine devam edenler için bu süreler daha da düşük tutulmaktadır: ders saatleri dışında günde en fazla 2, haftada en fazla 10 saat çalıştırılabilirler. Gece vardiyasında çalıştırılmaları ise her koşulda yasaktır.
Hayır, 18 yaşından küçük çocukların çalıştırılması ağır ve tehlikeli işler bakımından yasaktır.
İş Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, çocuk ve genç işçilerin sağlıklarını ve güvenliklerini tehlikeye sokacak işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır.
4857 Sayılı İş Kanunu m.73, sanayi işlerinde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasını açıkça yasaklamaktadır. Sanayi dışı işlerde ise vaziyet, çocuğun yaşına ve işin niteliğine göre farklılık gösterir; ilgili yönetmelik hükümlerine ayrıca bakılması gerekir.
18 yaşından küçük çocukların çalıştırılabilmesi için öncelikle velinin yazılı onayı (muvafakatname) alınmalıdır. Muvafakatname noter onaylı olmak zorunda değildir; ancak çocuğun özlük dosyasında muhafaza edilmesi zorunludur. Bunun yanı sıra işveren, çocuğun sağlık raporunu ve okul kaydını da dosyada bulundurmak durumundadır.
Çalışma izni için işverenin İŞKUR’a başvurması ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın onayını alması gerekmektedir.
Muvafakatname alınsa dahi çocuğun güncel sağlık raporu ve okul kaydı da özlük dosyasına eklenmek zorundadır. Eksik belge işverenin idari sorumluluğunu doğurur.
18 yaşından küçük çocukların çalıştırılması hâlinde sigorta yapılmaz ise SGK tarafından belirlenen idari para cezaları uygulanır. 2024 yılı için güncel ceza tutarları şu şekildedir:
- İşe giriş bildirgesi verilmemesi hâlinde sigortalı başına 40.000 TL
- Beyanname verilmeyen her bir ay için sigortalı başına 40.000 TL
- İşten ayrılış bildirgesinin verilmemesi hâlinde sigortalı başına 2.000 TL
- Bir sigortalının toplam 1 ay sigortasız çalıştırılması halinde ceza tutarı 82.000 TL
- 1 yıl sigortasız işçi çalıştırma cezası işe giriş harici ortalama 480.000 TL
Bu cezalar, kayıt dışı çalıştırılan sigortalıların tespiti hâlinde uygulanır ve SGK denetmen ya da müfettişlerince veya diğer kamu kurumlarının denetimi ya da yargı mercii hükmü sonucu tespit edilebilir.
Kaynaklar
- BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.32↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.71↩
- Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.104↩