Ticari ilişkilerde ödemelerin gecikmesi, işletmelerin nakit akışını olumsuz etkileyen en önemli unsurlardan biridir. Bu tür durumlarda hak kaybına uğramamak için alacakların yasal çerçevede doğru hesaplanması gerekir. İş dünyasında sıklıkla karıştırılan ticari faiz ve temerrüt faizi kavramlarının doğru analiz edilmesi, takip süreçlerinin başarısı için kritik önem taşır.
Ticari Faiz ve Temerrüt Faizi Nedir?
Ticari faiz, ticari bir borç ilişkisinde paranın kullanımı karşılığında talep edilen bedeldir. Temerrüt faizi ise borcun kararlaştırılan sürede ödenmemesi durumunda ortaya çıkan gecikme tazminatı niteliğindeki uygulamadır.
Bu iki kavram arasındaki temel farklar şu şekilde özetlenebilir:
- Doğuş Nedeni: Ticari faiz paranın kullanım bedeliyken, temerrüt faizi borcun gecikmesinden kaynaklanır.
- Başlangıç Zamanı: Ticari faiz sözleşmedeki tarihten itibaren işlerken, temerrüt faizi borçlunun gecikmeye düştüğü andan itibaren başlar.
- Amaç: Biri sermayenin değerini korumayı hedeflerken, diğeri borçluyu ifaya zorlamayı ve gecikme zararını gidermeyi amaçlar.
Alacak Dosyasında Temerrüt Tarihi Nasıl Belirlenir?
Faiz hesaplamasının doğru şekilde başlatılabilmesi için öncelikle borçlunun ne zaman gecikmeye düştüğünün belirlenmesi gerekir.
Bu tarih, faizin işlemeye başlayacağı milat kabul edilir.
Farklı senaryolara göre temerrüt tarihinin tespiti şu şekildedir:
- Belirli Vade Varlığı: Sözleşmede ödeme günü kesin olarak belirlenmişse, bu tarihin ertesi günü borçlu kendiliğinden gecikmeye düşmüş sayılır. Ek bir ihtar gerekmez.
- Belirsiz Vade Durumu: Sözleşmede net bir vade yoksa, noter aracılığıyla borçluya ihtarname gönderilmesi gerekir. İhtarnamede tanınan sürenin bitiminde temerrüt oluşur.
- Takip veya Dava Açılması: Daha önce ihtar çekilmemişse, icra takibinde ödeme emrinin tebliği veya dava açılış tarihi başlangıç kabul edilir.
Ticari Davalarda ve Takiplerde Hangi Faiz Oranı Uygulanır?
Ticari alacaklarda uygulanacak faiz oranı, tarafların sıfatına ve işin niteliğine göre değişir. Ticari ilişkilerde uygulanacak oranlar, adi işlere kıyasla daha yüksektir.
Uygulanabilecek temel oranlar şunlardır:
- Sözleşme Faizi: Tarafların kendi aralarında özgür iradeleriyle mevzuat sınırları içinde belirledikleri orandır.
- Yasal Faiz: Sözleşmede oran belirtilmeyen ve ticari nitelik taşımayan adi işlerde uygulanan temel faizdir.
- Avans Faizi: Bankası tarafından belirlenen ve ticari nitelikteki işlerde uygulanan ticari temerrüt faiz oranıdır.
Adım Adım Alacak Dosyasında Ticari Faiz Hesaplama Süreci
Ticari alacaklarda faiz hesaplanırken şu adımlar takip edilmelidir:
- İlişkinin Niteliği: Alacağın ticari bir işten kaynaklanıp kaynaklanmadığı tespit edilir.
- Başlangıç Tarihi: Temerrüt tarihi net bir şekilde belirlenir.
- Oran Seçimi: Dönemlere göre geçerli olan Bankası avans faiz oranları belirlenir.
- Kademeli Hesaplama: Borç uzun süredir ödenmiyorsa, faiz oranlarının değiştiği her dönem için ayrı ayrı hesaplama yapılarak toplam tutara ulaşılır.
Faiz Tutarı Hesaplama Formülü: (Asıl Alacak x Faiz Oranı x Gün Sayısı) / 36500
Ticari Alacak Takibinde Hak Kaybını Önlemek İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Süreç içerisinde maddi kayıp yaşamamak için yasal adımların doğru atılması şarttır.
En çok dikkat edilmesi gereken unsurlar şunlardır:
- İhtarnamenin usulüne uygun şekilde ve noter vasıtasıyla tebliğ edilmesi sağlanmalıdır.
- Dilekçelerde sadece faiz demek yerine açıkça ticari faiz veya avans faizi talep edildiği belirtilmelidir.
- Zaman aşımı sürelerine dikkat edilmeli, hak düşürücü süreler kaçırılmamalıdır.
- Gerektiğinde uzman bir hukukçu veya vekil aracılığıyla süreç yönetilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari faiz ile yasal faiz arasındaki fark nedir?
Yasal faiz adi nitelikteki borçlara uygulanırken, ticari faiz (avans faizi) ticari işlerden doğan borçlarda geçerlidir ve oranı daha yüksektir.
Faturaya itiraz edilmemesi faiz oranının kabul edildiği anlamına gelir mi?
Hayır, faturaya itiraz edilmemesi faturada tek taraflı yazılan yüksek faiz oranının kabul edildiği anlamına gelmez; yazılı sözleşme şarttır.
İcra takibinde hem ticari faiz hem de temerrüt faizi aynı anda istenir mi?
Aynı dönem için iki faiz üst üste istenemez. Ancak ticari temerrüt faizi başlığı altında gecikme süreci için tek bir faiz işletilebilir.