Türk Medeni Kanunu'na göre, bir kişinin ölümünden sonra mal varlığının nasıl paylaştırılacağı konusunda iradesini belirlemek için hazırladığı belgedir. Resmi vasiyetname, mirasbırakanın ölümüyle birlikte geçerli olur ve yasal mirasçılığa göre farklı bir dağılım planı sunar.
Resmi vasiyetname düzenlenmesi, mirasbırakana ölümüne kadar vasiyetnamesini değiştirme veya tamamen geri alma hakkı tanımıştır. Bu nedenle resmi vasiyetname, diğer vasiyetname türlerine göre daha güçlü bir ispat değerine sahip olmakla birlikte, her durumda kesin ve tartışılmaz bir belge niteliğinde değildir.
Resmi Vasiyetnamenin Düzenlenmesi
Resmi vasiyetname düzenlemek için belirli adımlar izlenir. Bu adımlar genellikle noter aracılığıyla yapılır ve mirasbırakanın iradesinin açıkça ve kesin olarak ifade edilmesini gerektirir.
Resmi Vasiyetnameden Dönülmesi
Resmi vasiyetname, miras sözleşmesinden farklı olarak her zaman geri alınabilir veya değiştirilebilir.
Resmi vasiyetnameden dönülmesi;
- Yeni bir ölüme bağlı tasarruf yapılması,
- Vasiyetnamenin yok edilmesi,
- Vasiyet konusu mal üzerinde sağlararası tasarrufta bulunulması
Yollarından biriyle gerçekleştirilebilir.
Yeni Bir Vasiyetname Düzenlenmesi
Mirasbırakan, daha sonra düzenleyeceği yeni bir vasiyetname veya miras sözleşmesi ile önceki resmi vasiyetnamesini tamamen veya kısmen geri alabilir. Sonraki günlü vasiyetnamede önceki vasiyetnamenin geri alındığının açıkça belirtilmesi mümkündür.
Vasiyetnamenin Yok Edilmesi
Resmi vasiyetnamenin aslı noterlikte muhafaza edildiğinden, mirasbırakanın kendi elindeki nüshayı yok etmesi kural olarak vasiyetnameden dönüldüğü anlamına gelmez. Resmi vasiyetnameden bu yolla dönmek pratikte pek mümkün olmadığından, en güvenli yol yeni bir vasiyetname düzenlemek veya noterlikte resmi usulle iptal beyanında bulunmaktır.
Vasiyet Konusu Mal Üzerinde Tasarrufta Bulunulması
Mirasbırakanın vasiyet ettiği malı sonradan satması, bağışlaması veya başka bir şekilde elden çıkarması da ilgili vasiyet hükmünden dönüldüğü şeklinde değerlendirilebilir. Örneğin vasiyetname ile belirli bir kişiye bırakılan taşınmazın daha sonra üçüncü bir kişiye satılması halinde, taşınmaz artık terekede bulunmayacağından ilgili vasiyet hükmü de uygulama alanı bulamayacaktır.
Resmi Vasiyetnameden Dönmenin Sonuçları
Resmi vasiyetnameden dönülmesi halinde geri alınan tasarruflar hüküm ve sonuç doğurmaz.
Mirasbırakanın daha önce düzenlediği başka bir vasiyetname bulunuyorsa, bunun geçerliliği somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle resmi vasiyetname düzenlenmiş olması, mirasbırakana sonradan iradesini değiştirmesine engel değildir. Yasa, ölüm anına kadar mirasbırakanın vasiyetnamesini serbestçe değiştirme ve geri alma imkânı tanımıştır.
Resmi Vasiyetnameye İtiraz ve İptal Davası
Resmi vasiyetname, diğer vasiyetname türlerine göre daha güçlü bir ispat değerine sahip olmakla birlikte, her durumda kesin ve tartışılmaz bir belge niteliğinde değildir. Kanunda öngörülen şartların bulunması halinde resmi vasiyetnameye karşı itiraz edilmesi ve vasiyetnamenin iptali davası açılması mümkündür.
Özellikle mirasbırakanın ehliyeti, iradesinin sakatlanmış olması veya şekil şartlarına uyulmaması gibi durumlarda resmi vasiyetnamenin geçerliliği yargı mercii tarafından denetlenebilir.
Resmi Vasiyetname Hangi Hallerde İptal Edilebilir?
Türk Medeni Kanunu’na göre resmi vasiyetname aşağıdaki sebeplerle iptal edilebilir:
- Mirasbırakanın vasiyetname tarihinde ayırt etme gücüne sahip olmaması,
- Vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama sonucu düzenlenmiş olması,
- Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması,
- Vasiyetnamenin hukuka veya ahlaka aykırı hükümler içermesi.
Uygulamada en sık karşılaşılan iptal sebepleri, mirasbırakanın ehliyetsiz olduğu iddiası ile tanıklara ve şekil şartlarına ilişkin usulsüzlüklerdir.
İptal Davasında Süreler ve Yasal Aşama Hakkı
Vasiyetnamenin iptalinden yasal yararı bulunan kişiler iptal davası açabilir. Bu kapsamda yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar, vasiyet alacaklıları ve vasiyetnamenin iptal edilmesi halinde hak kazanacak diğer ilgililer yasal aşama hakkına sahiptir.
İptal davası, iptal sebebinin ve vasiyetnamenin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde açılmalıdır.
Herhalde vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı ise 30 yıllık hak düşürücü süreler uygulanır. Bu sürelerin geçirilmesi halinde vasiyetnamenin iptali talep edilemez.
İptal Davasının Sonuçları
Yargı Mercii tarafından iptal davasının kabul edilmesi halinde resmi vasiyetname tamamen veya kısmen hükümsüz hale gelir. İptalin kapsamına göre miras paylaşımı yeniden değerlendirilir ve gerekirse önceki bir vasiyetname veya yasal mirasçılık hükümleri uygulanır.
Bu nedenle resmi vasiyetnamenin iptali davaları, mirasın paylaşımını doğrudan etkileyen ve teknik yasal değerlendirme gerektiren davalar arasında yer almaktadır.