Türk Ceza Kanunu 77. Maddesi: İnsanlığa Karşı Suçların Kapsamı

İnsanlığa karşı suçlar, modern ceza hukukunun en ağır yaptırımlara bağladığı ve evrensel düzeyde kabul görmüş ihlalleri içeren suç tiplerinden biridir. Türk Ceza Kanunu (TCK) bu suç tipini 77. Maddesinde düzenlemiştir.

Bu çalışma kapsamında ilgili suçun unsurları, yaptırımları, zamanaşımı kuralları ve uluslararası mevzuatla olan ilişkisi detaylandırılacaktır.

İnsanlığa Karşı Suçların Tanımı ve Temel Unsurları

TCK madde 77 uyarınca; kasten öldürme, kasten yaralama, işkence, eziyet veya köleleştirme, kişi hürriyetinden yoksun kılma, bilimsel deneylere tabi kılma, cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel istismarı, zorla hamile bırakma veya zorla fuhşa sevk etme eylemlerinin, belirli bir plan doğrultusunda ve sistemli bir şekilde işlenmesi bu suçu oluşturur.

Suçun oluşabilmesi için eylemlerin rastgele değil; siyasal, felsefi, ırki veya dini amaçlarla (saiklerle) toplumun belirli bir kesimine karşı gerçekleştirilmesi zorunludur.

Roma Statüsü ile Karşılaştırmalı Analiz

Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsü’nün 7. Maddesi, insanlığa karşı suçları çok daha geniş bir yelpazede ele almaktadır. Roma Statüsü kapsamında sürgün, nüfusun zorla nakli, apartheid ve kişilerin zorla kaybedilmesi gibi eylemler de bu kapsamda değerlendirilirken, TCK'da bu eylemlerin tamamına doğrudan yer verilmemiştir.

Hukukçular tarafından yapılan eleştirilere göre, TCK madde 77’de yer alan saik sınırlaması (siyasi, felsefi, dini veya ırki saik şartı) suçun uygulama alanını daraltmaktadır. Roma Statüsü ise "herhangi bir sivil nüfusa karşı yaygın veya sistemli bir saldırı" kriterini yeterli görerek daha koruyucu bir yaklaşım sergilemektedir.

Suçun Faili ve Mağdur Profili

Bu suçun faili herkes olabilir.

Kanun koyucu bu suçu özgü bir suç olarak tasarlamamıştır. Ancak ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi gereğince fail yalnızca gerçek kişiler olabilir. Tüzel kişiler hakkında ise TCK madde 77/3 uyarınca güvenlik tedbirlerine hükmolunmaktadır.

Mağdur ise siyasal, felsefi, ırki ya da dini nitelikleri olan bir toplumsal kesime ait bireylerdir. Dolayısıyla eylemin tek bir kişiyi hedef alması durumunda dahi, eğer bu eylem ilgili grubu yok etmeye veya yıldırmaya yönelik genel bir planın parçası olarak icra edilmişse, insanlığa karşı suçun varlığı kabul edilebilir.

Yargılama Süreci, Yaptırımlar ve Zamanaşımı

TCK 77 kapsamında öngörülen cezalar son derece ağırdır:

• Kasten öldürme fiiliyle bu suçun işlenmesi halinde faile ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
• Diğer seçimlik fiillerin işlenmesi durumunda ise sekiz yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmedilir.
• Öldürme ve yaralama eylemlerinde mağdur sayısınca gerçek içtima hükümleri uygulanarak her bir mağdur için ayrı ceza tayin edilir.

Bu suçun en önemli hukuki özelliklerinden biri de zamanaşımı kuralıdır.

TCK madde 77/4 uyarınca, insanlığa karşı suçlarda zamanaşımı süresi işlemez. Dolayısıyla fiilin üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin soruşturma ve kovuşturma yapılması mümkündür. Görevli mahkeme ise Ağır Ceza Mahkemesidir.