Yasal uyuşmazlıklarda hak kayıplarının önüne geçebilmek adına yasal süreçlerin titizlikle takip edilmesi gerekmektedir. Bu yazımızda sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kalan yabancı ülke vatandaşlarının sahip olduğu temel anayasal ve yasal hakları derledik.
Sınır Dışı Etme Kararı Nedir ve Hangi Hallerde Uygulanır?
Sınır dışı etme (deport) kararı, Türkiye sınırları içerisinde bulunan yabancı bir kişinin, kamu düzenini, genel güvenliği veya genel sağlığı tehdit etmesi ya da yasal kalış koşullarını ihlal etmesi durumunda yetkili idari makamlarca alınan bir karardır. Bu karar kapsamında kişi, kendi menşe ülkesine veya güvenli bir üçüncü ülkeye geri gönderilir.
Deport kararının alınmasına yol açabilecek temel durumlar şunlardır:
- Vize veya ikamet izni sürelerinin aşılması ve kaçak duruma düşülmesi
- Türkiye'ye yasa dışı yollardan giriş yapılması veya ülkeden usulsüz çıkış teşebbüsünde bulunulması
- Çalışma izni olmaksızın kayıtsız şekilde çalışılması
- Kamu düzeni, genel güvenlik veya kamu sağlığı açısından tehlike oluşturulması
- Terör örgütleriyle ilişkisi olduğu tespit edilen veya suç örgütü üyesi olan kişiler
- Uluslararası koruma başvurusu kesin olarak reddedilenler
Sınır Dışı Edilmek İstenen Yabancıların Hakları
Hakkında idari işlem tesis edilen her yabancı, anayasal güvenceler ve uluslararası sözleşmeler kapsamında koruma altındadır. Bu süreçte tanınan başlıca haklar şunlardır:
- Kararın Gerekçesini Öğrenme Hakkı: Kararın neden alındığı, kişiye veya yasal temsilcisine yazılı olarak gerekçeleriyle tebliğ edilmelidir.
- Tercüman Desteği: Sürecin sağlıklı yürütülmesi adına, kişinin kendi dilinde veya anlayabileceği bir dilde ücretsiz çeviri desteği sağlanmalıdır.
- Yasal Temsilci ve Vekil Desteği: Yabancı, haklarını savunmak adına bir vekil veya yasal temsilci aracılığıyla süreci takip edebilir.
Maddi durumu yetersiz olanlar için barolar üzerinden destek talep edilebilir.
- Yargı Yoluna Başvuru Hakkı: Kararın iptali için yetkili idare mahkemesine başvurulabilir.
- Konsolosluk ile İletişim: Kişi, vatandaşı olduğu devletin temsilciliğiyle irtibat kurma hakkına sahiptir.
Sınır Dışı Kararına İtiraz ve İdari Yargı Süreci
Sınır dışı etme işlemine karşı en etkili yasal koruma yöntemi, idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde yetkili mahkemeye dilekçeyle başvurulmalıdır. Bu süre hak düşürücü olup titizlikle takip edilmelidir.
İptal davası açılması, kanunda belirtilen bazı istisnalar dışında, yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı etme işleminin yürütülmesini kendiliğinden durdurur. Bu sayede davanın gidişatı süresince yabancı ülke vatandaşının ülkeden gönderilmesi engellenmiş olur.
Geri Gönderme Merkezindeki Haklar ve Gözetim Kararına İtiraz
Sınır dışı kararı verilen bazı kişiler hakkında idari gözetim kararı alınarak Geri Gönderme Merkezlerinde (GGM) tutulmalarına karar verilebilir.
Bu merkezlerde kalan yabancıların da temel insani hakları mevcuttur.
GGM'de tutulan yabancılar; barınma, temel sağlık hizmetlerine erişim, yakınlarıyla haberleşme ve yasal temsilcileriyle görüşme haklarına eksiksiz olarak sahiptir.
İdari gözetim altına alınma kararına karşı, kararın kaldırılması talebiyle Sulh Ceza Hakimliğine başvurulabilir. Hakimlik, başvuruyu dosya üzerinden inceleyerek gözetimin devamına veya sonlandırılmasına karar verir.
Sınır Dışı Edilmesi Yasak Olan Kişiler
Mevzuatımız gereği, belirli hassasiyetleri taşıyan yabancıların sınır dışı edilmesi kesinlikle yasaktır:
- Gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muameleye maruz kalma riski olanlar
- Ciddi sağlık sorunları, yaşlılık veya ileri düzey hamilelik gibi nedenlerle seyahat etmesi hayati risk taşıyanlar
- Hayati önem taşıyan tedavisinin Türkiye dışında gerçekleştirilmesi mümkün olmayan ağır hastalar
- İnsan ticareti mağduru olarak koruma ve destek sürecinde olanlar
Sınır Dışı Süreçleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Deport kararına karşı nereye başvurulur?
Kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesine iptal davası açılarak başvuruda bulunulur.
İptal davası açmak sınır dışı edilmeyi engeller mi?
Evet, kural olarak süresi içinde açılan idare mahkemesi davası, mahkeme karara bağlayana kadar sınır dışı işlemini durdurur.
Yasal temsilci desteği olmadan bu süreç yürütülebilir mi?
Yasal olarak süreci kendiniz de yürütebilirsiniz ancak sürelerin kısalığı ve usul kurallarının karmaşıklığı sebebiyle bir hukukçu veya vekil aracılığıyla profesyonel destek almak hak kayıplarını önlemek adına tavsiye edilir.